MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 44: Mười một
Ngày mười chín tháng một bắt đầu bằng một lớp sương dày phủ trên cồn Tràm. Nguyễn Hữu Phước tới hiện trường lúc trời còn mờ, đi kiểm tra từng ô đào đã…
Nội dung chương
Ngày mười chín tháng một bắt đầu bằng một lớp sương dày phủ trên cồn Tràm. Nguyễn Hữu Phước tới hiện trường lúc trời còn mờ, đi kiểm tra từng ô đào đã được phủ bạt qua đêm, xem lại sổ trực và nghe tổ trực đêm báo cáo. Đêm qua không có người lạ vào hiện trường, bạt che vẫn nguyên, các thẻ số cắm ở ô đào đầu tiên không xê dịch. Phước gật đầu, cho anh em ăn sáng nhanh ngay tại lán, rồi phổ biến công việc của ngày quyết định.
- Hôm nay mình mở hết phần còn lại của khu chôn theo đúng hướng đã xác định. Làm ô nào xong ô đó, đưa lên bộ nào ghi hồ sơ bộ đó. Đếm đi đếm lại, không dựa vào trí nhớ. Tới cuối ngày, tôi cần một con số chắc chắn để báo cáo và để nói với gia đình.
Trần Văn Hợi có mặt trong tổ đào từ sớm, tay đã quen với nhịp sàng cát từ hôm trước. Võ Văn Bảy ngồi ở vị trí quen thuộc bên mép hiện trường, chiếc đèn dầu đặt bên chân. Ông ít nói hơn hôm qua. Càng đào sâu vào khu chôn, ông càng lặng, như mỗi lớp cát mở ra lại kéo ông về gần hơn với đêm tháng bảy năm một chín bảy hai, đêm mà ông chỉ được nghe tiếng xẻng sau lưng mình.
Công việc buổi sáng tiến triển đều. Từ ô đào đầu tiên ở đầu khu chôn, đội mở rộng dần theo hướng đã căng dây. Từng bộ hài cốt lần lượt được xác định vị trí, chụp ảnh, đánh số và ghi hồ sơ tại chỗ trước khi được đưa lên mặt đất theo đúng quy trình khâm liệm sơ bộ. Phước không cho phép bất cứ sự vội vàng nào, dù ai cũng biết thời tiết đang xấu dần ngoài biển và lịch an táng ngày hai mươi bốn đang tới gần. Mỗi lần một bộ hài cốt được đưa lên và đặt ngay ngắn trong khu vực khâm liệm tạm, anh lại tự tay kiểm lại thẻ số, đối chiếu với sổ ghi chép, rồi mới cho tổ đào tiếp tục ô kế tiếp.
Tới giữa ngày, con số trong sổ của tổ ghi chép đã tăng lên rõ rệt. Bảy bộ, rồi tám bộ. Mỗi con số không phải là một dòng thống kê khô khan. Đằng sau mỗi số là một người lính đã nằm dưới cát trắng hơn nửa thế kỷ, không bia, không hàng lối, chỉ được dân làng nhớ bằng một câu truyền miệng rằng có một đám lính nằm chung một hố. Hợi vừa sàng cát vừa nghe tổ ghi chép đọc số thứ tự, lòng anh đếm thầm theo, hướng về con số mười một mà hồ sơ đã khóa từ những ngày tra cứu ở xã. Đó là một tổ chiến đấu mười một người, hy sinh trong cùng một đêm, chôn chung trong cùng một khu đất cát này.
Buổi chiều, trong quá trình mở các ô ở phần cuối khu chôn, đội tìm thấy những di vật đi kèm mà ai cũng chờ đợi và cũng sợ sẽ không còn gì sót lại sau từng ấy năm trong cát ẩm. Một chiếc bi đông thứ hai bằng nhôm đã han gỉ, không khắc chữ, nằm gần một bộ hài cốt ở giữa khu chôn. Một chiếc dép cao su còn nguyên quai, đế dép đã mòn và cứng lại. Một mảnh tăng võng đã mục tới mức chỉ còn giữ được hình sợi vải khi được nâng lên rất khẽ. Hai vỏ đạn han nằm riêng ở một góc ô đào. Phước cho dừng toàn bộ công việc trong ít phút để tổ ghi chép chụp ảnh, định vị và niêm phong từng di vật vào túi hồ sơ riêng, ghi rõ di vật nào nằm gần bộ hài cốt số mấy, ở độ sâu bao nhiêu. Anh nhắc đi nhắc lại một câu với anh em.
- Di vật không phải đồ trưng bày. Nó là một phần hồ sơ. Ghi sai vị trí của nó là sai cả một phần sự thật.
Giữa buổi chiều, có một lúc công việc phải chậm lại vì một ô đào ở giữa khu chôn cho dấu hiệu không rõ ràng. Lớp cát ở đó bị xáo trộn nhiều hơn các ô khác, có thể do nước mưa nhiều năm thấm xuống và do rễ tràm ăn lan. Phước cho dừng đào bằng xẻng, chuyển hẳn sang gạt bằng bay và chổi mềm trong gần một giờ đồng hồ. Hợi quỳ ở mép ô, tay giữ tấm ván chắn cát cho anh em bên dưới làm việc, mắt không rời từng nhát gạt mỏng. Chính trong ô đào khó khăn đó, chiếc dép cao su còn quai dần lộ ra, rồi tiếp đó là dấu vết của bộ hài cốt đi kèm. Khi tổ ghi chép xác nhận đó là một bộ riêng, không lẫn với bộ kề bên, Phước mới cho thở phào và ghi vào sổ tay một dấu tick nhỏ. Anh nói với Hợi, giọng rất thấp.
- Chỉ cần lẫn hai bộ vào nhau ở chỗ này thôi là hồ sơ hỏng hết. May mà mình không nóng vội.
Hợi gật đầu. Anh nhớ lại thói quen của chính mình sau tay lái, thói quen cứ gặp trở ngại là đạp ga mạnh hơn cho qua. Ở hiện trường này, đạp ga không giải quyết được gì hết. Mọi thứ chỉ được giải quyết bằng sự kiên nhẫn, bằng từng lớp cát mỏng được gạt đi đúng cách. Anh thầm nghĩ, bài học đó tới với anh hơi muộn, nhưng may là vẫn còn kịp để anh đứng đây mà học lại từ đầu, bên cạnh những người đã nằm dưới cát chờ đợi còn lâu hơn tuổi đời của anh rất nhiều.
Một lát sau, khi tổ khâm liệm tạm đưa một bộ hài cốt nữa lên mặt đất, Bảy bỗng kể một chi tiết nhỏ mà trước đó ông chưa từng nói trong bất cứ buổi làm việc nào. Ông bảo, đêm chôn tập thể năm xưa, cha ông có dặn những người đào hố một câu: đào cho các anh nằm xuôi theo một hướng, đầu quay về phía gốc tràm, để sau này ai có tìm thì biết đầu hố ở đâu. Chi tiết đó khớp đúng với thực tế đang mở ra trước mắt đội: các bộ hài cốt nằm cùng một hướng, đầu khu chôn ở phía gốc tràm cụt, đúng phía vệt bánh xe. Phước ghi bổ sung lời kể này vào biên bản hiện trường, ghi rõ là lời nhân chứng phát sinh tại chỗ trong ngày mười chín, đối chiếu khớp với hiện trạng khai quật. Đó không phải căn cứ duy nhất để xác định vị trí của liệt sĩ Trực, nhưng nó là một mảnh ghép nữa làm cho bức tranh vốn đã rõ ràng càng thêm chắc chắn.
Khi ô đào cuối cùng được mở xong và bộ hài cốt thứ mười một được xác định, cả hiện trường bỗng lặng đi, không ai ra hiệu trước. Mười một. Đủ mười một. Không thiếu một người nào so với danh sách tổ chiến đấu mà hồ sơ đơn vị, sổ liệt sĩ của xã và lời kể của nhân chứng đã cùng chỉ về. Phước đứng ở giữa khu chôn đã mở, nhìn một lượt từ đầu khu tới cuối khu, nơi những thẻ số cắm đều trên mặt cát như một hàng quân danh dự lặng lẽ. Anh mở sổ, tự tay kiểm đếm lần cuối trước toàn đội, đọc chậm từng số, đối chiếu từng túi hồ sơ, từng bộ hài cốt đã được đưa lên khu khâm liệm tạm.
Vị trí đầu khu chôn nằm gần vệt bánh xe cũ, nơi chiếc bi đông khắc tên được tìm thấy. Cùng toàn bộ hồ sơ xác minh đã hoàn tất trước đó, bộ hài cốt nằm gần vị trí bi đông nhất được xác định là của liệt sĩ Lê Văn Trực. Mười bộ hài cốt còn lại, dù đội đã rà soát mọi di vật và mọi dấu vết còn sót lại, không có thêm căn cứ nào đủ chắc để xác định danh tính. Phước ghi vào hồ sơ đúng như kết luận đã có: một bộ có tên, mười bộ vô danh, cùng đơn vị, cùng ngày hy sinh tháng bảy năm một chín bảy hai đã xác minh được một phần. Anh đọc lại dòng đó cho tổ ghi chép nghe, yêu cầu kiểm tra từng chữ. Anh biết mười gia đình vô danh nào đó ở khắp nơi có thể sẽ đọc những dòng này trong nhiều năm tới. Đội của anh chỉ được phép viết những gì sự thật cho phép.
Bảy đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đi chậm tới mép khu chôn. Ông nhìn hàng thẻ số, rồi nói một câu rất khẽ, chỉ đủ cho Phước đứng gần nghe thấy.
- Hồi đó tôi không dám đếm. Nay tôi đếm đủ rồi, anh Phước à. Mười một người, không thiếu ai.
Phước đặt tay lên vai ông, không nói gì thêm trong lúc đó. Anh quay lại với đội, giọng trở lại rõ ràng và dứt khoát như mọi khi, nhưng ai cũng nghe thấy trong đó có một sự xúc động mà anh không giấu.
- Năm mươi bốn năm. Hôm nay đủ mặt.
Công việc cuối ngày mười chín không dừng lại ở con số mười một. Phước biết rõ, tìm đủ mới chỉ là một nửa của nhiệm vụ. Nửa còn lại là đưa toàn bộ hài cốt và di vật về nơi khâm liệm an toàn, hoàn thiện hồ sơ từng bộ, và giữ cho được lịch an táng ngày hai mươi bốn. Trời ngoài biển đã chuyển xấu trông thấy, mây đen thấp xuống, gió đổi hướng mang theo hơi nước nặng. Tổ khí tượng của huyện báo về khả năng mưa trái mùa trong đêm nay và ngày mai. Phước nhìn lên trời, rồi nhìn xuống những ô đào còn đang mở, thành hố bằng cát ướt đã bắt đầu có dấu hiệu rạn và trượt nhẹ ở vài chỗ. Anh ra một quyết định ngay tại hiện trường, quyết định mà đêm nay sẽ khiến cả đội phải làm việc thâu đêm dưới đèn pha và dưới mưa.
- Chuyển nhanh toàn bộ hồ sơ tại chỗ, gia cố ngay thành hố ở những ô còn mở, chuẩn bị phương án làm đêm. Mình không để các anh nằm lại qua một đêm mưa trong hố cát đang lở.
Hợi nghe lệnh đó, xắn tay áo lên cao hơn. Bảy ôm chiếc đèn dầu đứng dậy, sẵn sàng ở lại ca đêm cùng đội. Ngày mười chín tháng một khép lại bằng con số mười một đã đủ, nhưng đêm của nó thì mới chỉ bắt đầu.