MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 40: Một nén hương báo tin
Ngày mười tháng một, bà Lê Thị Cúc nhận thông báo chính thức tại nhà thờ họ Lê, vào một buổi sáng có nắng nhẹ sau nhiều ngày trời âm u. Đoàn tới không…
Nội dung chương
Ngày mười tháng một, bà Lê Thị Cúc nhận thông báo chính thức tại nhà thờ họ Lê, vào một buổi sáng có nắng nhẹ sau nhiều ngày trời âm u. Đoàn tới không đông: cán bộ Ban Chỉ huy Quân sự huyện, cán bộ xã, và ông Thới với tư cách người giữ sổ danh sách liệt sĩ của xã, người làng mà bà tin. Phước không đi cùng đoàn sáng nay vì anh phải ở huyện hoàn tất hồ sơ đề xuất khảo sát. Nhưng anh đã gọi điện cho xã từ sớm, dặn đoàn trao thông báo tận tay bà, đọc rõ nội dung, và ở lại với bà một lúc sau khi trao, không trao xong là về ngay.
Bà Cúc đã chuẩn bị từ khi nghe xã báo trước một ngày rằng sáng nay đoàn sẽ tới. Bà quét lại sân, lau lại bàn thờ, thay nước trong các chén, và mặc chiếc áo dài đen cũ mà bà chỉ mặc vào những dịp quan trọng nhất trong nhà thờ họ. Chiếc áo đã sờn ở cổ tay, lưng áo hơi bạc, nhưng được giặt và gấp giữ cẩn thận trong tủ gỗ nhiều năm nay. Bà mặc nó không phải để đón cán bộ. Bà mặc nó để đón tin về anh trai mình.
Cán bộ huyện ngồi ở gian giữa, mở văn bản, đọc rõ ràng từng phần. Thông báo xác nhận kết quả xác minh: chiếc bi đông nhôm phát hiện tại cồn Tràm là di vật của liệt sĩ Lê Văn Trực, anh trai của bà, hy sinh tháng bảy năm một chín bảy hai tại khu vực cồn Tràm, Hải Lăng. Thông báo cũng nêu các bước tiếp theo của cơ quan: lập phương án khảo sát thực địa khu vực cồn Tràm trong những ngày tới. Cơ quan sẽ tổ chức quy tập hài cốt liệt sĩ theo quy định, và sẽ thông báo trực tiếp cho gia đình về lịch trình cụ thể trước khi tiến hành.
Bà Cúc nghe đọc, hai tay đặt ngay ngắn trên gối, không ngắt lời một lần nào. Khi cán bộ đọc tới họ tên anh trai bà, kèm theo năm sinh, năm nhập ngũ và tháng năm hy sinh, mắt bà đỏ lên, nhưng bà vẫn ngồi yên cho tới khi văn bản được đọc xong. Chỉ khi cán bộ gấp giấy lại, hai tay trao văn bản cho bà, bà mới đưa cả hai tay ra nhận, nâng niu như nhận một vật dễ vỡ.
- Vậy là từ nay, trên giấy tờ của nhà nước, anh tôi không còn là mất tin nữa. - Bà nói chậm rãi, như nói cho chính mình nghe. - Là hy sinh, có nơi, có ngày, có di vật. Năm mươi bốn năm, nhà tôi chờ đúng mấy dòng này.
Ông Thới ngồi bên, gật đầu, giọng ông cũng nghèn nghẹn.
- Dòng trong sổ của tôi từ nay phải ghi lại, bà Cúc ạ. - Ông nói. - Tôi sẽ bổ sung vào sổ xã theo kết luận của huyện: đã xác minh, di vật bi đông, chờ quy tập. Ghi bằng mực mới, ghi rõ ngày tháng. Tôi ghi thì tôi ký tên chịu trách nhiệm.
- Ông ghi cho cẩn thận giúp nhà tôi. - Bà nói. - Anh tôi nằm trong sổ của ông từ hồi ông còn làm xã đội. Nay anh tôi được về, cũng nhờ ông giữ sổ không để mất một dòng.
Đoàn ở lại uống nước, nói thêm với bà về những việc gia đình cần chuẩn bị, mà thật ra không có gì nhiều. Đó là giữ gìn sức khỏe, chờ thông báo lịch khảo sát, và nếu gia đình có nguyện vọng gì về việc an táng thì cứ nói qua xã để cơ quan ghi nhận. Bà Cúc nghe, gật đầu, và chỉ nói một nguyện vọng duy nhất, rất nhỏ.
- Khi nào đưa anh tôi về nghĩa trang, cho tôi được có mặt từ đầu. - Bà nói. - Tôi già rồi, không khuân vác được gì, nhưng tôi muốn đứng đó, nhìn anh tôi lên khỏi cát.
Cán bộ ghi nhận nguyện vọng của bà vào biên bản buổi trao thông báo. Đoàn ra về khi nắng đã lên cao hơn. Bà tiễn đoàn ra cổng, đứng nhìn theo một lúc, rồi quay vào nhà.
Việc đầu tiên bà làm sau khi đoàn về không phải là gọi điện khoe với họ hàng, dù họ hàng gần xa chắc chắn sẽ mừng. Bà vào bếp, vo một ít gạo nếp và gạo tẻ, nhóm lửa, nấu một mâm cơm nhỏ cúng anh trai. Mâm cơm của bà không cầu kỳ: một bát cơm trắng, một đĩa cá kho, một bát canh rau, một đĩa xôi nhỏ, và ba chén nước. Nhưng đây là mâm cơm đầu tiên sau năm mươi bốn năm bà cúng anh với tư cách một người đã biết anh mình nằm ở đâu. Những mâm cơm cúng trước đây là cúng vọng, cúng cho một người mất tin, một người không biết ở chân trời nào. Mâm cơm hôm nay cúng cho một người nằm ở cồn Tràm, cách nhà một quãng đường bà đã đi bộ không biết bao nhiêu lần, và sắp được cơ quan đưa về nghĩa trang liệt sĩ của huyện.
Bà bày mâm lên bàn thờ, thắp ba nén hương, chắp tay khấn. Lời khấn hôm nay của bà khác hẳn mọi lời khấn trước. Bà không hỏi anh ở đâu nữa. Bà báo tin.
- Anh Trực ơi, hôm nay huyện người ta tới nhà, trao giấy cho em rồi. - Bà nói, giọng bà run mà rõ. - Giấy ghi anh hy sinh ở cồn Tràm, tháng bảy năm bảy hai. Cái bi đông của anh, em nhận ra dấu em khắc. Người ta nói ít bữa nữa sẽ ra cồn khảo sát, đưa anh và các anh em của anh về nghĩa trang. Anh nằm ngoài cát nốt ít bữa nữa thôi. Lần này em nói thật, không phải em đoán nữa.
Khói hương bay lên thẳng, quẩn quanh tấm chân dung vẽ lại của anh trai bà trên bàn thờ. Bên cạnh khung ảnh, tấm ảnh phóng to mặt sau chiếc bi đông vẫn tựa ở đó từ chiều hôm trước, với dấu chữ thập nhỏ nằm gần mép dưới. Bà nhìn hai vật đó đặt cạnh nhau: mặt anh, và dấu tay của chính bà trên đồ của anh. Năm mươi bốn năm xa cách, cuối cùng được nối lại bằng hai thứ đó.
Ăn trưa xong, bà không nghỉ. Buổi chiều, bà lại chống gậy ra đầu cồn Tràm, theo thói quen như mọi lần. Chiếc làn nhựa hôm nay nhẹ hơn, chỉ có hương, diêm và một chén nước nhỏ. Bà đi chậm qua làng. Tin tức đã bắt đầu lan ra từ buổi sáng. Người làng gặp bà trên đường không còn chào hỏi bình thường nữa. Có người dừng lại, chắp tay nói chia vui với bà. Có người chỉ gật đầu thật sâu, không nói gì, vì họ hiểu có những tin mừng mà lời nói nào cũng thành thừa. Một bà bạn già cùng lứa với bà nắm tay bà ở đầu ngõ, nói một câu rồi rơm rớm.
- Tìm được anh rồi hả Cúc? Ừ, vậy là mừng cho nhà bà lắm đó.
- Tìm được rồi. - Bà Cúc đáp, và bà nhận ra đây là lần đầu tiên trong đời bà được nói câu này về anh trai mình. - Ít bữa nữa người ta đưa anh về nghĩa trang.
Ở đầu cồn, bà cắm hương ở chỗ cũ, bên gốc tràm già. Cát buổi chiều ấm nắng. Bãi tha ma nằm yên trước mặt bà, những mô đất thấp vẫn rải rác không hàng lối. Nhưng hôm nay, khi nhìn vào vùng cát đó, bà không còn nhìn vào một khoảng trắng vô định như mọi lần trước. Bà biết, ở đoạn giữa bãi, gần những gốc tràm, gần vùng cát hay lún có vệt bánh xe của một chiếc xe tải dưa, là nơi anh bà và mười người đồng đội đã nằm từ một đêm tháng bảy năm một chín bảy hai. Bà biết có một ông già trong làng từng giữ đèn trong đêm chôn cất đó, và ông sẽ dẫn đội quy tập trở lại đúng vùng cát này trong những ngày tới.
Bà thắp hương, chắp tay, và nói câu nói khác hẳn câu bà vẫn nói suốt năm mươi bốn năm. Bà không gọi anh về ăn Tết với nhà nữa. Bà nói với anh về việc ra về thật sự.
- Ít bữa nữa người ta đưa anh về nghĩa trang. Anh khỏi nằm ngoài cát nữa.
Gió biển buổi chiều thổi nhẹ, khói hương nghiêng đi một chút rồi lại đứng thẳng. Xa trong bãi, giữa những gốc tràm cằn, không có đốm lửa nào hiện ra giữa ban ngày. Bà Cúc đứng yên một lúc lâu, không vội về. Lần đầu tiên, việc đứng ở đầu cồn không làm bà thấy mình đang nhìn vào một nơi chốn mất dấu. Nó giống như đứng ở cửa một nơi sắp được mở ra.
Khi bà về tới nhà, trời đã ngả chiều. Trong làng, tin tức đã đi nhanh hơn chân bà. Tới đầu tối, mấy người già trong làng lần lượt tới nhà thờ họ Lê, mỗi người thắp một nén hương ké lên bàn thờ của anh trai bà. Họ ngồi lại uống chén nước, nói vài câu chuyện cũ về những năm chiến tranh, về những người trong làng đã đi mà chưa về. Nhà thờ họ sáng đèn tới khuya hơn thường lệ. Bà Cúc tiếp từng người, giọng bà mệt mà vui, một niềm vui trầm, không ồn ào, đúng như con người bà.
Khách về hết, bà dọn lại bàn thờ, rót thêm nước vào các chén, rồi vào buồng, mở tủ gỗ, lấy bộ áo dài đen cũ mà bà đã mặc buổi sáng ra. Bà vuốt lại từng nếp áo cho phẳng, gấp lại cẩn thận, đặt sẵn trên đầu giường, ở chỗ bà vẫn để những thứ quan trọng nhất cần dùng ngay khi có việc.
- Để dành mặc hôm đón anh. - Bà nói một mình, tay bà dừng lại trên lớp vải đen đã sờn.
Đêm đó, bà Cúc ngủ sớm và ngủ sâu, một giấc ngủ không chập chờn như những đêm sau mỗi lần nghe tin đồn về cồn Tràm trong suốt bao nhiêu năm qua. Ngoài kia, làng Mỹ Thủy yên tĩnh. Ở huyện, một phương án khảo sát thực địa đang được hoàn tất trên bàn của đội trưởng Phước. Ở cồn Tràm, cát trắng nằm yên dưới trời đêm tháng một. Sự chờ đợi dài năm mươi bốn năm của một người em gái đã khép lại. Từ ngày mai, nhà thờ họ Lê và cả làng Mỹ Thủy sẽ bước sang một sự chờ đợi khác, ngắn hơn, rõ ràng hơn, có ngày tháng hẳn hoi: chờ ngày ra cồn, và chờ ngày đưa các anh về nghĩa trang.