MA TRÀNH HỔ XÁM THẠCH THÀNH - Chương 41: Đào Hố Ở Khe Suối Cạn
Sáng ngày mười sáu tháng giêng, vào lúc bảy giờ. Khi sương muối còn phủ trắng mặt đất ở lối mòn qua khe suối Cạn và hơi lạnh từ mặt nước mỏng dưới khe…
Nội dung chương
Sáng ngày mười sáu tháng giêng, vào lúc bảy giờ. Khi sương muối còn phủ trắng mặt đất ở lối mòn qua khe suối Cạn và hơi lạnh từ mặt nước mỏng dưới khe bốc lên thành từng vệt khói thấp. Hà Văn Thao đã đứng sẵn ở đoạn lối mòn hẹp nhất mà ông đã đánh dấu từ những ngày trước bằng ba hòn đá xếp chồng ở gốc cây sến già. Cùng ra với ông từ lúc trời còn tối là Văn Bổng, lý trưởng Phú và mười hai trai bản khỏe nhất của bản Bưa, người mang cuốc, người mang xẻng. Người vác theo những bó tre vót nhọn đã bó gọn từ chiều hôm trước, ai nấy đều nói khẽ và đi nhẹ chân theo đúng lời Thao dặn từ buổi họp ở sân đình. Rằng từ hôm nay trở đi, khu rừng quanh khe suối này phải được giữ yên tĩnh như một gian nhà có người đang ngủ, không gõ mõ, không gọi nhau to tiếng. Không chặt cây bừa bãi ở những chỗ không cần thiết, vì mọi tiếng động lạ trong mấy ngày này đều có thể làm con thú già quen rừng ấy đổi đường đi và bỏ qua lối mòn này trong nhiều đêm liền.
Thao cho trai bản bắt đầu đào từ lúc mặt đất còn cứng vì sương muối. Ông đứng ngay ở mép đoạn lối mòn, tay cầm một cây sào tre đã vạch sẵn các khấc đo. Và chỉ cho Bổng cùng lý trưởng Phú thấy lại lần nữa ranh giới của miệng hố mà ông đã tính: hố phải đào ngay giữa lối mòn. Ở đúng đoạn hai bên đều là vách đất và gốc cây chằng chịt khiến con thú đi qua không có chỗ vòng sang bên nào cho thoải mái, miệng hố dài hơn thân một con hổ lớn một sải tay. Rộng vừa đủ để bàn chân trước của nó hễ bước hụt là cả thân nặng sẽ đổ theo xuống dưới, và sâu tới mức một người đàn ông đứng dưới đáy ngẩng đầu lên cũng không với tay tới được miệng hố. Ông nói chậm rãi, nói tới đâu chỉ cây sào tới đó, rằng đào cạn thì hổ sa xuống còn nhảy lên được, đào hẹp thì nó chỉ sa một chân rồi vùng ra. Còn đào lệch khỏi lối mòn thì bao nhiêu công của cả bản cũng chỉ thành một cái hố bỏ không giữa rừng, và ông nhắc lại điều ông đã nói ở sân đình. Rằng cả bản chỉ có một cơ hội này cho thật đúng, vì con hổ ấy đã né ba chiếc bẫy trước đó một cách gọn gàng như người ta né một vũng nước quen trên đường đi chợ.
Đất ở lối mòn qua khe suối Cạn là thứ đất pha sỏi, lớp trên mềm vì lá mục nhiều năm, lớp dưới cứng dần và lẫn đá ong nhỏ, càng đào xuống càng nặng cuốc. Trai bản chia nhau thành từng cặp, một người cuốc, một người xúc đất hất ra xa về phía sau mô đất. Đất đào lên được san đều thành một vệt thấp khuất sau lùm cây rậm chứ không đổ thành đống cao bên miệng hố. Vì Thao dặn rằng một đống đất mới đỏ au giữa lối mòn là dấu hiệu rõ nhất báo cho bất cứ con thú khôn nào biết nơi này vừa có người động tới. Ông đi vòng quanh khu vực đào suốt buổi sáng, khi cúi xuống bóp một nắm đất ở độ sâu ngang thắt lưng để xem đất có đủ chắc giữ thành hố không sụt không. Khi đứng lui ra xa mấy chục bước nhìn ngược lại lối mòn để kiểm tra xem từ hướng hổ hay đi tới, miệng hố đang đào có lộ ra điều gì khác lạ so với mặt đường cũ hay không. Tới gần trưa, khi hố đã sâu quá đầu một người, ông cho dừng cuốc một lúc, tự mình vịn dây thừng tụt xuống đáy hố đứng thử. Ngẩng nhìn lên khoảng trời hẹp phía trên và gật đầu nói rằng độ sâu như thế là vừa. Con thú nào rơi xuống đây thì dù khỏe tới đâu cũng phải mất một lúc lâu mới tìm được thế trèo lên, mà một lúc lâu ấy chính là phần việc dành cho người ngồi trên chòi cây.
Đáy hố xong, trai bản chuyển sang việc cắm chông. Những cây tre đực già đã ngâm nước suối nhiều ngày cho dai và nặng được vót nhọn đầu, cắm xiên đều dưới đáy hố theo từng hàng so le. Mũi chông nào cũng được Thao cúi xuống kiểm tra bằng cách ấn nhẹ lòng bàn tay lên đầu tre để cảm độ sắc và độ chắc. Mũi nào lỏng chân ông cho cắm lại sâu hơn, mũi nào vót quá mỏng dễ gãy ông cho thay bằng cây khác. Ông dặn rành rọt rằng chông ở đây không phải để mong giết chết con hổ ngay khi nó rơi xuống, chông chỉ để giữ nó ở dưới đáy hố. Làm nó đau, làm nó hoảng và làm nó mất thế nhảy, còn phát tên từ trên chòi mới là phần việc quyết định. Và vì thế hàng chông phải cắm đều khắp đáy chứ không dồn hết vào giữa, để con thú rơi xuống ở tư thế nào cũng không tìm được một khoảng trống sạch nào mà đặt chân. Bổng là người trực tiếp lội xuống đáy hố cắm hàng chông cuối cùng theo tay cha chỉ, anh làm chậm, cắm cây nào chắc cây ấy, thỉnh thoảng ngẩng lên hỏi cha một câu ngắn về khoảng cách giữa hai hàng chông. Và Thao đứng trên miệng hố trả lời con trai cũng ngắn gọn như thế, hai cha con phối hợp nhịp nhàng trước mắt trai bản như họ đã từng phối hợp trong những chuyến đi rừng của nhiều năm trước. Khi Bổng còn là cậu trai mới lớn và Thao chưa phải gác cây nỏ lên vách vì bàn tay run.
Giữa buổi đào, khi mặt trời lên cao hơn và sương trên mặt khe đã tan hết, Thao cho trai bản nghỉ tay một lúc ngắn ngay tại mô đất phía sau. Mọi người ăn nắm cơm mang theo từ nhà và uống nước suối đựng trong ống tre, không ai rời khu vực đi lang thang trong rừng. Trong lúc nghỉ, ông đi lại một vòng quanh miệng hố đang đào dở, ông cúi xuống nhìn vệt đất mới ở hai bên thành hố. Rồi ông gọi Bổng tới và chỉ cho con trai cách nhận biết một thành hố tốt bằng mắt thường: đất thành hố phải liền và chắc theo từng lớp. Chỗ nào đất rời và dễ sụt thì phải nện lại ngay từ bây giờ, vì tới khi con thú nặng mấy trăm cân rơi xuống và vùng vẫy trong đó. Thành hố sụt một mảng cũng có thể thành bậc thang cho nó trèo lên. Bổng nghe cha chỉ, anh gật đầu và tự tay kiểm tra lại đoạn thành hố phía đầu lối mòn bằng cách ấn mạnh lòng bàn tay lên mặt đất ở mấy vị trí khác nhau. Chỗ nào anh thấy đất hơi mềm, anh gọi trai bản tới nện lại cho chắc trước khi việc đào tiếp tục xuống sâu hơn. Lý trưởng Phú đứng phía sau hai cha con, ông nghe không sót một lời Thao dặn, thỉnh thoảng gật đầu theo từng điều. Rồi ông nhắc trai bản rằng phần đất đào lên còn lại phải san cho hết về phía sau mô đất trước khi trời tối, không để lại bất cứ dấu vết thừa nào quanh khu vực này. Nghỉ xong, tiếng cuốc lại vang lên đều đều trong khu rừng yên tĩnh, từng lớp đất sỏi được xúc lên và hất ra xa, chiếc hố giữa lối mòn sâu dần xuống theo đúng kích thước người thợ săn già đã tính. Và Thao đứng trên miệng hố nhìn xuống đáy hố đang thành hình mà không nói thêm một lời nào, ông chỉ thỉnh thoảng gật đầu khi một lớp đất cứng nữa được phá xong.
Buổi chiều, khi nắng mùa đông đã nhạt và sương bắt đầu xuống sớm trên mặt khe, việc ngụy trang miệng hố được tiến hành cẩn thận hơn mọi việc trong ngày. Trai bản chặt những cành cây mảnh và tre non ở xa khu vực hố, mang về đan thành một lớp phên thưa gác ngang miệng hố. Lớp phên đủ yếu để sập ngay dưới sức nặng của một con hổ nhưng đủ chắc để giữ lớp lá khô và đất bột rải phủ lên trên cho giống hệt mặt lối mòn cũ. Thao cho rắc đất khô và lá mục lên lớp phên theo đúng vệt mòn ở giữa đường. Hai bên mép hố ông cho cắm lại những búi cỏ và cành khô ở vị trí tự nhiên như chưa từng có cuốc xẻng nào động tới, rồi ông đi lui ra xa. Đứng ở đầu lối mòn phía khe suối nhìn lại một hồi lâu, đi tới đi lui hai lần trên đoạn đường vòng dành cho người, và chỉ khi không còn nhận ra đâu là miệng hố giữa mặt đường quen thuộc ấy nữa. Ông mới gật đầu cho trai bản thu dọn cuốc xẻng mang về bản theo lối vòng, không ai được bước thêm một bước nào lên đoạn lối mòn đã ngụy trang xong.
Việc cuối cùng của ngày đào hố thuộc về phần ngô. Theo đúng kế hoạch đã chốt trước dân bản, một mẻ ngô nếp rang đầu tiên đã được nhà họ Hà chuẩn bị sẵn từ nhà. Đựng trong một chiếc thúng nhỏ lót lá chuối khô, hạt ngô nổ đều, còn âm ấm và thơm trong hơi lạnh của buổi chiều rừng. Thao mở thúng ngô ra ngay bên miệng hố, ông nói rõ cho mọi người đứng quanh nghe một lần cuối cách rải đã được cụ Kính dặn: ngô chỉ rải ở vòng ngoài miệng hố. Rải thưa và đều thành một vòng khép kín theo mép hố, tuyệt đối không rải vào giữa lối mòn và không rải lên lớp phên ngụy trang. Vì hồn oan phải rời lưng hổ xuống đất ở vòng ngoài để nhặt ăn, còn con hổ mất kẻ cảnh giới phải tự mình bước thẳng tới miệng hố theo lối mòn quen thuộc của nó. Nói xong, ông trao thúng ngô cho Bổng. Trước mắt cha và trai bản, Bổng tự tay rải ngô không chút do dự, anh đi chậm quanh miệng hố, tay bốc từng nắm nhỏ, rải đều từng đoạn vòng theo đúng lời cha dặn, không dừng lại. Không hỏi thêm một câu nào, và khi nắm ngô cuối cùng khép kín vòng ngoài của miệng hố. Anh đặt chiếc thúng rỗng xuống đất và đứng nhìn vòng ngô vàng nhạt nổi nhẹ trên nền lá khô trong ánh chiều đang tắt dần. Thao đứng yên nhìn vòng ngô ấy một lúc lâu, ông biết vòng ngô đầu tiên này rồi sẽ nguội đi và mất mùi trong những ngày chờ đợi sắp tới. Nó chỉ là vòng thử đặt xuống cho đúng vị trí và đúng lệ, nhưng nhìn con trai mình rải nó xuống đất rừng bằng bàn tay chắc chắn như thế. Người thợ săn già hiểu rằng phần việc khó nhất của ngày hôm nay không nằm ở độ sâu của chiếc hố dưới chân ông. Mà nằm ở chỗ cả nhà họ Hà từ nay đã cùng đứng ở một phía của việc này, không còn ai đứng ngoài nữa. Ông ra hiệu cho mọi người lặng lẽ rút về bản theo lối vòng khi bóng tối bắt đầu phủ xuống khe suối Cạn, để lại sau lưng chiếc hố đã ngụy trang kín và vòng ngô đầu tiên nằm yên chờ những ngày tiếp theo.