MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 43: Ngày đào đầu tiên
Ngày mười tám tháng một, Trần Văn Hợi dậy lúc bốn giờ sáng. Trời còn tối, sương ngoài sân đọng thành một lớp mỏng trên nắp thùng xe đậu trước nhà. Nguyễn…
Nội dung chương
Ngày mười tám tháng một, Trần Văn Hợi dậy lúc bốn giờ sáng. Trời còn tối, sương ngoài sân đọng thành một lớp mỏng trên nắp thùng xe đậu trước nhà. Nguyễn Thị Sen đã dậy trước anh, đang nấu nồi cháo trắng trong bếp, mùi gạo mới thơm nhẹ trong căn nhà nhỏ. Thằng con trai năm tuổi còn ngủ say trong buồng, một tay ôm chiếc gối ôm đã sờn. Hợi rửa mặt bằng nước giếng lạnh buốt, thay chiếc áo khoác cũ, rồi ngồi xuống bàn ăn bát cháo vợ múc cho mà trong lòng cứ nghĩ về cồn Tràm.
Sen nhìn anh, không hỏi anh có sợ không. Sau đêm mười tám tháng chạp, vợ chồng anh đã nói với nhau đủ những điều cần nói. Cô chỉ dặn một câu ngắn.
- Anh đi làm việc tử tế thì cứ làm cho tới nơi. Ở nhà có em lo. Trưa nắng thì nhớ uống nước, đừng có cắm đầu làm rồi xỉu ra đó, người ta lại phải lo thêm cho anh.
Hợi gật đầu, ăn hết bát cháo, đội mũ rồi ra sân. Anh không lấy xe tải. Hôm nay anh đi nhờ xe của xã ra hiện trường cùng mấy người làng tình nguyện hỗ trợ đội quy tập. Anh Tám Lực đã cho anh nghỉ hẳn mấy ngày, còn dặn thêm rằng tiền chuyến mấy ngày nghỉ không tính, coi như vựa góp một phần vào việc làng. Hợi nghe vậy chỉ biết cảm ơn, trong lòng nhẹ đi một mối lo trần thế vẫn đeo đẳng anh suốt mùa dưa.
Khi đoàn tới cồn Tràm, trời vừa sáng rõ mặt người. Hiện trường đã khác hẳn mấy ngày khảo sát. Một lán che tạm được dựng ở phía ngoài vùng bảo vệ, bên trong bày bàn ghi chép, thùng vật tư khâm liệm, cuộn bạt và bình nước uống cho đội. Dây bảo vệ căng thành hai vòng, vòng ngoài có người của xã đứng giữ, không cho người hiếu kỳ lọt vào. Nguyễn Hữu Phước đứng ở giữa hiện trường, tay cầm bản đồ ô đào, giọng nói rõ ràng khi phân công buổi sáng.
- Hôm nay là ngày đào đầu tiên. Mình làm theo ô, từ phía đầu khu chôn gần gốc tràm trước. Đào từng lớp mỏng, cát đưa lên phải qua sàng. Gặp bất cứ dấu hiệu nào lạ là dừng tay, gọi tổ ghi chép tới chụp ảnh, đánh số rồi mới làm tiếp. Tuyệt đối không ai tự ý bới sâu cho nhanh. Các anh nằm ở đây đã lâu, mình không được làm ẩu một phút nào.
Võ Văn Bảy cũng có mặt từ sớm, chiếc đèn dầu đặt gọn trong lán, bên cạnh ba lô cũ của ông. Ông không tham gia đào, Phước giao cho ông việc ngồi ở mép hiện trường, quan sát địa hình và nhắc lại bất cứ chi tiết nào ông nhớ thêm khi thấy hố đào mở ra. Bảy gật đầu nhận việc, mắt ông không rời khoảng cát đã căng dây trước mặt.
Hợi được phân vào tổ đào và sàng cát. Công việc tưởng đơn giản mà nặng hơn anh nghĩ nhiều. Cát ở cồn Tràm sau mấy ngày sương ẩm trở nên nặng và bết, mỗi xẻng cát đưa lên đều phải rũ qua sàng để tìm những mảnh nhỏ có thể là di vật hoặc vụn vật liệu mục. Đào trên nền cát cũng khác đào trên đất thịt. Thành hố không đứng vững, cứ đào sâu xuống một chút là cát ở mép lại từ từ trượt xuống, anh em phải vừa đào vừa nắn lại thành hố, vừa kê ván tạm ở những chỗ cát yếu. Phước đi lại liên tục giữa các ô, nhắc mọi người làm chậm, làm đều, không sốt ruột.
Tới giữa buổi sáng, ô đào đầu tiên đã xuống được khoảng nửa mét. Lớp cát ở độ sâu đó bắt đầu đổi màu giống hệt những gì đội khảo sát đã ghi nhận hôm trước: sẫm hơn, lẫn vụn hữu cơ mục và những hạt than nhỏ li ti. Hợi đang sàng một thúng cát thì nghe tiếng gọi khẽ từ miệng hố.
- Dừng tay. Có dấu hiệu rồi.
Cả tổ im bặt. Không ai nói to. Anh cán bộ ghi chép quỳ xuống bên mép hố, dùng bay nhỏ và chổi mềm gạt từng lớp cát mỏng cuối cùng. Hợi đứng ở phía trên, tim đập mạnh trong lồng ngực mà chính anh cũng không hiểu vì sao. Anh từng chở hàng qua chỗ này bao nhiêu lần, từng kẹt xe ngay trên khoảng cát này, từng nhìn thấy những điều mà tới nay anh vẫn chỉ kể lại bằng lời một cách dè dặt. Vậy mà giờ đây, dưới lớp cát chỉ sâu hơn nửa sải tay, một sự thật khác đang dần lộ ra, không phải bằng ánh lửa, mà bằng xương cốt của người đã nằm lại từ năm một chín bảy hai.
Ở độ sâu khoảng không phẩy bảy mét, lớp hài cốt đầu tiên hiện ra. Mọi tiếng động trên hiện trường như lắng xuống cùng một lúc. Phước ra hiệu cho toàn bộ công việc ở các ô khác tạm dừng. Anh tự mình xuống bên mép hố, kiểm tra hiện trạng, rồi cho tổ ghi chép làm đúng quy trình đã tập dượt. Họ chụp ảnh toàn cảnh ô đào, chụp cận cảnh vị trí, đánh số thứ tự cho bộ hài cốt đầu tiên. Họ còn ghi tọa độ ô, ghi độ sâu, ghi giờ phát hiện vào sổ. Không ai được di chuyển bất cứ thứ gì khi hồ sơ tại chỗ chưa xong.
Hợi đứng bên miệng hố rất lâu. Anh nhìn những gì lộ ra dưới cát, lòng anh nghẹn lại, cổ họng đắng chát. Không phải sợ. Sau đêm mười tám, anh đã biết thế nào là sợ thật sự giữa bãi tha ma, sợ tới mức phải ngậm cát và nín thở mà chờ trời sáng. Cảm giác lúc này khác hẳn. Nó là cảm giác của một người bỗng hiểu ra vì sao bánh xe của mình lại lún đúng ở chỗ này. Anh cũng hiểu vì sao đêm đó, khi rồ ga trong tuyệt vọng, anh lại nhìn thấy qua gương chiếu hậu một hình ảnh mà cả đời anh sẽ không quên được. Anh đã kể lại hình ảnh ấy cho cơ quan nghe bằng lời, nguyên văn, không thêm bớt. Hôm nay đứng ở đây, anh không cần nói lại nữa. Anh chỉ nghĩ thầm trong đầu, như một lời thưa gửi tới người nằm dưới cát: hóa ra các anh nằm ngay dưới bánh xe của em, thảo nào đêm đó các anh phải đỡ chiếc xe lên.
Anh không nói ý nghĩ đó với ai trong đội. Có những điều nói ra thành chuyện lạ, giữ trong lòng lại thành một món nợ tử tế. Hợi lặng lẽ quay lại với công việc sàng cát, làm chậm hơn, cẩn thận hơn trước, như sợ một cái rũ tay mạnh của mình cũng có thể làm mất đi một mảnh di vật nhỏ nào đó còn sót lại trong cát.
Buổi chiều, công việc tiếp tục ở các ô lân cận với nhịp độ còn thận trọng hơn buổi sáng. Cát ướt càng lúc càng nặng, mồ hôi thấm ướt lưng áo của cả tổ đào dù gió biển vẫn thổi đều. Bảy ngồi ở mép hiện trường, thỉnh thoảng lại đứng dậy đi một vòng chậm quanh vùng khoanh. Ông nhìn hố đào đang mở dần mà như nhìn lại một đêm cũ đang được mở ra theo cách khác. Lần này là ban ngày, có sổ sách, có người ghi chép, có ánh nắng rõ ràng. Ông nói với Phước một câu khi hai người đứng cạnh nhau nhìn xuống ô đào đầu tiên.
- Hồi đó đào trong đêm, đào vội, không có ai ghi chép chi hết. Nay các anh làm thế này, tôi coi mà yên tâm. Chậm một chút cũng được, miễn là đưa lên cho đủ, cho đúng.
Phước đáp, giọng anh cũng hạ thấp như mọi người trên hiện trường hôm đó.
- Bác yên tâm. Chậm mà chắc. Thiếu một người cũng không xong, lẫn một di vật cũng không xong.
Khi nắng bắt đầu ngả về phía biển, Phước cho dừng ngày đào đầu tiên. Ô đào đầu tiên đã xác định rõ ràng, bộ hài cốt đầu tiên đã được đánh số và bảo vệ tại chỗ theo quy trình để hôm sau tiếp tục hoàn thiện việc đưa lên và khâm liệm sơ bộ. Các ô xung quanh đã cho thấy dấu hiệu nối tiếp của cùng một khu chôn dài theo hướng bóng tràm năm xưa mà Bảy đã chỉ. Phước tập hợp toàn đội ở lán che, điểm lại công việc trong ngày, dặn dò việc bảo vệ hiện trường qua đêm và phân ca trực. Rồi anh nói câu kết ngày, giọng không cao nhưng ai đứng đó cũng nghe rõ.
- Có rồi. Các anh nằm đây thật.
Trước khi về, Hợi ghé qua bàn ghi chép xem lại tấm ảnh chụp ô đào đầu tiên vừa in thử từ máy của đội. Trong ảnh, mọi thứ đều được đánh dấu bằng những thẻ số nhỏ cắm trên mặt cát, ngay ngắn và rõ ràng. Anh bỗng nhớ tới buổi sáng ngày mười chín tháng chạp, khi một mình anh đứng bên vệt bánh xe lún, tay run run chụp mấy tấm ảnh chiếc bi đông bằng điện thoại cũ trước khi gói nó vào túi nilon. Hồi đó anh chỉ làm theo linh tính của một người biết mình vừa cầm lên một vật không thuộc về mình. Nay nhìn cách đội làm việc, anh mới hiểu linh tính hôm đó đã cứu cả một hồ sơ. Nếu anh vứt bi đông lên thùng xe, nếu anh để nó lẫn với đồ nghề, thì hôm nay đã không có tọa độ nào để đối chiếu, không có đầu khu chôn nào để bắt đầu.
Sen gọi điện tới khi Hợi đang trên đường về làng. Anh bắt máy, nghe vợ hỏi hôm nay có tìm được gì không. Hợi nhìn ra cửa kính xe, thấy cồn cát trắng lùi dần về phía sau trong bóng chiều, rồi đáp thật khẽ, như sợ nói to sẽ làm vỡ mất sự thật vừa mới được xác nhận.
- Tìm được rồi em à. Mới bộ đầu tiên thôi, nhưng đúng chỗ rồi. Mai anh đi sớm, chắc là ngày quyết định.
Đầu dây bên kia im lặng một lúc, rồi Sen nói câu mà Hợi sẽ nhớ suốt những ngày còn lại của đợt quy tập.
- Vậy thì anh cứ ở đó cho tới khi đưa đủ các anh lên. Việc nhà anh đừng lo.
Hợi bước ra khỏi vòng dây bảo vệ khi trời đã chạng vạng. Anh quay đầu nhìn lại hiện trường một lần. Lán che sáng đèn, mấy anh em trực đêm đang trải bạt phủ lên ô đào. Phía lùm tràm xa xa, trong ánh sáng cuối ngày đang tắt dần, chưa có đốm lửa nào hiện lên. Hợi cũng không chờ xem có lửa hay không. Anh chỉ biết ngày mai mình sẽ quay lại sớm hơn hôm nay, và công việc dưới lớp cát trắng này mới chỉ bắt đầu.