MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 39: Kết luận
Ngày chín tháng một năm hai nghìn không trăm hai mươi bảy, Phước tới cơ quan từ sớm, với một bìa hồ sơ dày gấp nhiều lần so với hôm anh mới tiếp nhận nó…
Nội dung chương
Ngày chín tháng một năm hai nghìn không trăm hai mươi bảy, Phước tới cơ quan từ sớm, với một bìa hồ sơ dày gấp nhiều lần so với hôm anh mới tiếp nhận nó trên bàn làm việc. Hôm nay là ngày anh đặt bút hoàn tất phần việc đã đi qua gần ba tuần lễ: tiếp nhận, giám định, tra hồ sơ, xuống xã, gặp nhân chứng, gặp thân nhân, đối khớp dấu khắc.
Trước khi viết kết luận, anh đọc lại toàn bộ hồ sơ một lần cuối, theo thứ tự thời gian, như cách anh vẫn làm trước khi ký bất kỳ văn bản quan trọng nào.
Đầu tiên là biên bản tiếp nhận ngày hai mươi tháng mười hai, với lời khai của Trần Văn Hợi và chuỗi bàn giao không đứt quãng của hiện vật. Chụp ảnh tại chỗ ở cồn Tràm, gói túi nilon, giữ tại nhà người nộp đúng một đêm, nộp xã, chuyển huyện có niêm phong.
Tiếp theo là biên bản mở niêm phong ngày hai mươi mốt tháng mười hai tại Ban Chỉ huy Quân sự huyện. Trong biên bản có ghi chú bổ sung của chính anh về dấu khắc nhỏ hình chữ thập ở mặt sau bi đông, một chi tiết mà biên bản ở xã chưa ghi và người nộp cũng chưa nhận ra.
Tiếp theo là kết luận giám định: bi đông nhôm quân dụng đúng thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, dòng khắc tay đã lâu năm, đọc rõ LÊ VĂN TRỰC. Phần ký hiệu đơn vị chỉ đọc được một phần, và dấu ở mặt sau là vết khắc tay gồm hai nét giao nhau, không phải hư hại tự nhiên.
Tiếp theo là biên bản đối chiếu sổ danh sách liệt sĩ của xã do ông Nguyễn Văn Thới giữ: dòng Lê Văn Trực - mất tin 7/1972. Dòng ấy khớp năm sinh một chín bốn chín, năm nhập ngũ một chín sáu tám và một phần ký hiệu đơn vị còn đọc được.
Tiếp theo là kết quả tra cứu và đối chiếu hồ sơ đơn vị ở các cấp: không đầy đủ tới từng chi tiết nhỏ. Nhưng kết quả nhất quán về thời gian, địa bàn hoạt động ở khu vực Hải Lăng, Quảng Trị, trong tháng bảy năm một chín bảy hai, và không mâu thuẫn với bất kỳ nguồn nào trong hồ sơ. Các trường hợp trùng tên khác đã được loại trừ bằng năm sinh, năm nhập ngũ và địa bàn.
Tiếp theo là lời khai nhân chứng của ông Võ Văn Bảy về đêm chôn tập thể năm một chín bảy hai. Vị trí vùng chôn ở đoạn giữa bãi tha ma cồn Tràm, gần những gốc tràm, đúng vùng cát phát hiện bi đông, và con số mười một người được chôn chung trong một hố nông đào vội trong đêm.
Cuối cùng là biên bản làm việc với thân nhân, bà Lê Thị Cúc, em gái của người lính. Trong biên bản đó, bà kể lại, trước khi được xem bất kỳ ảnh chụp nào, việc mình năm mười ba tuổi đã lén dùng dao nhỏ khắc một dấu chữ thập ở mặt sau bi đông của anh trai. Vào đêm trước ngày anh nhập ngũ năm một chín sáu tám, vì sợ đồ đạc lẫn lạc và vì mong anh được lành mà về. Lời kể khớp hoàn toàn với dấu khắc thực tế.
Phước đọc xong, đặt các tập giấy xuống, ngồi yên một lúc. Anh nhớ lại những ngày cuối tháng mười hai, khi hồ sơ này đứng trước một nguy cơ rất thật mà chỉ người trong cơ quan mới thấy rõ. Dòng khắc mờ một phần. Hồ sơ đơn vị thiếu. Cuối năm, đội còn hai hồ sơ khác đang chờ. Đã có ý kiến trong một buổi họp nội bộ rằng hồ sơ bi đông nên được xếp vào nhóm chờ bổ sung, qua Tết sẽ tính tiếp, vì chưa đủ căn cứ để làm việc với thân nhân và càng chưa đủ để tính tới khảo sát. Ý kiến đó không sai về mặt thủ tục. Nếu chỉ có cái tên và phần ký hiệu mờ, Phước cũng không thể ký một kết luận cho ra hồn.
Cái gỡ hồ sơ ra khỏi nguy cơ bị gác qua Tết không phải là một sự nôn nóng, cũng không phải là một ngoại lệ. Nó là chính dấu chữ thập đó, một bằng chứng đối khớp do thân nhân cung cấp độc lập, khớp với một chi tiết mà cơ quan đã phát hiện và ghi lại từ ngày mở niêm phong, trước khi thân nhân biết tới sự tồn tại của nó. Trong nghề của Phước, đó là loại bằng chứng mạnh nhất mà một hồ sơ cũ có thể có: hai phía cùng giữ một chi tiết nhỏ, không ai sao chép của ai, và sau năm mươi bốn năm chúng gặp nhau.
Anh mở văn bản kết luận, đọc lại từng dòng dự thảo mà anh và đồng chí phụ trách đã chuẩn bị từ chiều hôm trước. Kết luận xác minh ghi rõ: chiếc bi đông nhôm được phát hiện tại bãi tha ma cồn Tràm là di vật của liệt sĩ Lê Văn Trực, sinh năm một chín bốn chín, quê làng Mỹ Thủy, huyện Hải Lăng. Ông nhập ngũ năm một chín sáu tám, hy sinh tháng bảy năm một chín bảy hai tại khu vực cồn Tràm trong chiến dịch Quảng Trị. Căn cứ xác minh được liệt kê đầy đủ, từng mục một, có số biên bản và ngày tháng kèm theo.
Văn bản cũng ghi nhận một nội dung thứ hai, thận trọng đúng như tính chất của nó: trên cơ sở vị trí phát hiện di vật, lời khai nhân chứng về đêm chôn tập thể và hồ sơ liên quan. Có khả năng cao tại khu vực cồn Tràm tồn tại một khu chôn tập thể của mười một liệt sĩ cùng đơn vị, trong đó có liệt sĩ Lê Văn Trực. Nội dung này đủ căn cứ để cơ quan lập phương án khảo sát thực địa và quy tập theo quy định. Mười liệt sĩ còn lại, cho tới thời điểm kết luận, chưa xác định được danh tính cá nhân và được ghi nhận ở trạng thái chưa biết tên, chờ kết quả khảo sát và các bước xác minh tiếp theo nếu có căn cứ mới.
Phước đọc tới đoạn về mười người chưa biết tên thì dừng lại lâu hơn. Anh không muốn văn bản kết luận của một người lại vô tình làm nhẹ đi phần của mười người còn lại. Anh cho bổ sung một câu vào dự thảo: việc xác minh được danh tính liệt sĩ Lê Văn Trực không làm thay đổi trách nhiệm quy tập đối với toàn bộ khu chôn tập thể. Phương án khảo sát phải hướng tới việc tìm và đưa toàn bộ các liệt sĩ tại khu vực về an táng theo quy định, không phân biệt đã biết tên hay chưa biết tên. Đồng chí phụ trách gật đầu, gõ bổ sung ngay, in lại trang đó để anh kiểm tra lần nữa.
Xong xuôi, Phước ký vào văn bản kết luận và các văn bản liên quan. Đó là thông báo kết quả xác minh cho thân nhân qua chính quyền địa phương. Cùng với đó là đề xuất khảo sát thực địa cồn Tràm ngay trong tuần tới, và kế hoạch làm việc với các nhân chứng dẫn đường, trong đó ông Võ Văn Bảy được ghi là nhân chứng chính về vị trí. Anh cũng ghi rõ trong hồ sơ hiện vật rằng bi đông, sau khi đã được chụp ảnh, giám định và lập hồ sơ hiện vật đầy đủ. Hiện vật sẽ được xem xét việc trao trả cho gia đình tại thời điểm thích hợp theo quy định và nguyện vọng của thân nhân, một việc mà anh đã lưu ý từ ngày đầu tiếp nhận.
Ký xong, anh không đứng dậy ngay. Anh nhìn bìa hồ sơ. Dòng chữ anh ghi hôm trước, thân nhân chưa thông báo, giờ đã không còn đúng nữa. Anh lấy bút gạch nhẹ một đường dưới dòng chữ đó và ghi thêm ngày kết luận bên cạnh: chín tháng một năm hai nghìn không trăm hai mươi bảy. Hồ sơ không còn là một hiện vật lạ trên bàn đội trưởng. Nó đã thành một kết luận, và sắp thành một đợt quy tập.
Việc đầu tiên anh làm sau khi ký không phải là họp đội. Anh cầm điện thoại, gọi về xã, đề nghị xã phối hợp cử người cùng đoàn tới nhà bà Cúc vào ngày mai để trao thông báo chính thức. Việc thứ hai, anh gọi cho Hợi.
Điện thoại đổ hai hồi chuông thì Hợi bắt máy. Ngoài đầu dây bên kia có tiếng vựa dưa ồn ào.
- Anh Hợi, tôi Phước đây. - Anh nói. - Xong phần giấy tờ rồi. Kết luận chính thức đã ký hôm nay, xác định bi đông là của liệt sĩ Lê Văn Trực. Sang tuần đội sẽ lập phương án khảo sát thực địa ở cồn Tràm.
- Thật à anh? - Giọng Hợi ở đầu dây bên kia cao lên, rồi hạ xuống ngay như sợ mình nghe nhầm. - Vậy là đúng anh Trực, không còn là khả năng nữa?
- Đúng. Có văn bản kết luận đàng hoàng. Ngày mai đoàn sẽ tới nhà bà Cúc trao thông báo chính thức. Anh không cần có mặt, việc đó để cơ quan và xã làm đúng nghi thức. Nhưng tôi gọi cho anh trước, vì anh là người tìm thấy hiện vật. Anh xứng đáng được biết sớm.
- Tôi cảm ơn anh. - Hợi nói, rồi im lặng một lát. - Còn mười người kia thì sao anh?
- Hồ sơ ghi nhận khả năng cao khu chôn tập thể mười một người tại cồn Tràm. - Phước đáp. - Phương án khảo sát sẽ làm cho cả khu, không chỉ cho một người. Mười người còn lại chưa xác định được tên, nhưng sẽ được quy tập và an táng như liệt sĩ, theo đơn vị và ngày hy sinh đã xác minh được một phần. Việc đó anh cứ yên tâm.
- Dạ. Nghe anh nói, tôi yên tâm thật.
Trước khi cúp máy, Phước nói câu mà anh đã giữ trong đầu từ lúc đặt bút ký.
- Xong phần giấy tờ. Giờ tới phần đưa các anh về.
Anh đặt điện thoại xuống, đứng dậy, mở cửa sổ phòng làm việc. Trời tháng một trong và lạnh, gió từ phía biển thổi vào mang theo mùi cát ẩm quen thuộc. Dưới sân cơ quan, lá cờ bay đều trong gió. Phước nhìn về hướng làng Mỹ Thủy một lúc, rồi quay lại bàn. Anh bắt đầu phác thảo những dòng đầu tiên của phương án khảo sát thực địa: nhân chứng dẫn đường, khu vực dự kiến, lực lượng, phương tiện. Cuối trang có một dòng ghi chú anh tự viết cho mình: làm trước Tết, cho kịp một lời hứa đã chờ năm mươi bốn năm.