MA TRÀNH HỔ XÁM THẠCH THÀNH - Chương 42: Thúng Ngô Rang Thơm Cả Xóm
Tối ngày mười sáu tháng giêng, vào lúc bảy giờ, khi trai bản đã rút hết về nhà sau một ngày đào hố ở khe suối Cạn và bản Bưa bắt đầu lên đèn. Sân nhà họ…
Nội dung chương
Tối ngày mười sáu tháng giêng, vào lúc bảy giờ, khi trai bản đã rút hết về nhà sau một ngày đào hố ở khe suối Cạn và bản Bưa bắt đầu lên đèn. Sân nhà họ Hà sáng hơn mọi sân nhà quanh xóm vì một bếp lửa lớn được nhóm ngay giữa sân, trên bếp đặt chiếc chảo gang to nhất của nhà. Và bà Mến đứng bên chảo với chiếc đũa cả dài trong tay, chủ trì việc rang một thúng ngô nếp lớn cho những đêm phục kích sắp tới. Thao ngồi trên bậc thềm nhà sàn, cây nỏ đặt ngang trên hai đầu gối, ông vừa lau lại thân nỏ bằng một miếng vải khô vừa nhìn vợ rang ngô. Thỉnh thoảng ông nhắc bà một câu về lửa, rằng lửa phải giữ đều và nhỏ, hạt ngô nếp rang cho việc này cần nổ bung mà không cháy sém. Vì mùi thơm phải là mùi thơm ngọt quen thuộc của ngô rang trong bếp nhà, chứ không phải mùi khét của hạt cháy, thứ mùi lạ nào trong đêm rừng cũng có thể làm hỏng việc đã chuẩn bị tới tận hôm nay.
Ngô dùng để rang là ngô nếp nhà trồng, đã được bà Mến lựa kỹ từ đêm hôm trước, hạt nào tròn đều, trắng đục và khô ráo mới để vào thúng, hạt lép và hạt sâu bị nhặt bỏ hết ra ngoài. Bà rang từng mẻ một, mỗi mẻ chỉ một lớp hạt vừa phủ đáy chảo, tay bà đảo đều và nhanh, nghe tiếng hạt nổ lách tách trong chảo như mưa rào gõ trên mái lá. Tới khi hạt cuối cùng bung trắng và mùi thơm bốc lên đầy sân thì bà xúc mẻ ấy ra một chiếc mẹt sạch để nguội bớt, rồi mới cho mẻ tiếp theo vào chảo. Bổng ngồi bên cạnh mẹ, việc của anh là quạt giữ lửa và sàng lại những hạt chưa nổ đều, hạt nào chưa bung hết anh gạt riêng ra một góc mẹt để rang lại sau. Hạt nào đã nổ đẹp anh đẩy về phía trong, làm việc của mình lặng lẽ và đều tay. Ngồi trên thềm nhìn hai mẹ con làm việc dưới ánh lửa, Thao thấy mùi ngô rang thơm lan dần ra khỏi sân nhà mình, theo gió nhẹ đi qua hàng rào, qua sân nhà bên cạnh. Và ông nghe tiếng một bà hàng xóm đứng ở cổng hỏi vọng vào rằng nhà họ Hà rang ngô gì mà thơm khắp cả xóm như thế. Bà Mến ngẩng lên đáp lại tự nhiên rằng nhà rang ngô để dành cho mấy ngày sắp tới, nói vậy rồi bà lại cúi xuống đảo mẻ ngô trong chảo, không giải thích thêm điều gì. Vì việc ở khe suối Cạn là việc của cả bản đã biết ở sân đình, nhưng giờ giấc và cách làm cụ thể thì lý trưởng Phú đã dặn các nhà không bàn tán qua lại trong những ngày này.
Rang được chừng nửa thúng, bà Mến dừng tay, bà lấy một chiếc khăn vải sạch đã giặt phơi khô từ buổi trưa, trải lên một chiếc mẹt riêng đặt phía trong hiên nhà. Rồi bà tự tay xúc một phần ngô rang đẹp nhất vào giữa khăn, gói lại cẩn thận thành một gói vuông vắn và buộc miệng gói bằng một sợi lạt mềm. Bà nói với chồng con, giọng bà chậm rãi và rành mạch, rằng phần ngô này không mang ra hố bẫy, phần này để dành riêng cho mâm cúng trong buổi lễ giải oan đã hứa trước dân bản. Vì ngô đã đem cúng cho bảy người thì không thể lẫn với ngô rải ngoài rừng, và bảy người ấy, dù đã khuất bao nhiêu năm. Cũng xứng đáng được nhận phần ngô rang tử tế nhất của một mâm cúng đàng hoàng chứ không phải phần thừa lại sau việc bẫy hổ. Thao nghe vợ nói, ông gật đầu và tự tay mang gói ngô ấy vào nhà, đặt lên chiếc bàn nhỏ phía trong. Bên cạnh tờ giấy dó ghi danh sách bảy người mà ông vẫn giữ cẩn thận từ hôm đối chiếu ở nhà cụ Kính, ông đặt gói ngô xuống nhẹ nhàng như đặt một món đồ cúng thật sự. Rồi ông quay ra sân ngồi lại chỗ cũ, trong lòng ông rõ một điều mà ông không nói thành lời với ai trong đêm nay, rằng kể từ phút này, trong nhà ông. Việc trị hổ và việc lo cho bảy người đã mất không còn là hai việc riêng nữa, chúng là một việc duy nhất phải làm cho trọn cả hai đầu.
Phần ngô còn lại trong thúng được để dành cho việc rải quanh miệng hố. Bà Mến chia phần ấy làm hai phần nhỏ hơn, một phần đựng trong thúng lót lá chuối khô để Bổng mang ra hố bẫy khi cần rải vòng mới. Một phần gói trong bao vải để ở góc bếp làm phần dự phòng cho những đêm chờ đợi kéo dài hơn dự tính, vì không ai trong nhà dám chắc con hổ sẽ tới ngay trong đêm phục kích đầu tiên. Và ngô rang để lâu ngày sẽ ỉu dần và mất mùi, phần dự phòng này là để những đêm sau vẫn còn ngô khô mà rang lại cho thơm. Bổng buộc miệng thúng lại, anh nhấc thử thúng lên vai đo sức nặng rồi đặt xuống và nói với cha rằng sáng mai anh sẽ mang thúng ngô này ra khu vực khe suối theo lối vòng để bổ sung. Và thay mới vòng ngô đã rải chiều nay quanh miệng hố cho những đêm phục kích sắp tới, để sẵn ở mô đất khuất phía sau chỗ đặt chòi cây. Tuyệt đối không đi qua đoạn lối mòn đã ngụy trang, để dấu chân người không in thêm lên mặt đường mà con hổ sắp đi tới. Thao nghe con nói, ông chỉ nhắc thêm một điều duy nhất, rằng ngô để sẵn ngoài rừng phải đậy kín lá và kê cao khỏi mặt đất ẩm, sương muối xuống một đêm là đủ làm hỏng cả một thúng ngô rang nếu để nó hút hơi đất lạnh.
Trong lúc thúng ngô rang dần đầy lên, một việc nhỏ xảy ra ở cổng nhà họ Hà mà Thao ngồi trên thềm nhìn thấy rõ. Hai đứa trẻ của nhà bên cạnh nghe mùi thơm kéo nhau sang đứng ở hàng rào, chúng nhìn chảo ngô nổ trong sân mà không dám bước vào. Bà Mến xúc một nắm ngô vừa rang còn ấm đưa ra tận tay cho chúng và dặn chúng ăn ngay cho nóng, hai đứa trẻ cảm ơn rối rít rồi chạy về nhà mình trong tiếng cười khẽ. Nhìn cảnh ấy, Thao chợt nhớ lại rõ ràng những buổi tối rất xa trong chính sân nhà này, khi Lụa còn là một đứa trẻ nhỏ đứng bên chảo ngô của mẹ với đôi tay lúc nào cũng chìa ra trước nhất. Và ông phải ngồi yên một lúc lâu trên bậc thềm để giữ cho hơi thở của mình được đều lại. Thao thấy bà như hiểu chồng đang nghĩ gì, bà không nói một lời nào về chuyện cũ trong lúc ấy. Bà chỉ lặng lẽ xúc thêm một mẻ ngô mới vào chảo và đảo đều tay hơn, để tiếng hạt nổ lách tách trong chảo lấp đầy khoảng im lặng giữa hai vợ chồng già. Bổng ngồi bên bếp quạt lửa, anh cũng không nói gì, anh chỉ đưa thêm củi vào bếp từng thanh một và giữ cho ngọn lửa dưới đáy chảo đều như từ đầu buổi tối tới giờ. Khi mẻ ngô cuối cùng được xúc ra mẹt, bà Mến phủ lên thúng ngô một lớp lá chuối khô sạch rồi đậy nắp thúng lại cẩn thận. Bà nói với chồng con rằng ngô rang xong phải để nguội tự nhiên trong thúng đậy kín như thế này qua một đêm. Hạt ngô mới giữ được độ giòn và mùi thơm không bay mất theo hơi nóng, sáng mai mở nắp ra mùi thơm sẽ còn nguyên như vừa rang xong. Thao nghe vợ nói, ông gật đầu, vì trong việc giữ mùi ngô này, người hiểu rõ nhất trong nhà ông không phải là người thợ săn, mà là người đàn bà đã rang ngô trong bếp nhà này suốt mấy chục năm nay.
Việc rang ngô xong xuôi khi đêm đã xuống hẳn. Bà Mến dọn chảo, gạt tro bếp và quét lại sân, mùi ngô rang vẫn còn vương khắp sân nhà và trong gian nhà sàn. Một mùi thơm ấm và quen thuộc tới mức Thao ngồi trong nhà vẫn nhận ra nó giữa mùi khói bếp và mùi lá khô của mùa đông. Trong bữa cơm tối muộn của ba người, bà Mến nhắc lại một chuyện cũ bằng giọng rất khẽ, bà nói rằng ngày Lụa còn ở nhà. Mỗi lần bà rang ngô nếp cho ngày giỗ họ hay cho đêm đông cả nhà ngồi quanh bếp, con gái bà luôn là đứa ngồi gần chảo nhất, tay bốc những hạt vừa nổ còn nóng mà ăn. Vừa ăn vừa xuýt xoa vì nóng, và mùi ngô rang trong bếp nhà này vì thế đã thành một mùi mà người trong nhà ai cũng nhớ gắn với tiếng cười của nó. Bà nói tới đó thì dừng, bà gắp thức ăn cho chồng và con trai như mọi bữa cơm khác, không khóc, và Thao ngồi nghe vợ kể mà hai tay ông đặt yên trên mép bàn. Ông không chen vào một lời nào, vì ông biết vợ ông không kể chuyện ấy ra để buồn thêm trong đêm nay. Bà kể để cả nhà cùng nhớ cho rõ vì sao thứ ngô đang rang trong sân nhà này lại là thứ duy nhất có thể gọi một hồn oan rời khỏi lưng con hổ đã giam cầm nó suốt gần ba năm nay. Bổng ngồi bên mâm cơm nghe mẹ kể hết, anh ăn chậm rãi, rồi anh nói ngắn gọn rằng phần việc mang ngô và rải ngô ở hố bẫy từ nay cha mẹ cứ để cho anh. Anh đã thuộc hết những điều cha dặn ở miệng hố chiều nay rồi.
Đêm ấy, trước khi đi ngủ, Thao ra sân đứng một mình một lúc. Thúng ngô để phần cho hố bẫy đã được đậy kín và đặt trên chiếc chõng cao trong hiên, gói ngô dành cho mâm cúng nằm yên trong nhà bên cạnh tờ danh sách bảy người, bếp lửa giữa sân chỉ còn than hồng phủ tro. Ông ngẩng nhìn về phía tây, nơi dãy núi tối đen chắn ngang nền trời đầy sao lạnh, và ông lắng nghe bản Bưa chìm dần vào giấc ngủ của một đêm mùa đông. Tiếng chó sủa xa một hai tiếng rồi im, tiếng mõ tre của tốp canh đêm gõ đều đều ở đầu bản. Ngày mai, ông và trai bản sẽ ra khe suối Cạn kiểm tra hố bẫy lần cuối và dựng chòi cây, và đêm mai nữa thôi. Ông sẽ ngồi trên chòi cây ấy với cây nỏ đã lên dây, chờ con hổ già đi tới trên lối mòn quen thuộc của nó. Ông quay vào nhà, khép cửa lại cẩn thận, và gian nhà họ Hà tắt đèn trong mùi ngô rang còn thơm vương trên vách gỗ.