MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 45: Bộ áo dài đen
Tin khai quật đủ mười một người về tới làng Mỹ Thủy vào sáng ngày hai mươi tháng một, nhanh hơn cả đoàn xe của xã. Lê Thị Cúc nghe tin từ miệng người…
Nội dung chương
Tin khai quật đủ mười một người về tới làng Mỹ Thủy vào sáng ngày hai mươi tháng một, nhanh hơn cả đoàn xe của xã. Lê Thị Cúc nghe tin từ miệng người cháu họ chạy bộ từ đầu làng vào, đứng ở sân nhà thờ họ Lê mà báo, giọng còn hổn hển.
- Dì Cúc ơi, ngoài cồn người ta nói tìm đủ mười một rồi. Có anh Trực ở đầu hố, đúng như hồ sơ nói.
Bà Cúc đang quét sân, cây chổi trong tay bà dừng lại giữa một đường quét dở. Bà không hỏi lại, không reo lên, chỉ đứng lặng một lúc nhìn về phía cồn cát sau làng, nơi bà đã hướng về thắp hương vọng suốt năm mươi bốn năm mỗi rằm tháng bảy. Rồi bà đặt cây chổi dựa vào gốc cau, phủi tay vào vạt áo, đi thẳng vào nhà như một người vừa nhớ ra một việc đã chuẩn bị từ rất lâu.
Trên đầu giường của bà, bộ áo dài đen cũ vẫn nằm gấp ngay ngắn từ hôm mười tháng một, ngày bà nhận thông báo chính thức về anh trai. Bà lấy bộ áo dài ra, treo lên mắc, vuốt từng nếp gấp cho thẳng, rồi mặc thử trước tấm gương mờ trong buồng. Áo dài đen, cổ cao, tay dài, chất vải đã cũ nhưng còn lành lặn, là bộ áo bà may từ hồi mẹ bà mất, sau đó chỉ mặc vào những dịp cúng giỗ quan trọng nhất trong họ. Bà đứng trước gương, chỉnh lại hàng khuy, nhìn người đàn bà bảy mươi mốt tuổi trong gương mà khẽ gật đầu. Được rồi. Tới ngày hai mươi bốn, bà sẽ mặc bộ này đi đón anh.
Cả ngày hai mươi, nhà thờ họ Lê không lúc nào vắng người. Họ hàng xa gần trong làng nghe tin đều ghé tới. Người mang theo bó hương, người mang theo ít hoa quả. Người chỉ ghé đứng trước bàn thờ thắp một nén hương cho liệt sĩ Lê Văn Trực rồi ngồi lại uống chén nước chè, nói với bà Cúc vài câu mừng. Bà tiếp ai cũng điềm đạm như nhau. Điều lạ nhất, như chính bà tự nhận ra vào buổi chiều khi ngồi nghỉ một mình, là hôm nay bà kể chuyện anh trai cho mọi người nghe mà không khóc. Những lần trước, cứ nhắc tới anh là nước mắt bà lại trào ra không giữ được. Hôm nay, giọng bà đều đều, rõ ràng, như một người cuối cùng cũng được kể một câu chuyện có đoạn kết.
Buổi trưa, mấy đứa cháu họ nhỏ tuổi, đứa lớn nhất mới học lớp sáu, bu quanh bà ở hiên nhà, hỏi về người bác mà chúng chưa từng gặp mặt, chỉ thấy qua tấm ảnh chân dung vẽ lại treo trên bàn thờ. Bà Cúc kể cho chúng nghe, lần đầu tiên kể mà không khóc.
- Bác mày tên là Lê Văn Trực, sinh năm một chín bốn chín, hơn dì không nhiều tuổi đâu. Hồi trẻ bác mày cao, gầy, chữ viết đẹp, hứa với bà ngoại mày là đi lính về sẽ sửa lại mái nhà cho mẹ. Bác mày đi năm một chín sáu tám, lúc dì mới mười ba tuổi. Dì còn lén khắc một dấu nhỏ sau cái bi đông của bác, để lỡ lạc thì nhận ra nhau. Ai ngờ cái dấu nhỏ đó, mấy chục năm sau, lại là thứ đưa bác mày về.
Đứa cháu nhỏ nhất ngước lên hỏi một câu ngây thơ.
- Vậy bác có về ăn Tết với nhà mình không dì?
Bà Cúc xoa đầu nó, cười hiền.
- Bác về nghĩa trang, có tên có tuổi, có đồng đội nằm cùng một hàng. Tết này nhà mình ra đó thắp hương là gặp bác. Thế là về rồi, con à. Về như vậy là hơn khối người còn chưa tìm được người thân đó.
Ở phía xã, công tác chuẩn bị cho lễ an táng ngày hai mươi bốn cũng đang được triển khai gấp rút mà lặng lẽ. Xã bố trí xe đưa đón thân nhân và người làng muốn dự lễ, phân công đoàn thanh niên hỗ trợ khiêng và phục vụ tại nghĩa trang, chuẩn bị vòng hoa của làng Mỹ Thủy. Họ Lê bàn nhau làm lại một tấm bia tạm bằng gỗ để mang theo trong lễ, trên đó ghi tên liệt sĩ và quê quán, dù ai cũng biết bia chính thức tại nghĩa trang sẽ do Ban tổ chức lễ chuẩn bị theo đúng quy định. Bà Cúc nghe chuyện tấm bia tạm, bà đồng ý, nhưng dặn một câu: chữ phải viết cho ngay ngắn, đừng viết tắt, tên anh bà phải ghi đầy đủ là Lê Văn Trực.
Chiều ngày hai mươi, một cán bộ xã tới nhà báo lại toàn bộ lịch trình chính thức cho gia đình. Khai quật đã hoàn tất, mười một hài cốt đã được đưa về nơi khâm liệm an toàn, hồ sơ từng bộ đang được hoàn thiện, lễ truy điệu và an táng giữ đúng ngày hai mươi bốn tháng một tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Hải Lăng. Bà Cúc nghe từng mục, gật đầu từng mục, giống hệt cách bà sẽ nghe đọc tiểu sử của anh mình trong đêm trước lễ ít ngày sau. Khi người cán bộ chuẩn bị ra về, bà mới nói tới nguyện vọng mà bà đã nghĩ tới từ hôm nhận tin đầu tiên.
- Tôi có một việc muốn xin với cơ quan. Cái bi đông của anh tôi, sau khi các anh làm xong hết hồ sơ hiện vật, tôi xin nhận lại để đặt lên bàn thờ nhà thờ họ. Nó theo anh tôi đi từ nhà này, nay anh tôi về rồi, tôi muốn nó cũng về lại nhà này.
Người cán bộ ghi lại nguyện vọng của bà vào sổ. Anh đáp rõ ràng rằng hồ sơ hiện vật của bi đông đã hoàn tất từ giai đoạn xác minh. Việc trao lại cho thân nhân sẽ được thực hiện theo đúng thủ tục, dự kiến ngay trong buổi lễ an táng để gia đình tiện mang về. Bà Cúc nghe tới đó, hai tay bà chắp lại trước ngực, cúi đầu cảm ơn rất lâu. Bà không nói thêm lời nào, nhưng người cán bộ trẻ ra về kể lại với xã rằng, đó là lần đầu tiên anh thấy bà Cúc cười nhẹ trong suốt những ngày làm việc với gia đình.
Tối ngày hai mươi, sau khi họ hàng đã về hết, bà Cúc ở lại một mình trong nhà thờ họ. Bà thắp một nén hương trên bàn thờ, đứng nhìn tấm ảnh chân dung của anh trai và chiếc bi đông chưa về tới tay mình mà khoảng trống bên cạnh khung ảnh như đã chờ sẵn. Bà nói chuyện một mình với anh như thói quen cả đời, nhưng lần này lời bà nói không còn là lời của một người chờ đợi trong vô định nữa.
- Anh à, người ta tìm đủ mười một anh em rồi, không thiếu một ai. Ít bữa nữa em mặc áo dài đen đi đón anh. Anh nằm ở nghĩa trang cho ngay hàng thẳng lối, gần đồng đội của anh. Còn cái bi đông, em xin về để trên bàn thờ nhà mình. Anh ở đâu, nhà mình ở đó, anh nghe rõ chưa.
Trong ngày hai mươi, bà Cúc còn làm thêm một việc nhỏ mà bà coi là quan trọng không kém chuyện áo dài. Bà nhờ người cháu họ chở bà ra chợ xã, tự tay chọn một bó hoa cúc vàng và một bó hoa huệ trắng, dặn người bán tới sáng hai mươi bốn giao tận nhà từ sớm để hoa còn tươi khi mang lên nghĩa trang. Bà cũng ghé qua tiệm ảnh nhỏ ở đầu chợ, hỏi thăm chuyện rửa lại tấm ảnh chân dung của anh trai cho sáng hơn. Người chủ tiệm xem tấm ảnh vẽ lại đã cũ, nói chỉ có thể làm sạch và in lại cho rõ nét hơn, không thể làm thành ảnh chụp thật được. Bà gật đầu, bảo cứ làm cho rõ nét nhất có thể, bao nhiêu tiền bà cũng chịu. Đó là tấm ảnh duy nhất của anh bà, là thứ bà đã nhìn vào mà nói chuyện suốt năm mươi bốn năm. Nay anh đã có mộ có tên, bà muốn tấm ảnh trên bàn thờ cũng được chăm chút lại cho xứng với ngày anh trở về.
Trở về nhà, bà tự tay lau lại bàn thờ họ Lê từ trên xuống dưới. Bà thay bát cát trong lư hương, châm thêm dầu vào cây đèn thờ, xếp lại những tấm bằng khen và giấy tờ cũ của gia đình vào một ngăn tủ riêng. Ở chính giữa bàn thờ, bên phải khung ảnh của anh trai, bà chừa một khoảng trống vừa bằng một chiếc bi đông đặt nằm. Bà lấy tay đo đi đo lại khoảng trống đó hai lần, như một người thợ mộc đo gỗ trước khi đóng một món đồ quan trọng. Xong việc, bà ngồi xuống chiếc ghế gỗ bên bàn thờ, rót chén nước chè, uống một ngụm nhỏ rồi mới cho phép mình nghỉ ngơi. Cả đời bà đã chờ đợi trong lo âu. Những ngày này, lần đầu tiên bà chờ đợi trong một sự chuẩn bị bình thản, từng việc một, không việc nào thừa, không việc nào thiếu.
Ông Thới và cụ Lựu cũng ghé nhà thờ họ trong buổi chiều hôm đó. Cụ Lựu chống gậy, được cháu dìu vào tận bàn thờ, thắp một nén hương rồi đứng ngắm khung ảnh của Trực rất lâu. Cụ nói với bà Cúc, giọng già nua mà rõ ràng.
- Hồi chôn các chú ấy, làng mình chỉ làm được trong một đêm, không hương hoa, không áo dài, không ai đọc tên ai hết. Nay làm lại cho đầy đủ như vầy, là làng mình trả được một món nợ hồi đó không trả nổi.
Bà Cúc rót nước mời cụ, đáp một câu làm cả gian nhà thờ họ lặng đi.
- Dạ, con cũng nghĩ vậy. Chậm năm mươi bốn năm, nhưng còn làm được là còn hơn không.
Ngoài sân, gió biển thổi qua hàng cau, mang theo hơi ẩm của một trận mưa trái mùa đang tới gần đâu đó ngoài cồn cát. Bà Cúc không biết rằng ngay trong đêm đó, ở cồn Tràm, đội quy tập đang phải làm việc thâu đêm dưới mưa để bảo vệ thành quả của hai ngày khai quật. Bà chỉ biết đóng cửa nhà thờ họ, treo bộ áo dài đen lên mắc ở nơi dễ lấy nhất, rồi đi ngủ sớm hơn mọi ngày, như một người cần giữ sức khỏe cho một ngày trọng đại đã chờ hơn nửa đời người.
Trước khi tắt đèn, bà nói với đứa cháu họ ngủ lại nhà thờ họ trông nhà cùng bà một câu mà nó sẽ nhớ và kể lại cho cả họ nghe trong ngày lễ.
- Bác mày về có tên có tuổi, có đồng đội đi cùng. Thế là hơn khối người.