MA TRÀNH HỔ XÁM THẠCH THÀNH - Chương 40: Đêm Mài Mũi Tên
Đêm ngày mười lăm tháng giêng, vào lúc chín giờ, khi buổi họp chiều ở sân đình đã tan từ lâu và bản Bưa đã trở về với bóng tối mùa đông quen thuộc của…
Nội dung chương
Đêm ngày mười lăm tháng giêng, vào lúc chín giờ, khi buổi họp chiều ở sân đình đã tan từ lâu và bản Bưa đã trở về với bóng tối mùa đông quen thuộc của nó. Căn nhà sàn của họ Hà vẫn còn sáng đèn dầu. Hà Văn Thao ngồi bên chiếc bàn gỗ nhỏ đặt gần bếp lửa, trước mặt ông là cây nỏ gỗ cũ của nhà họ Hà đã được ông hạ xuống từ trên vách từ lúc ăn cơm tối xong. Một bó mũi tên gỗ đã vót sẵn xếp ngay ngắn trên một tấm vải sạch, một chiếc bát sành đựng nhựa độc lá ngón đã nấu cô đặc theo lệ cũ của thợ săn, và một hòn đá mài nhỏ đặt trong một chiếc đĩa đựng nước. Bà Mến ngồi ở phía bếp, bà đang lựa lại thúng ngô nếp khô dành cho những ngày sắp tới, hạt nào lép, hạt nào sâu bà nhặt bỏ ra riêng, hạt nào tròn đều bà để lại trong thúng. Tay bà làm việc chậm rãi mà không ngừng, thỉnh thoảng bà ngẩng lên nhìn chồng ngồi mài tên dưới ánh đèn dầu mà không nói một lời nào. Bổng ngồi đối diện cha ở phía bên kia bàn, trước mặt anh là một cuộn dây nỏ dự phòng, một con dao rừng đã mài sắc và cuốn sổ tay của cha anh đã mở sẵn. Anh ngồi chờ cha dặn việc như anh đã chờ trong nhiều đêm chuẩn bị đi rừng từ khi anh còn là một cậu trai mới lớn theo cha vào rừng lần đầu.
Thao bắt đầu bằng việc mài tên. Ông lấy từng mũi tên lên, đặt đầu tên bằng sắt đã rèn mỏng lên hòn đá mài ướt, tay trái ông giữ cán tên cho vững, tay phải ông, bàn tay vẫn run nhẹ như mọi khi. Đẩy đầu tên trượt trên mặt đá theo một nhịp chậm và đều, mài cho tới khi lưỡi sắt mỏng đi. Và sáng lên dưới ánh đèn dầu thành một cạnh sắc đủ để đi qua lớp da dày của một con hổ lớn trong một phát tên ở tầm gần. Ông mài xong một mũi thì đưa lên ngang mắt ngắm lại độ thẳng của cán tên, quay cán tên một vòng chậm rãi trước ánh đèn để chắc chắn cán không cong, không nứt, lông định hướng ở đuôi tên còn nguyên và bám chắc. Mũi nào đạt, ông đặt riêng sang phía tay phải trên tấm vải sạch. Mũi nào cán hơi cong hoặc đầu sắt đã mòn không đều, ông đặt riêng sang phía tay trái để loại ra hẳn, không tiếc. Vì ông nói với Bổng ngay trong lúc làm rằng một mũi tên cong trong đêm phục kích không chỉ làm hỏng một phát tên, mà có thể làm hỏng cả một kế hoạch. Mà cả bản đã đứng chung ở sân đình hai buổi trong ngày hôm nay mới chốt xong. Bổng ngồi nghe cha nói, anh ghi lại vào sổ số tên đạt và số tên loại theo đúng lời cha đọc. Ghi xong anh đọc lại cho cha nghe một lượt để hai cha con cùng chắc chắn con số cuối cùng sẽ mang lên chòi cây trong đêm phục kích.
Mài tên xong, Thao chuyển sang việc tẩm độc, phần việc ông nhất định tự tay làm một mình như ông vẫn làm từ thời còn trẻ, không giao cho bất cứ ai khác trong nhà, kể cả Bổng. Ông kéo chiếc bát sành đựng nhựa độc lá ngón lại gần đèn dầu, nhựa trong bát đen sánh, mặt nhựa phẳng lặng, mùi nhựa hăng nhẹ bốc lên trong hơi ấm của gian nhà. Theo lệ cũ của thợ săn vùng này mà ông đã học từ cha mình và giữ nguyên suốt mấy chục năm đi rừng, nhựa lá ngón sau khi nấu cô đặc phải được tẩm vào đầu tên thành một lớp mỏng. Và đều, tẩm xong phải để đầu tên khô tự nhiên trong gió nhà, không hong trên lửa, không chạm tay trần vào phần đã tẩm, và tên đã tẩm độc thì phải bọc riêng từng mũi trong lá khô sạch. Xếp riêng hẳn với tên thường để không ai trong nhà vô ý chạm phải. Thao làm từng bước chậm rãi trước mắt con trai, ông dùng một que tre nhỏ quết nhựa lên đầu tên đã mài sắc, quết một lớp mỏng phủ kín phần lưỡi sắt. Đặt mũi tên lên hai thanh tre gác ngang miệng một chiếc rổ sạch cho đầu tên khô dần, rồi mới cầm sang mũi tiếp theo. Ông vừa làm vừa nói cho Bổng nghe rõ từng điều cấm kỵ của việc tẩm độc, nói như truyền lại một phần nghề cho con trai trưởng trong chính đêm trước trận cuối của mình. Rằng tên độc lá ngón không phải để khoe sức mạnh của thợ săn, mà là phần bảo đảm cuối cùng cho một phát tên đã trượt một lần ở Gò Trành không lặp lại lần thứ hai. Vì chất độc đi theo đầu tên vào vết thương sẽ làm phần việc mà bàn tay run của một ông già không còn dám hứa chắc bằng sức tay nữa.
Tẩm độc xong cho những mũi tên đạt, Thao lau tay thật kỹ bằng nước tro bếp theo lệ cũ rồi mới cầm tới cây nỏ. Ông kiểm tra thân nỏ gỗ từng đoạn một dưới ánh đèn, tay ông vuốt chậm dọc theo cánh nỏ, dừng lại ở những chỗ gỗ đã mòn bóng vì mấy chục năm cầm nắm. Ông thử độ căng của dây nỏ bằng cách kéo nhẹ dây về phía cò rồi thả lại, nghe tiếng dây bật về với một âm thanh gọn và chắc. Ông thay sợi dây nỏ cũ đã sờn ở một đoạn giữa bằng sợi dây dự phòng mà Bổng đã se sẵn từ chiều, lắp dây mới vào hai đầu cánh nỏ, lên dây thử ba lần liền. Lần nào dây cũng vào rãnh gọn gàng, cò nỏ giữ dây chắc và nhả dây đều. Ông đặt một mũi tên thường chưa tẩm độc lên rãnh nỏ, nâng nỏ lên ngang vai trong gian nhà, ngắm thử về phía cột nhà trong chốc lát rồi hạ xuống, hai tay ông giữ nỏ vững hơn ông tưởng. Chỉ có bàn tay phải là vẫn run một nhịp nhẹ ở cuối động tác hạ nỏ, điều mà ông không giấu con trai, ông nói thẳng rằng cái run ấy vẫn còn đó, nó sẽ. Còn ở trên chòi cây trong đêm phục kích nữa, cho nên mọi sự chuẩn bị tối nay, từ hố sâu, vòng ngô, cho tới tên độc. Đều là để phát tên cuối cùng không phải gánh một mình tất cả bằng một bàn tay run như buổi rạng sáng ở Gò Trành.
Chuẩn bị nỏ và tên xong, Thao mở cuốn sổ ra, ông cùng Bổng ngồi rà lại một lần cuối toàn bộ kế hoạch đào hố vào ngày mai ở lối mòn qua khe suối Cạn theo đúng bốn bước đã chốt trước dân bản vào buổi chiều. Ông dặn Bổng từng việc phải có mặt ở hiện trường đào hố từ đầu giờ sáng: chọn đúng đoạn lối mòn hẹp nhất giữa khe theo chỗ ông đã đánh dấu từ trước, giám sát trai bản đào hố đủ sâu. Và đủ rộng theo kích thước ông đã tính, vót chông và cắm chông ở đáy hố cho đều, ngụy trang miệng hố bằng cành lá và đất khô cho kín, và dựng chòi cây ở cây lớn phía trên miệng hố cho chắc chắn. Thử người leo lên ngồi một lúc lâu mà chòi không rung, không kêu. Ông dặn thêm rằng ngô nếp rang chưa rải trong ngày đào hố, vòng ngô chỉ được rải quanh miệng hố vào đúng thời điểm đã tính trước đêm phục kích theo lời cụ Kính, rải sớm. Thì mùi thơm tan hết trong gió núi như không, rải muộn thì không kịp cho đêm hổ tới, việc giữ mùi ngô còn nóng cho đúng thời khắc ấy là việc của nhà họ Hà, bà Mến lo phần rang. Bổng lo phần mang ra hố và rải vòng theo đúng lời cha dặn, không rải thừa vào giữa lối mòn, không rải thiếu ở một phía nào của vòng ngoài miệng hố.
Sau khi rà xong việc đào hố ngày mai, Thao gấp cuốn sổ lại, ông nhìn con trai một lúc lâu trong ánh đèn dầu đã bắt đầu thấp xuống vì dầu trong đèn đã vơi quá nửa. Rồi ông dặn Bổng phần việc cuối cùng của đêm nay, phần việc ông nói chậm hơn mọi phần trước và Bổng nghe mà hai tay anh đặt trên bàn khẽ siết lại. Ông dặn rằng nếu đêm phục kích ông không trở về, nếu có bất cứ điều gì xảy ra với ông trên chòi cây hay ở miệng hố trong đêm ấy, thì Bổng không được bỏ dở kế hoạch của cả bản vì chuyện riêng của nhà mình. Anh phải đưa mẹ anh về nhà an toàn trước, phải cùng lý trưởng Phú và cụ Kính lo cho trọn buổi lễ đã hứa với bảy người trong danh sách dù người chủ trì phần việc của thợ săn lúc ấy không. Còn là cha anh nữa, phải giữ tờ giấy dó danh sách bảy người và cuốn sổ tay này như giữ giấy tờ của cả bản chứ không chỉ của nhà họ Hà. Và phải nói lại cho dân bản đúng những gì đã chốt ở sân đình, không thêm, không bớt, để bảy cái tên ấy không vì một biến cố của nhà ông mà bị lỡ dở thêm một lần nào nữa. Ông cũng dặn con trai rằng dù kết quả đêm phục kích ra sao, cây nỏ này sau đó sẽ treo lại trên vách nhà như cũ, không bán, không cho ai mượn đi rừng khác. Vì nó là cây nỏ của nhà này, đã đi cùng ông qua gần hết một đời thợ săn và qua cả mùa đông hệ trọng nhất của bản Bưa.
Bổng nghe cha dặn xong, anh im lặng một lúc lâu, rồi anh đứng dậy, anh rót một bát nước chè nóng đặt trước mặt cha, anh nói ngắn gọn mà rành mạch rằng mọi việc cha dặn tối nay anh đã ghi đủ vào sổ. Và nhớ đủ trong đầu, từ việc đào hố ngày mai, việc rải vòng ngô, cho tới những việc phải làm nếu đêm phục kích có điều không may xảy ra, anh sẽ làm đúng như thế, không sai một việc nào. Bà Mến từ phía bếp bưng thúng ngô nếp đã lựa xong tới đặt bên cạnh bàn, bà nói rằng phần ngô của nhà mình bà đã lựa kỹ rồi, hạt nào cũng tròn đều. Tới ngày rang bà sẽ tự tay rang từng mẻ một cho thơm đều như rang ngô cúng giỗ trong nhà. Thao gật đầu, ông bọc riêng từng mũi tên đã tẩm độc vào lá khô sạch, xếp chúng vào chiếc ống tre đựng tên, đặt ống tre bên cạnh cây nỏ đã lên dây thử xong trên bàn, rồi ông thổi thấp ngọn đèn dầu xuống. Ba người trong nhà họ Hà ngồi lại bên bếp lửa tàn thêm một lúc trong bóng tối ấm của gian nhà, ngoài kia gió đông vẫn lùa qua triền lau sậy phía tây bản. Và Thao biết rằng khi mặt trời lên vào sáng mai, trai bản sẽ bắt đầu đào chiếc hố cuối cùng ở khe suối Cạn theo đúng kế hoạch mà cả bản đã cùng nhau chốt lại trong ngày hôm nay.