MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 2: Người giữ nón rách
Chiều mùng hai tháng mười hai, Võ Văn Bảy ngồi trên chiếc ghế đẩu trước hiên nhà ở làng Mỹ Thủy, nghe tiếng loa của vựa dưa ngoài đầu xóm vọng về qua mấy…
Nội dung chương
Chiều mùng hai tháng mười hai, Võ Văn Bảy ngồi trên chiếc ghế đẩu trước hiên nhà ở làng Mỹ Thủy, nghe tiếng loa của vựa dưa ngoài đầu xóm vọng về qua mấy nóc nhà. Người ta kháo nhau vựa anh Tám Lực đang tìm phụ xe cho tuyến đêm, trả công theo chuyến, cần người quen đường ven biển và chịu được thức khuya. Ông Bảy năm nay sáu mươi ba tuổi, tóc bạc gần hết, da sạm nắng biển, tay chân vẫn còn chắc. Ông nghe tin đó hai lần trong một buổi chiều, một lần từ thằng cháu họ chạy xe ôm, một lần từ bà hàng cá ở chợ, và cả hai lần ông đều im lặng lâu hơn thường lệ.
Ông cần tiền. Cháu nội ông năm nay học lớp chín, tiền học thêm và tiền đóng góp đầu năm cộng lại thành một khoản mà lương hưu ít ỏi của vợ chồng ông không gánh nổi nếu không có thêm nguồn nào. Con trai ông đi làm ăn xa, gửi về thất thường. Ông Bảy không muốn ngửa tay xin ai, cũng không muốn cháu phải nghỉ học thêm giữa chừng. Chân phụ xe đêm, với người khác là việc nặng nhọc, với ông lại vừa sức: ngồi cabin, phụ bốc dưa, canh đường, thức đêm là việc ông đã quen từ thời trai trẻ chạy ghe.
Nhưng điều làm ông ngồi lặng trên ghế đẩu lâu như vậy không phải là tiền. Là hai chữ cồn Tràm.
Ông nhớ những đêm rất xa, khi ông mới mười mấy tuổi, theo cha chạy ghe trên đầm và ven biển. Ghe của cha ông nhỏ, chở cá và chở hàng lẻ, hay đi đêm để kịp chợ sớm. Có những đêm ghe lướt qua vùng nước gần bãi cát trắng, ông thấy những đốm lửa xanh lập lòe trên mặt đầm và trên bãi tha ma, cách mặt nước chừng một mét, trôi lặng lẽ không tiếng động. Lửa xanh lam, lạnh lẽo, không giống lửa đèn dầu, không giống lửa bếp. Ông sợ tới mức tay bám chặt mạn ghe, miệng há ra định kêu lên thì cha ông đã đưa tay bịt nhẹ miệng ông lại.
Cha ông dạy ông một lệ mà dân chài vùng này truyền nhau: gặp lửa bãi tha ma thì ngồi xuống, đừng chạy. Đừng rú, đừng la, đừng làm động mặt nước hay mặt cát. Ngồi yên, nín hơi một lúc, lửa không có chỗ bám thì tự tản. Cha ông nói ít, mỗi câu đều ngắn, và ông nhớ hết. Có một đêm lửa trôi gần ghe tới mức ông nhìn thấy ánh xanh phản chiếu trên mặt nước đen, cha ông cho ghe dừng hẳn, hai cha con ngồi im trên ghe rất lâu, tới khi những đốm lửa hạ dần xuống mặt đầm rồi tắt. Đêm đó về tới bến, cha ông chỉ nói một câu: người chết chôn nông, lửa của họ chưa có đường về, mình tránh họ chớ đừng chọc họ.
Ông Bảy lớn lên, đi biển, rồi về già nghỉ ghe, chuyện lửa xanh ở cồn Tràm dần thành chuyện của lớp người cũ. Lớp trẻ trong làng chạy xe máy vù vù qua cồn cát ban đêm, có đứa cười khi nghe kể. Ông không trách chúng. Ông cũng không hay kể lại, vì kể ra người ta lại bảo ông mê tín, dọa người. Nhưng trong lòng ông, bãi tha ma cồn Tràm chưa bao giờ là đất hoang. Đó là nơi có người nằm, nhiều người nằm, nằm nông dưới cát trắng, không bia không hàng lối.
Nghe tin vựa tìm phụ xe tuyến đêm qua đúng cồn cát đó, ông biết mình nên nhận. Không phải vì ông gan dạ hơn ai. Mà vì ông nghĩ, nếu phải có một người già ngồi trên những chuyến xe đêm đó, thì nên là người biết lệ, biết ngồi yên khi cần ngồi yên. Ông cũng nghĩ tới thằng tài xế trẻ mà người ta nói sẽ chạy tuyến này, Trần Văn Hợi, người cùng làng, tính nóng, chân ga nặng. Ông biết Hợi từ nhỏ, biết tính nó thực dụng, không tin chuyện ma cỏ. Một thằng như vậy chạy đêm qua bãi tha ma, nếu gặp chuyện mà hoảng lên rú ga thì mới là nguy.
Ông đứng dậy, vào nhà nói với vợ là ông ra vựa hỏi việc. Vợ ông, bà Sáu, đang lặt rau ở bếp, ngẩng lên nhìn ông ngạc nhiên.
- Ông già rồi còn đi phụ xe đêm làm gì. Thức khuya hại sức lắm.
- Đi vài chuyến vụ Tết thôi bà. Phụ thằng cháu đóng tiền học. Ngồi cabin chớ có bốc vác nặng gì đâu.
Ông không nói tuyến xe chạy qua cồn Tràm. Ông giấu, như cách ông vẫn giấu vợ những chuyện biển khơi nguy hiểm suốt mấy chục năm qua. Bà Sáu thở dài, không cản nữa, chỉ dặn ông mang theo áo ấm vì đêm ven biển lạnh. Ông gật đầu, rồi lặng lẽ leo lên gác bếp, nơi cất những đồ đi biển cũ của ông từ thời còn chạy ghe.
Trên gác bếp, trong chiếc rương gỗ đã mòn góc, ông lôi ra chiếc nón lá cũ. Nón đã rách vành một đoạn, lá nón ngả màu nâu sẫm vì năm tháng và hơi biển, vành nón sờn ra từng sợi. Đây là chiếc nón ông đội trong những năm cuối còn đi ghe, cũng là chiếc nón cha ông từng đội. Ông ngồi xuống sàn gác, tỉ mỉ vá lại chỗ rách bằng dây lạt mới, tay ông vẫn khéo như ngày trẻ đan lưới. Ông vá chậm rãi, từng mũi lạt đều và chặt, như vá một thứ không chỉ để che nắng che mưa.
Vá xong, ông đội thử nón lên đầu, nhìn xuống sân qua ô cửa gác. Bà Sáu vẫn ngồi lặt rau, không hay biết chồng mình vừa quyết định một việc mà ông đã tránh nghĩ tới suốt nhiều năm. Ông tháo nón ra, cầm trên tay, lật úp nón xuống nhìn vào lòng nón. Lòng nón còn nguyên, đủ rộng để úp xuống mặt đất, đủ kín để che một hơi thở. Ông tự cười khan một tiếng. Người ngoài nhìn vào chỉ thấy một chiếc nón rách. Chỉ ông biết nó còn một công dụng khác, công dụng mà cha ông đã dùng trên ghe, và dân chài dùng trên bãi cát khi gặp lửa đêm.
Chiều tối, ông Bảy đi bộ ra vựa dưa. Anh Tám Lực đang đứng ở cửa kho, thấy ông thì gật đầu chào, hỏi ông tới hỏi chân phụ xe phải không. Ông Bảy nói phải, nói ông quen đường ven biển, thức đêm được, chỉ xin đừng xếp ông vào chuyến bốc hàng nặng ban ngày. Anh Tám Lực đồng ý ngay, ghi tên ông vào sổ phụ xe tuyến đêm của Hợi, hẹn sáng mùng bốn ông ra vựa điểm danh và đi chuyến đầu cùng Hợi.
Trên đường về nhà trong bóng chiều chạng vạng, ông Bảy đi ngang đầu cồn cát. Cát trắng đã ngả màu xám dưới ánh sáng cuối ngày, lùm tràm ở giữa bãi tha ma đen lại thành một vệt lặng lẽ. Ông dừng chân một lúc, nhìn vào bãi cát không một bóng người. Gió biển thổi nhẹ, không có đốm lửa nào. Ông nói thầm một mình, như nói với những người nằm dưới cát mà ông không biết tên: tui sắp đi qua đây ban đêm lại rồi, mấy ông nằm yên, tui cũng đi yên.
Về tới nhà, bà Sáu thấy ông cầm chiếc nón lá rách trên tay thì chau mày.
- Đi xe tải mà ông mang nón lá làm gì. Trên cabin có thiếu gì chỗ che nắng đâu.
Ông Bảy treo nón lên chiếc đinh đóng ở vách bếp, vỗ nhẹ lên vành nón, đáp gọn một câu mà chỉ ông hiểu hết ý.
- Đi đêm, có nón là có cái úp mặt.
Bà Sáu lắc đầu, cho là chồng già rồi hay lẩn thẩn với đồ cũ, rồi quay vào dọn cơm. Ông Bảy ngồi xuống mâm cơm, ăn chậm rãi, mắt thỉnh thoảng liếc về chiếc nón treo trên vách. Đêm đó ông ngủ không sâu. Trong giấc ngủ chập chờn, ông lại thấy mặt đầm đen của mấy chục năm trước. Những đốm lửa xanh trôi lặng lẽ cách mặt nước chừng một mét, không tiếng động, không hơi nóng, chỉ có ánh sáng lạnh lẽo phản chiếu xuống nước. Bàn tay của cha ông đặt nhẹ lên vai ông, dặn ngồi yên, đừng chạy.
Sáng hôm sau, ông Bảy dậy sớm hơn thường lệ. Ông ra sân, đứng nhìn trời biển còn mờ sương, nghe tiếng gà gáy trong xóm và tiếng sóng xa. Ông vào bếp, tự pha ấm chè, rồi lấy chiếc nón lá xuống, kiểm tra lại từng mũi lạt ông vá hôm qua. Chỗ vá đã chắc, vành nón không còn xộc xệch. Ông đội nón, soi bóng mình trên tấm gương nhỏ treo ở vách, thấy một ông già tóc bạc, mặt nhiều nếp nhăn, nhưng mắt vẫn còn tinh. Ông nghĩ tới cháu nội, nghĩ tới khoản tiền học còn thiếu, và nghĩ tới thằng Hợi với bàn chân ga nặng của nó. Ba ý nghĩ đó xếp lại thành một quyết định đã yên trong lòng ông từ chiều qua: chuyến đêm qua cồn Tràm, ông sẽ ngồi ở ghế phụ, và chiếc nón này sẽ treo ngay cửa cabin, ở chỗ tay ông với tới nhanh nhất.
Ông cất nón vào chiếc túi vải, cùng với áo ấm bà Sáu đã gấp sẵn. Trước khi ra khỏi nhà để tới điểm hẹn ở đầu xóm chờ người của vựa tới đón đi làm thủ tục, ông đứng lại ở cửa, nhìn về phía cồn cát xa xa chỉ còn là một vệt trắng mờ sau hàng phi lao. Sương sớm phủ lên làng Mỹ Thủy một lớp mỏng, không khí ẩm và lặng gió. Ông Bảy khẽ gật đầu một mình. Đêm ẩm sương và lặng gió, chính là thứ đêm mà ngày trẻ cha ông hay dặn phải coi chừng lửa ở bãi tha ma. Mùa sương năm nay tới sớm, ông nghĩ, và những chuyến xe đêm của vụ dưa Tết chỉ mới bắt đầu. Ông xách túi vải bước ra ngõ, chân đi chậm mà chắc trên con đường làng còn ướt sương. Mấy người hàng xóm dậy sớm thấy ông mang theo nón lá và áo ấm thì hỏi ông đi đâu sớm vậy. Ông chỉ cười, nói đi làm phụ xe cho vựa dưa, kiếm thêm ít đồng cho cháu đi học. Không ai hỏi thêm, và ông cũng không nói thêm chữ nào về con đường xe sẽ chạy qua trong những đêm sắp tới.