MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 49: Phần mộ có tên
Ngày hai mươi lăm tháng một, một ngày sau lễ truy điệu và an táng, Lê Thị Cúc lên Nghĩa trang liệt sĩ huyện Hải Lăng một mình. Bà không đi cùng đoàn xe…
Nội dung chương
Ngày hai mươi lăm tháng một, một ngày sau lễ truy điệu và an táng, Lê Thị Cúc lên Nghĩa trang liệt sĩ huyện Hải Lăng một mình. Bà không đi cùng đoàn xe của xã, không nhờ cháu họ chở, chỉ bắt chuyến xe buýt sớm từ đầu làng, xuống ở cổng nghĩa trang rồi đi bộ chậm rãi lên đồi. Trên tay bà là một bó hương, một ít hoa cúc vàng còn lại từ bó hoa hôm qua, và một chiếc khăn nhỏ để lau bia mộ. Bà muốn có một buổi sáng chỉ của riêng hai anh em, sau một ngày lễ lớn có đông đủ họ hàng, làng xóm và cơ quan.
Đồi nghĩa trang buổi sáng hôm sau lễ yên tĩnh lạ thường. Những vòng hoa của hôm qua vẫn còn tươi, xếp dọc các lối đi. Mười một ngôi mộ mới ở khu phía trên vẫn còn thơm mùi đất mới và mùi hương trầm chưa tan hết. Bà Cúc đi thẳng tới hàng mộ mới, dừng lại trước ngôi mộ đầu hàng. Trên bia mộ, dòng chữ ghi rõ họ tên Lê Văn Trực, năm sinh, năm hy sinh, quê quán làng Mỹ Thủy. Bà đứng nhìn dòng chữ đó rất lâu, như một người đọc lại một lá thư đã chờ hơn nửa thế kỷ mới tới tay mình.
Rồi bà thắp hương. Ba nén hương được cắm xuống phần đất trước bia mộ, ngay ngắn và thẳng hàng. Đây là nén hương đầu tiên trong năm mươi bốn năm bà được thắp đúng chỗ anh trai mình nằm. Không còn là hương vọng thắp ở đầu cồn Tràm, hướng về một bãi cát trắng mênh mông mà đoán già đoán non. Không còn là nén hương cắm xuống cát gió, thắp xong phải quay về trong một nỗi mơ hồ không biết người nhận có ở đúng hướng đó không. Nén hương hôm nay có địa chỉ rõ ràng: một phần mộ, một tấm bia, một cái tên. Khói hương bay thẳng lên trong buổi sáng lặng gió, rồi mới từ từ tản ra trên đồi.
Bà Cúc ngồi xuống bên cạnh phần mộ, đặt bàn tay lên mặt bia đã được nắng sớm hong khô. Mặt đá mát lạnh dưới tay bà. Bà nói chuyện với anh trai như mọi lần bà vẫn nói ở đầu cồn cát, chỉ khác là lần này bà biết chắc anh đang nằm ngay dưới lớp đất trước mặt mình, cùng hàng với mười đồng đội của anh.
- Anh à, hôm qua đông người quá, em chưa nói được nhiều với anh. Nay em lên một mình, nói cho anh nghe mấy việc trong nhà. Mẹ mất lâu rồi, anh biết rồi đó. Nhà thờ họ em vẫn giữ nguyên, mái nhà em sửa lại hai lần, lần nào em cũng nhớ câu anh hứa hồi đó là về sẽ sửa mái cho mẹ. Anh không về sửa được, thì em sửa thay anh, cũng coi như anh giữ lời một nửa rồi. Nay anh nằm ở đây, có bia có tên, em yên tâm rồi. Từ nay rằm, giỗ, em làm ở nhà thờ họ. Lễ lớn, ngày thương binh liệt sĩ, em ra đây với anh. Hai chỗ, một người, em chia đều, anh đừng trách em tham, nghe anh.
Bà ngồi bên mộ anh trai gần một giờ đồng hồ. Bà kể chuyện làng, chuyện họ, chuyện mấy đứa cháu gọi anh bằng bác mà chưa từng gặp mặt, chuyện ông Bảy giữ đèn, chuyện anh Hợi tài xế tìm thấy chiếc bi đông. Bà kể chậm rãi, không khóc. Thỉnh thoảng bà dừng lại, lấy chiếc khăn nhỏ lau một vệt bụi mỏng trên mặt bia, vuốt lại bó hoa đã đặt từ hôm qua cho ngay ngắn, rồi lại kể tiếp. Một anh cán bộ quản trang đi ngang qua, gật đầu chào bà, hỏi bà có cần ghế ngồi cho đỡ mỏi không. Bà cười, bảo bà ngồi bệt bên mộ anh bà quen rồi, ngồi vậy gần hơn.
Khi nắng đã lên cao, bà Cúc đứng dậy, phủi cát bụi trên vạt áo dài thường ngày, thắp thêm một nén hương cho mỗi ngôi mộ vô danh trong cùng hàng mộ mới. Mười nén hương nữa, ngôi nào bà cũng đứng lại một lúc, không phân biệt. Bà nói khẽ ở ngôi mộ vô danh cuối hàng một câu mà cán bộ quản trang đứng gần đó nghe được và sau này kể lại cho đội của Phước.
- Các anh nằm chung với anh tôi bao nhiêu năm, nay cũng là anh em trong nhà tôi cả. Tết này có hương khói đầy đủ, các anh yên tâm.
Trở về nhà thờ họ Lê vào buổi trưa, bà Cúc làm việc mà bà đã định làm từ hôm xin nhận lại bi đông. Bà mở hộp giấy đựng chiếc bi đông gốc được trao lại hôm qua, cầm vật bằng nhôm han gỉ lên bằng hai tay. Bà ngắm lại dòng chữ khắc tên đã mờ một phần trên thân và dấu chữ thập nhỏ ở mặt sau do chính tay bà khắc năm một chín sáu tám, khi bà mới mười ba tuổi. Dấu khắc vụng về của một đứa trẻ, xiên xẹo và nông, vậy mà đã đi qua chiến tranh, qua cát trắng, qua tay cơ quan giám định, và cuối cùng trở về lại trong tay bà, ở tuổi bảy mươi mốt.
Bà đặt bi đông lên bàn thờ, ở khoảng trống bà đã chừa sẵn bên phải khung ảnh chân dung của anh trai từ hôm hai mươi. Bi đông nằm đó vừa khít, như một vật đã đi một vòng rất dài chỉ để trở về đúng vị trí của nó. Bên trái là bát hương, ở giữa là khung ảnh, bên phải là chiếc bi đông. Từ nay, bàn thờ nhà thờ họ Lê có đủ những gì bà cần: một tấm ảnh để nhìn, một bát hương để thắp, và một vật thật của anh trai để tay bà có thể chạm vào mỗi khi nhớ anh.
Buổi chiều hôm đó, họ hàng và người làng ghé nhà thờ họ thắp hương như thường lệ những ngày gần Tết. Ai vào cũng nhìn thấy chiếc bi đông trên bàn thờ, có người hỏi bà một câu chuyện cũ, bà kể lại ngắn gọn, không còn rơi nước mắt. Không khí trong nhà thờ họ những ngày này đã khác hẳn những ngày đầu tháng. Không còn là không khí chờ đợi. Nó là không khí của một gia đình vừa làm xong một việc lớn, đang dọn dẹp lại nhà cửa, chuẩn bị đón Tết trong một sự đủ đầy mới mẻ và yên tĩnh.
Trên đường từ nghĩa trang về làng, bà Cúc ghé qua đầu cồn Tràm một lần. Bà không vào sâu trong bãi tha ma, chỉ đứng ở đầu đường tắt, nhìn về phía lùm tràm và khoảng cát trắng nơi đội quy tập đã lấp lại các ô đào và bàn giao mặt bằng. Bãi cát hôm nay phẳng lặng, sạch sẽ, không còn dây căng, không còn lán che, không còn đèn pha. Chỉ có gió biển thổi qua, làm cát khô bay thành từng vệt mỏng trên mặt đường đất. Bà đứng đó một lúc, hai tay chắp trước bụng, không thắp hương. Lần đầu tiên trong đời, bà đi ngang cồn Tràm mà không cần thắp một nén hương vọng. Bà nói một mình, rất khẽ, như một lời chào tạm biệt với một thói quen đã theo bà suốt từ năm mười bảy tuổi tới nay.
- Từ nay tôi không thắp ở đây nữa. Anh tôi có chỗ rồi. Chỗ này trả lại cho cát, cho gió, cho người đi đường qua lại bình thường thôi.
Một chiếc xe máy của người làng chạy qua đường tắt, người lái xe gật đầu chào bà rồi chạy thẳng qua bãi cát mà không hề giảm tốc vì sợ hãi như những ngày trước. Bà Cúc nhìn theo chiếc xe một lúc, trong lòng bà dâng lên một cảm giác nhẹ nhõm khó tả. Cồn Tràm từ nay vẫn là cồn Tràm, vẫn là bãi tha ma của làng với những nấm mộ dân nằm rải rác, vẫn là con đường tắt người ta có thể đi qua. Chỉ có một điều đã thay đổi mãi mãi: dưới lớp cát trắng đó không còn mười một người lính nằm vô danh không ai biết tới nữa. Họ đã được đưa lên, được đếm đủ, được gọi tên trong một buổi lễ, và được nằm lại ở một nơi tử tế hơn rất nhiều.
Về tới nhà, bà Cúc còn ghé qua nhà ông Bảy một lát. Ông đang ngồi ở hiên, chiếc đèn dầu đã lau sạch được đặt trên chiếc bàn gỗ nhỏ bên cạnh ấm trà. Hai người già ngồi uống với nhau một chén trà, nói với nhau mấy câu ngắn ngủi của những người đã cùng đi qua một việc lớn mà không cần phải kể lại từ đầu.
- Hôm nay tôi lên mộ anh Trực một mình rồi, ông Bảy à. Thắp được nén hương đúng chỗ, lòng tôi nhẹ hẳn.
Bảy rót thêm trà cho bà, gật đầu.
- Tôi cũng định mai kia lên thắp lại một lượt cho đủ mười một ngôi. Hồi đó tôi giữ đèn mà quay mặt đi. Nay tôi phải nhìn cho đủ mặt các anh một lần, mới coi như xong việc của tôi.
Bà Cúc nghe vậy, cười hiền, đứng dậy ra về khi nắng chiều đã nhạt dần trên mái nhà làng Mỹ Thủy. Bà đi bộ chậm rãi qua những con ngõ quen thuộc, gật đầu chào từng người làng gặp trên đường, ai cũng hỏi thăm bà một câu về buổi lễ hôm qua. Bà đáp lại từng người bằng một vẻ mặt bình yên mà người làng nói với nhau rằng đã rất lâu rồi họ mới thấy lại trên gương mặt của bà.
Tối đến, bà Cúc khóa cửa nhà thờ họ sớm hơn mọi ngày. Trước khi khóa, bà đứng ở cửa, nhìn vào gian giữa sáng ngọn đèn thờ, nhìn khung ảnh và chiếc bi đông nằm bên nhau trong ánh đèn vàng. Bà nói vọng vào trong một câu ngắn, giọng bà nhẹ như một lời chúc ngủ ngon nói với người thân trong nhà.
- Anh nghỉ đi. Tết này nhà mình đủ người.
Cánh cửa nhà thờ họ khép lại. Ngoài sân, gió biển thổi qua hàng cau, mang theo hơi lạnh của những ngày cuối năm. Trong làng Mỹ Thủy, các nhà bắt đầu dọn dẹp, gói bánh, chuẩn bị Tết. Ở nhà thờ họ Lê, lần đầu tiên sau năm mươi bốn năm, cái Tết sắp tới không còn là một cái Tết chờ đợi một người chưa biết nằm ở đâu nữa.