MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 41: Người giữ đèn dẫn đường
Sáng mười hai tháng một, trời Hải Lăng trong một cách lạ sau nhiều ngày âm u. Nắng chưa gắt, chỉ mới hửng lên trên mặt biển phía đông, rải một lớp sáng…
Nội dung chương
Sáng mười hai tháng một, trời Hải Lăng trong một cách lạ sau nhiều ngày âm u. Nắng chưa gắt, chỉ mới hửng lên trên mặt biển phía đông, rải một lớp sáng mỏng lên những cồn cát trắng nối nhau chạy dài về phía làng Mỹ Thủy. Võ Văn Bảy dậy từ lúc gà chưa gáy. Ông thắp hương trên bàn thờ nhỏ trong nhà, rót chén nước chè đã nguội từ đêm trước, rồi mở chiếc hòm gỗ kê ở chân giường. Chiếc đèn dầu đen khói nằm trong đó, bọc trong một tấm vải đã sờn. Ông cầm đèn lên, lắc nhẹ nghe tiếng dầu còn sóng sánh ở đáy, rồi lau lại mặt kính bằng vạt áo.
Năm mươi bốn năm trước, cũng chiếc đèn này theo cha ông ra cồn cát trong một đêm tháng bảy. Khi đó Bảy mới chín tuổi, nhỏ thó, được giao một việc duy nhất là cầm đèn và quay mặt đi. Ông đã làm đúng lời cha dặn suốt đêm đó. Ông không nhìn thấy những người được đặt xuống hố, không đếm được bao nhiêu người, chỉ nghe tiếng xẻng xúc cát rất khẽ, tiếng người lớn thì thầm bảo nhau đào nông thôi, đào nhanh thôi, trời sắp sáng rồi. Mùi dầu, mùi mồ hôi và mùi đất cát ướt sương đêm đó theo ông đi hết cả đời chài lưới, hết những năm tháng chạy ghe, rồi về già theo ông lên cabin xe tải của Trần Văn Hợi.
Hôm nay ông mang đèn ra cồn Tràm một lần nữa, nhưng lần này ông tự nhủ sẽ nhìn cho rõ.
Xe của Ban Chỉ huy Quân sự huyện tới làng lúc bảy giờ. Nguyễn Hữu Phước xuống xe đầu tiên, tay cầm cặp hồ sơ bọc nilon, theo sau là mấy anh em trong đội khảo sát mang theo cọc tre, dây căng, cuộn thước và máy dò cầm tay. Trần Văn Hợi cũng có mặt, đứng lẫn trong đám người làng ra xem ở đầu đường tắt. Anh không mặc áo tài xế, chỉ mặc chiếc áo khoác cũ, hai tay đút túi, mắt nhìn về phía lùm tràm ở giữa bãi tha ma. Từ đêm mười tám tháng chạp tới nay, Hợi không còn chạy đường tắt nữa, nhưng mỗi lần đi ngang đầu cồn, anh vẫn vô thức giảm ga.
Phước bắt tay Bảy trước tiên.
- Bác Bảy, hôm nay nhờ bác dẫn đường. Bác nhớ tới đâu, mình làm tới đó, không ép bác phải nhớ hết một lần.
Bảy gật đầu, ôm chiếc đèn dầu trước ngực như ôm một vật gì dễ vỡ.
- Tôi nhớ bằng chân nhiều hơn bằng mắt, anh Phước à. Hồi đó tôi đi sau cha tôi, chân lún tới đâu thì nhớ tới đó. Cứ để tôi đi trước một đoạn, các anh đi sau, đừng nói chuyện ồn.
Đoàn người đi bộ vào cồn Tràm theo lối mòn giữa hai hàng phi lao cằn. Ban ngày, bãi tha ma trông khác hẳn ban đêm. Những nấm mộ dân nằm rải rác, có nấm chỉ còn là một gò cát thấp phủ cỏ dại, có nấm dựng tạm một tấm bia xi măng đã ngả màu. Không có hàng lối thẳng thớm, chỉ có cát trắng, xương rồng, và những gốc tràm gầy guộc vặn mình trong gió biển. Lùm tràm ở giữa bãi vẫn đứng đó, tán lá thưa, thân đen sạm. Ban ngày không có đốm lửa nào, chỉ có nắng hắt lên mặt cát làm mắt người ta nheo lại.
Bảy đi chậm. Ông dừng lại nhiều lần, lúc thì nhìn về phía biển để lấy hướng, lúc thì cúi xuống nhìn mặt cát dưới chân. Có chỗ ông dùng gót giày gạt nhẹ lớp cát khô trên mặt, xem màu cát ở dưới có sẫm hơn không. Phước đi ngay sau ông, không giục giã, chỉ thỉnh thoảng ra hiệu cho anh em phía sau dừng lại để Bảy có khoảng lặng.
- Hồi đó cồn cát không cao như bây giờ, Bảy nói, giọng đều đều như kể cho chính mình nghe. Gió mấy chục năm bồi lên, có chỗ cao thêm cả mét. Gốc tràm kia hồi đó còn là cây sống, tán nó xòe ra che được một khoảng. Cha tôi bảo đứng dưới tán tràm mà cầm đèn, cho ánh đèn đừng lọt ra phía đường mòn, sợ người qua lại trông thấy.
Ông chỉ tay về phía một gốc tràm đã chết khô, chỉ còn trơ lại phần gốc cụt đen như than, nằm chếch về phía đoạn đường đất hay lún. Gốc cụt đó Hợi nhận ra ngay. Đêm mười tám, bánh sau xe anh sụt xuống đúng ở khoảng cát gần đó. Sáng mười chín, chiếc bi đông của Lê Văn Trực lộ ra dưới vệt bánh xe lún cũng ở quanh chỗ ấy. Mọi thứ khớp nhau một cách lặng lẽ, không cần ai phải nói ra hai chữ trùng hợp.
Đội khảo sát dừng lại theo hiệu tay của Bảy. Ông đi một vòng chậm quanh gốc tràm cụt, mỗi bước đều thận trọng, như sợ dẫm lên một chỗ không nên dẫm. Rồi ông đứng lại ở phía bắc của gốc, quay mặt về phía đường tắt.
- Hồi đó tôi đứng ngay đây, cầm đèn, quay mặt đi, ông nói với Phước. Cha tôi và mấy chú ở phía sau lưng tôi mà đào. Tiếng xẻng ở sau lưng, cách chừng mười bước, mười lăm bước chi đó. Tôi không quay lại, nhưng tôi nhớ tiếng cát rơi. Nó rơi gần lắm.
Phước gật đầu, mở sổ tay.
- Mười tới mười lăm bước từ vị trí người giữ đèn, hướng về phía trong bãi, tránh đường mòn. Bác nhớ thêm được gì về đầu hố và cuối hố không?
Bảy im lặng một lúc lâu. Ông nhìn mặt cát phẳng lặng trước mặt, nơi gió đã xóa đi mọi dấu vết của hơn nửa thế kỷ.
- Cha tôi nói một câu mà tôi nhớ tới giờ. Ông nói, đặt các anh nằm dọc theo bóng tràm, để ban ngày còn có chút bóng mát. Bóng tràm buổi chiều đổ về phía đông. Vậy hố đào dài theo hướng đó. Đầu hố chắc ở phía gốc cây, cuối hố kéo ra xa hơn.
Phước ghi lại từng lời, rồi cho anh em căng dây thử theo hướng Bảy chỉ. Một ô khảo sát hình chữ nhật được phác ra trên cát bằng dây và cọc tre tạm. Chưa phải ô chính thức, chỉ là vùng nghi ngờ đầu tiên để những ngày tới đào thăm dò và dò tìm. Hợi đứng ở mép vùng khoanh, nhìn sợi dây trắng rung nhẹ trong gió. Anh nhớ cảm giác bánh xe lún xuống, nhớ tiếng động cơ gầm lên trong đêm. Anh cũng nhớ những gì mình đã thấy qua gương chiếu hậu. Điều đó anh chỉ kể lại bằng lời cho cơ quan và cho vợ nghe, chưa bao giờ dám kể rành rọt cho người làng. Anh giữ im lặng, như đã tự hứa là sẽ không dựng lại đêm đó bằng lời nói thừa thãi.
Buổi khảo sát đầu tiên không đào sâu. Đội chỉ làm những việc nhẹ: chụp ảnh hiện trạng, đo đạc, ghi tọa độ, cắm cọc mốc và nghe nhân chứng chỉ vị trí. Một anh cán bộ trẻ hỏi Bảy vì sao ông chắc chắn tới vậy sau từng ấy năm. Bảy cười hiền, nếp nhăn trên mặt ông xô lại.
- Người ta nhớ bằng mắt thì mau quên. Tôi nhớ bằng cái sợ. Chín tuổi, đứng giữa bãi tha ma ban đêm, cầm đèn mà không được quay lại, sợ tới mức chân run, thì từng bước chân nó in vào đầu. Sau này mỗi lần đi qua đây, chân tôi nó tự biết chỗ nào hồi đó mình đã đứng.
Tới gần trưa, Phước cho cắm cọc mốc đầu tiên ở góc phía bắc của vùng khoanh. Cọc tre được đóng xuống cát, đầu cọc quấn một dải vải đỏ để dễ nhận. Tiếng búa đóng cọc vang lên khô khốc giữa bãi cát vắng. Mấy người làng đứng xa xa ở đường mòn cũng im lặng theo. Không ai nói chuyện ma quỷ, không ai nhắc tới lửa. Ban ngày, mọi việc đều mang dáng dấp của công việc nhà nước: sổ sách, tọa độ, cọc mốc. Nhưng trong cái im lặng khác thường của cả đội, Bảy hiểu rằng ai cũng biết mình đang đứng trên một nơi không chỉ là một bãi cát.
Ông đặt chiếc đèn dầu xuống bên cạnh cọc mốc một lúc, như để đèn được ở lại chỗ cũ của nó thêm một lần. Gió biển thổi qua, làm tà áo ông bay nhẹ. Ông nhìn về phía lùm tràm, nơi ban đêm vẫn có khi lập lòe những đốm sáng xanh mà người làng đã quen mắt bao nhiêu năm. Ban ngày, lùm tràm chỉ là lùm tràm, không có gì lạ. Vậy mà Bảy vẫn hạ giọng khi nói câu cuối cùng trước lúc đoàn rút về.
- Các anh nằm ở đây lạnh lắm rồi. Ít bữa nữa thôi, người ta đưa các anh về chỗ có tên có tuổi.
Trên đường rút ra khỏi bãi, Hợi đi sóng vai với Bảy một đoạn. Anh hỏi nhỏ, chỉ đủ hai người nghe.
- Bác Bảy, hồi đó bác đứng quay mặt đi, vậy mà nay bác dẫn trúng ngay chỗ xe cháu kẹt. Bác có sợ mình nhớ sai, làm mất công đội không?
Bảy lắc đầu, mắt vẫn nhìn thẳng về phía trước.
- Sai một hai bước thì đội họ còn dò, còn đào thăm dò mà sửa. Cái sợ nhất không phải sai một hai bước. Cái sợ nhất là không ai chịu đi bước đầu tiên. Mình đứng ở đây được, là đã hơn năm mươi bốn năm đứng ngoài mà nhìn vô rồi.
Hợi nghe vậy thì không hỏi nữa. Anh nhớ lại chính mình của hơn một tháng trước, người chỉ biết đạp ga cho kịp giờ giao dưa, coi mọi lời dặn qua cồn cát là chuyện dọa nhau. Nếu đêm đó Bảy không ngồi bên cạnh, nếu Bảy không kéo anh xuống cát và bắt anh nín thở cho đủ, thì hôm nay chưa chắc đã có đoàn khảo sát nào đứng ở đây. Nợ nần trong đời người ta đôi khi không tính bằng tiền chuyến hay tiền hàng, mà tính bằng một lần có người chịu dẫn mình đi qua chỗ tối.
Về tới đầu đường tắt, Phước gọi cả đội lại dặn việc cho những ngày tới. Từ mai, đội sẽ quay lại với đầy đủ phương tiện, chia ô, dò tìm và đào thăm dò theo đúng quy trình. Phước nói rõ, khảo sát là khảo sát, chưa phải khai quật, ai cũng phải giữ kỷ luật hiện trường, không tự ý đào bới, không chụp ảnh đưa ra ngoài khi chưa được phép. Người làng nghe xong lần lượt tản đi, chỉ còn lại mấy cụ già đứng nán lại nhìn theo những chiếc cọc đỏ vừa cắm trên bãi cát trắng. Cụ Lựu chống gậy đứng ở xa, không vào hiện trường, chỉ nói vọng một câu mà gió biển mang đi rất nhanh.
- Tìm được rồi thì đưa các chú ấy về cho tử tế, nghe con.
Phước quay lại, gật đầu với cụ, rồi ghi thêm một dòng vào sổ tay. Bảy biết, từ hôm nay, trí nhớ của ông không còn là chuyện riêng của một gia đình nữa. Nó đã thành một dòng trong hồ sơ, một tọa độ trên bản đồ khảo sát, và là bước đầu tiên của một việc mà cả làng đã chờ quá lâu mà không biết phải bắt đầu từ đâu.
Cọc mốc đầu tiên đã cắm xuống cát. Phía lùm tràm không có đốm lửa nào, vì đang là ban ngày, nhưng cả đội đều im lặng khác thường khi quay ra. Bảy đi sau cùng, ôm chiếc đèn dầu trong tay, bước chân chậm rãi đi qua đúng đoạn đường mà năm mươi bốn năm trước ông đã đi theo cha mình trong đêm tối. Lần này, ông không quay mặt đi nữa.