MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 48: Lễ truy điệu
Sáng ngày hai mươi bốn tháng một năm hai nghìn không trăm hai mươi bảy, Nghĩa trang liệt sĩ huyện Hải Lăng trang nghiêm trong một buổi sáng khô ráo hiếm…
Nội dung chương
Sáng ngày hai mươi bốn tháng một năm hai nghìn không trăm hai mươi bảy, Nghĩa trang liệt sĩ huyện Hải Lăng trang nghiêm trong một buổi sáng khô ráo hiếm hoi sau nhiều ngày mưa trái mùa. Bầu trời phía trên đồi nghĩa trang trong và cao, gió nhẹ thổi qua những hàng mộ thẳng tắp, qua những vòng hoa tươi vừa được đặt ngay ngắn trước lễ đài. Nguyễn Hữu Phước tới nghĩa trang từ khi trời còn chưa sáng hẳn. Anh đi kiểm tra lần cuối từng hạng mục của buổi lễ: lễ đài, hàng ghế thân nhân, vị trí đội tiêu binh. Anh kiểm tra cả khu vực hạ huyệt với mười một huyệt mộ đã được chuẩn bị theo đúng sơ đồ. Anh cũng xem bàn tiếp nhận hiện vật ở phía sau lễ đài, nơi chiếc bi đông gốc của liệt sĩ Lê Văn Trực đang được đặt trong hộp kính, chờ tới phần trao lại cho thân nhân sau lễ.
Mười một tiểu sành đựng hài cốt được phủ cờ, đặt thành một hàng trang trọng trước lễ đài. Hàng đầu là phần của liệt sĩ Lê Văn Trực, có tên. Mười phần còn lại ghi vô danh, cùng đơn vị, cùng ngày hy sinh đã xác minh một phần. Phước đứng nhìn hàng tiểu sành đó rất lâu. Anh đã chủ trì nhiều lễ an táng trong những năm làm quy tập, nhưng mỗi lần đứng trước một hàng hài cốt vừa được đưa về từ một bãi đất vô danh, anh vẫn giữ nguyên một sự trang nghiêm như lần đầu tiên. Năm mươi bốn năm nằm ngoài cát trắng, không bia, không hàng lối, hôm nay các anh mới được nằm trong một hàng thẳng, được gọi là đồng đội trước mặt mọi người.
Đoàn xe đưa thân nhân và người làng Mỹ Thủy tới nghĩa trang đúng giờ. Lê Thị Cúc bước xuống xe trong bộ áo dài đen đã chuẩn bị từ lâu, tóc búi gọn, tay cầm một bó hương. Bà đi chậm mà vững, bên cạnh là cháu họ dìu tay, phía sau là họ Lê và người làng trong những bộ quần áo chỉnh tề nhất mà họ có. Trần Văn Hợi và Võ Văn Bảy đứng trong đoàn người làng. Hợi mặc áo sơ mi trắng, quần tây sẫm màu, không còn chút dáng dấp của anh tài xế bụi bặm sau tay lái. Bảy mặc chiếc áo cũ đã được giặt sạch, tay ông cầm theo chiếc đèn dầu đen khói đã đồng hành với ông suốt đợt quy tập. Phước nhìn thấy chiếc đèn dầu trong tay Bảy, anh khẽ gật đầu chào ông từ xa, không hỏi vì sao ông mang đèn theo. Anh hiểu, có những vật người ta mang theo trong một ngày như hôm nay không cần phải giải thích.
Buổi lễ bắt đầu theo đúng nghi thức quy định. Quốc ca vang lên trên đồi nghĩa trang. Đại diện lãnh đạo huyện đọc điếu văn, giọng đọc trầm và rõ. Ông điểm lại quá trình phát hiện hiện vật, xác minh danh tính, khảo sát và khai quật tại cồn Tràm trong tháng một. Ông cũng điểm lại con số mười một liệt sĩ của một tổ chiến đấu đã hy sinh trong tháng bảy năm một chín bảy hai và nằm lại tại bãi cát ven biển suốt hơn nửa thế kỷ. Khi điếu văn đọc tới đoạn mười một hài cốt đã được tìm thấy đầy đủ, không thiếu một người, hàng ghế thân nhân có tiếng khóc kìm nén rất khẽ. Bà Cúc ngồi ở hàng đầu, lưng thẳng, hai tay đặt trên đầu gối, mắt bà nhìn thẳng vào hàng tiểu sành trước lễ đài. Bà không khóc to. Chỉ có đôi vai bà run lên một lần khi người đọc điếu văn xướng tên liệt sĩ Lê Văn Trực cùng quê quán làng Mỹ Thủy.
Phần đọc danh sách được thực hiện trang trọng. Tên liệt sĩ Lê Văn Trực được đọc to, rõ ràng, đầy đủ họ tên, năm sinh, năm nhập ngũ và năm hy sinh. Tiếp đó là danh sách mười liệt sĩ vô danh, được đọc theo số thứ tự hồ sơ, cùng đơn vị, cùng ngày hy sinh đã xác minh một phần. Kèm theo là một câu ghi nhận chung rằng các anh chưa xác định được danh tính, nhưng đã được đưa về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ cùng đồng đội. Phước đứng trong hàng cán bộ dự lễ, nghe từng cái tên và từng số thứ tự vang lên, lòng anh thầm đối chiếu lại với từng túi hồ sơ anh đã ký trong những ngày qua. Một có tên, mười vô danh. Không ai bị bỏ sót khỏi buổi lễ này, không ai bị đọc thiếu một dòng.
Phút mặc niệm diễn ra trong sự im lặng tuyệt đối trên đồi nghĩa trang. Gió ngừng thổi trong mấy giây ngắn ngủi đó, những vòng hoa đứng yên, hàng người làng cúi đầu. Hợi đứng ở phía sau, cúi đầu rất thấp. Trong đầu anh không hiện lên hình ảnh nào lạ lùng. Anh chỉ nghĩ tới những ngày đào cát vừa qua, tới cảm giác nặng trĩu của một xẻng cát ướt, tới bàn tay anh giữ tấm ván gia cố trong đêm mưa. Anh cũng nghĩ tới buổi sáng anh cầm chiếc bi đông gói trong túi nilon mà không hề biết nó sẽ đưa cả làng đi tới ngày hôm nay. Bảy đứng bên cạnh anh, đầu cúi, chiếc đèn dầu cầm trong tay chưa thắp. Ông chờ tới phần hạ huyệt mới làm việc mình đã định làm.
Phần hạ huyệt diễn ra lần lượt, trang trọng và chậm rãi. Từng tiểu sành được đội tiêu binh và đại diện gia đình, đoàn thể đưa xuống huyệt mộ đã chuẩn bị. Mộ của liệt sĩ Lê Văn Trực nằm ở hàng đầu của khu mộ mới, bia mộ ghi rõ họ tên. Mười ngôi mộ vô danh xếp thành cùng một hàng thẳng phía sau và bên cạnh, bia ghi theo đơn vị và ngày hy sinh. Đất được lấp xuống từng lớp, vòng hoa được đặt lên từng phần mộ. Khi tới lượt phần mộ của Trực, bà Cúc được mời lên đứng gần. Bà bước lên, tay run nhẹ khi chạm vào mép bia mộ mới, rồi bà đặt bó hương xuống, gật đầu với đội tiêu binh như một lời cảm ơn không thành tiếng.
Bảy xin phép Ban tổ chức được thắp chiếc đèn dầu cũ của mình một lần bên hàng mộ mới. Anh cán bộ phụ trách lễ gật đầu đồng ý, dành cho ông một khoảng lặng ngắn sau khi hạ huyệt hoàn tất. Bảy đặt đèn dầu xuống bên lối đi giữa hàng mộ, châm lửa. Ngọn lửa đèn nhỏ, vàng và yên, cháy sáng trong buổi sáng lặng gió trên đồi nghĩa trang, khác hẳn những đốm lửa xanh lạnh lẽo ở cồn Tràm mà người làng vẫn kể nhau nghe. Ông để đèn cháy một lúc, như để ánh sáng quen thuộc của nó được ở bên những người mà năm xưa ông chỉ dám đứng giữ đèn quay mặt đi. Rồi ông cúi xuống, nhẹ nhàng tắt đèn, lau lại mặt kính bằng vạt áo, ôm đèn vào lòng như ôm một việc đã làm xong.
Sau lễ, tại khu vực phía sau lễ đài, Phước thực hiện phần việc cuối cùng của chain of custody đã kéo dài từ ngày hai mươi tháng chạp. Theo đúng hồ sơ hiện vật đã hoàn tất, gồm ảnh chụp, biên bản giám định, biên bản xác minh và kết luận chính thức, chiếc bi đông gốc của liệt sĩ Lê Văn Trực được trao lại cho thân nhân. Phước tự tay mở hộp kính, cầm chiếc bi đông han gỉ bằng hai tay, trao cho bà Cúc trước sự chứng kiến của đại diện xã, gia đình họ Lê và Ban tổ chức lễ.
- Thưa bà, hiện vật này cơ quan đã hoàn tất toàn bộ hồ sơ. Hôm nay, thay mặt đội quy tập, cháu trao lại bi đông của liệt sĩ Lê Văn Trực cho gia đình, theo đúng nguyện vọng của bà đã ghi trong hồ sơ.
Bà Cúc đỡ lấy chiếc bi đông bằng cả hai tay. Vật bằng nhôm nhẹ hơn bà tưởng, lạnh trong buổi sáng, những vết han gỉ ráp vào lòng bàn tay bà. Bà ôm bi đông vào lòng, ngay giữa nghĩa trang, giữa hàng mộ mới còn thơm mùi đất và mùi hoa tươi. Bà cúi đầu rất lâu, không nói được thành lời trong giây lát đầu tiên. Rồi bà ngẩng lên, nhìn Phước, nhìn Hợi đứng ở gần đó, và nói một câu rõ ràng mà những người xung quanh đều nghe thấy.
- Cảm ơn các anh. Anh tôi về được tới đây, cái bi đông này cũng về được tới tay tôi. Nhà tôi không còn thiếu thứ gì nữa.
Trước khi đoàn người làng rời nghĩa trang, ông Thới, người giữ cuốn sổ danh sách liệt sĩ của xã bao nhiêu năm, chống gậy đi chậm dọc hàng mộ mới. Ông dừng lại lâu nhất ở ngôi mộ đầu hàng, đọc lại dòng chữ trên bia một lần nữa bằng giọng của một người đã ghi cái tên đó vào sổ từ mấy chục năm trước với hai chữ mất tin đi kèm. Nay hai chữ đó không còn nữa. Ông quay sang nói với Phước một câu ngắn gọn.
- Trong sổ của tôi, từ nay tôi ghi thêm một dòng mới. Đã tìm thấy, đã an táng tại nghĩa trang huyện, ngày hai mươi bốn tháng một. Ghi vậy là sổ của tôi cũng được khép lại một trang rồi, anh Phước à.
Phước gật đầu, đáp rằng bản sao hồ sơ hoàn chỉnh sẽ được gửi về xã lưu trữ, để cuốn sổ của ông Thới từ nay có thêm phần đối chiếu chính thức. Ông Thới nghe xong, gật gù, rồi cùng đoàn người làng thắp thêm một nén hương ở ngôi mộ vô danh cuối hàng. Đó là cách ông tự nhắc mình rằng trong sổ vẫn còn những dòng chưa khép lại được ở những nơi khác. Riêng trang của cồn Tràm thì hôm nay đã xong.
Ở một góc khác của khu mộ mới, cô Trần Thị Hoa, giáo viên lịch sử của trường xã, đứng cùng mấy em học sinh được nhà trường cử tới dự lễ. Cô không nói gì về những giải thích khoa học trong một buổi sáng như thế này. Cô chỉ dặn học trò thắp hương cho đủ mười một ngôi mộ và nhớ lấy ngày tháng này, vì đây là một bài học lịch sử của chính quê mình, không nằm trong sách giáo khoa. Mấy em học sinh gật đầu, đi thành một hàng nhỏ, cắm hương ngay ngắn lên từng phần mộ, có em còn khẽ đọc thành tiếng dòng chữ vô danh trên bia rồi mới bước sang ngôi kế tiếp.
Buổi lễ kết thúc khi nắng đã lên cao trên đồi nghĩa trang. Mười một ngôi mộ mới xếp thành một hàng thẳng, hàng đầu là mộ có bia tên Lê Văn Trực. Người làng lần lượt thắp hương cho cả mười một ngôi mộ, không phân biệt mộ có tên hay mộ vô danh, mỗi ngôi một nén hương, mỗi nén đều được cắm ngay ngắn như nhau. Phước đứng ở cuối hàng mộ, nhìn đoàn người tản dần xuống đồi. Trong lòng anh biết rõ một việc: hồ sơ đợt quy tập này, từ ngày tiếp nhận một chiếc bi đông lạ trên bàn làm việc, tới ngày hôm nay, đã chính thức đóng lại bằng một buổi lễ trọn vẹn.