MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 42: Khoanh vùng
Từ ngày mười ba tới ngày mười lăm tháng một, cồn Tràm không còn là bãi tha ma vắng người qua lại như mọi khi. Mỗi buổi sáng, xe của Ban Chỉ huy Quân sự…
Nội dung chương
Từ ngày mười ba tới ngày mười lăm tháng một, cồn Tràm không còn là bãi tha ma vắng người qua lại như mọi khi. Mỗi buổi sáng, xe của Ban Chỉ huy Quân sự huyện Hải Lăng lại chở đội khảo sát ra đầu đường tắt, mang theo máy dò, xẻng nhỏ đào thăm dò, sàng cát, túi đựng mẫu và những cuốn sổ ghi chép đã đánh số trang. Nguyễn Hữu Phước tới hiện trường sớm nhất và về muộn nhất. Anh có thói quen đi một vòng quanh khu vực đã khoanh trước khi cho anh em bắt đầu việc, nhìn mặt cát sau một đêm gió biển, xem cọc mốc có bị xô lệch không, xem dấu chân người lạ có lọt vào vùng khảo sát không.
Vùng khoanh mà Võ Văn Bảy chỉ hôm trước nằm ở đoạn giữa bãi tha ma, quanh gốc tràm cụt và đoạn cát hay lún nơi xe của Trần Văn Hợi từng kẹt bánh. Phước cho chia vùng đó thành từng ô vuông, mỗi ô đều có ký hiệu riêng, căng dây theo hai trục để bất cứ phát hiện nào cũng ghi lại được tọa độ. Việc này nhìn qua thì chậm, nhưng Phước làm quy tập đã nhiều năm, anh biết một khi đã đào lên mà không ghi được vị trí ban đầu thì hồ sơ sẽ hổng, sau này đối chiếu danh tính hay di vật đều khó.
Ngày mười ba, đội làm việc thận trọng như đi trên mặt băng mỏng. Máy dò được rê chậm trên từng ô, tín hiệu ghi lại rồi đối chiếu. Có chỗ máy báo tín hiệu kim loại yếu, anh em đánh dấu, đào thăm dò bằng xẻng nhỏ từng lớp cát mỏng. Phần lớn chỉ là những mảnh sắt vụn đã han, một đoạn dây thép cũ, vài viên đạn han từ thời chiến tranh còn sót lại trên mặt. Phước không cho ai kết luận vội. Anh nói với đội trong giờ nghỉ trưa, khi mọi người ngồi ăn cơm hộp dưới bóng phi lao.
- Ở bãi chiến trường cũ, có kim loại là chuyện thường. Mình tìm dấu hiệu của một khu chôn, không phải tìm một món đồ. Phải thấy lớp đất bị xáo trộn từ xưa, thấy sự khác nhau giữa cát tự nhiên và cát đã từng bị đào lên rồi lấp lại.
Sang ngày mười bốn, dấu hiệu mà Phước chờ bắt đầu lộ ra. Ở hai ô gần gốc tràm cụt, khi đào thăm dò xuống khoảng nửa mét, lớp cát chuyển màu. Cát tự nhiên ở cồn Tràm trắng và mịn, từng lớp gió bồi khá đều. Còn ở hai ô đó, cát lẫn những vệt sẫm hơn, có chỗ lẫn vụn vỏ cây mục, vụn than nhỏ và những mảnh vật liệu đã phân hủy tới mức chỉ cần chạm nhẹ là vỡ ra. Anh cán bộ phụ trách ghi chép cúi xuống rất lâu, dùng bay nhỏ gạt từng chút một, rồi gọi Phước lại.
- Anh Phước, lớp này không giống cát bồi tự nhiên. Giống đất cát đã bị đào lên rồi lấp lại từ lâu, sau đó mới bị gió bồi thêm lên trên.
Phước quỳ xuống bên mép hố thăm dò nông, tự tay gạt một lớp cát mỏng. Ở độ sâu khoảng không phẩy sáu mét, một mảnh vật liệu mục lộ ra, màu nâu đen, mềm và xốp, không còn nhận rõ hình dạng ban đầu. Anh cho chụp ảnh, ghi tọa độ, lấy mẫu theo quy trình rồi cho lấp lại ô thăm dò như cũ. Chưa phải lúc mở rộng. Nhưng trong sổ tay của anh, dòng chữ ghi ngày mười bốn đã khác hẳn ngày mười ba: đã có căn cứ thực địa, không còn chỉ dựa vào lời kể của nhân chứng.
Chiều ngày mười bốn, Phước về huyện họp với lãnh đạo Ban Chỉ huy và đại diện xã. Trên bàn là bản đồ khoanh vùng, ảnh chụp các ô thăm dò, biên bản lời khai của ông Bảy và kết luận xác minh danh tính liệt sĩ Lê Văn Trực đã ký ngày chín tháng một. Phước trình bày ngắn gọn, đúng phong cách của anh từ trước tới nay.
- Thưa các anh, vùng nghi ngờ đã có dấu hiệu lớp chôn cũ ở độ sâu khoảng không phẩy sáu mét, khớp với thông tin chôn nông năm một chín bảy hai và khớp vị trí nhân chứng chỉ. Tôi đề nghị duyệt phương án khai quật chính thức từ ngày mười tám tới ngày hai mươi tháng một, lễ truy điệu và an táng dự kiến ngày hai mươi bốn tháng một tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Hải Lăng.
Một cán bộ lớn tuổi lật hồ sơ, hỏi điều mà ai cũng đang nghĩ.
- Gần Tết rồi. Nhân lực mỏng, thời tiết lại thất thường. Nếu khai quật giữa chừng gặp trục trặc, để qua Tết làm tiếp có được không?
Phước im lặng một nhịp rồi mới trả lời. Anh nghĩ tới bà Lê Thị Cúc, tới bộ áo dài đen bà đã gấp sẵn đặt trên đầu giường, tới lời ông Bảy nói ở cồn cát rằng người nằm dưới cát đã lạnh năm mươi bốn năm rồi. Nhưng khi mở miệng, anh vẫn nói bằng ngôn ngữ của hồ sơ và trách nhiệm, vì anh biết cảm xúc không thay được một phương án chặt chẽ.
- Gia đình đã chờ năm mươi bốn năm. Nếu mình đủ căn cứ mà còn để qua Tết chỉ vì ngại khó, thì cái Tết này của bà Cúc lại là một cái Tết chờ đợi nữa. Tôi đề nghị làm trước Tết, nhưng phương án phải tính đủ người, đủ vật tư khâm liệm, đủ hồ sơ cho từng bộ hài cốt. Mười một bộ, không được thiếu, không được lẫn.
Phương án được duyệt ngay trong buổi họp đó, kèm một điều kiện được ghi rõ: hoàn thành trước Tết, không để hài cốt đã đưa lên phải chờ lễ. Điều kiện ấy vừa là động lực, vừa là áp lực đè lên vai Phước. Từ ngày mười lăm, anh bắt đầu chia việc cụ thể. Một tổ chuẩn bị hố khai quật và lán che hiện trường. Một tổ chuẩn bị vật tư khâm liệm, tiểu sành, túi hồ sơ và bàn ghi chép. Một tổ liên hệ với xã, với làng Mỹ Thủy và với gia đình bà Cúc để thông báo lịch trình, dặn dò những việc cần phối hợp. Mọi liên hệ đều phải rõ ràng, không để tin đồn đi trước thông báo chính thức.
Phước tự tay gọi điện cho Hợi.
- Ngày mười tám bắt đầu khai quật. Anh Hợi, anh là người tìm thấy bi đông, lại là người làng. Nếu anh thu xếp được, đội mời anh tham gia hỗ trợ mấy ngày đó. Việc nặng, việc nhẹ đều có, chủ yếu cần người quen địa hình và giữ kỷ luật hiện trường.
Ở đầu dây bên kia, Hợi đáp gần như ngay.
- Tôi đã xin anh Tám Lực nghỉ mấy ngày rồi, anh Phước. Tôi có mặt từ sáng sớm ngày mười tám. Cần khuân vác hay giữ hiện trường ban đêm, anh cứ phân công.
Phước cũng cho người tới nhà bà Cúc báo tin. Bà nghe lịch khai quật và lịch an táng xong, ngồi lặng một lúc rồi mới hỏi một câu rất nhỏ, rằng tới ngày an táng, bà có được đứng gần lúc hạ huyệt không. Người cán bộ xã đáp rằng gia đình thân nhân được bố trí vị trí trong lễ, bà cứ chuẩn bị sức khỏe, mọi nghi thức đã có Ban tổ chức lo. Bà gật đầu, không hỏi thêm, chỉ đứng dậy vào trong nhà, lấy bộ áo dài đen ra treo lên cho thẳng nếp.
Ngày mười lăm, đội khảo sát làm buổi cuối trước khi chuyển sang giai đoạn khai quật. Các ô đã được đánh dấu lại bằng cọc sơn và dây mới, vùng bảo vệ hiện trường được mở rộng thêm một vòng ngoài để người hiếu kỳ không lọt vào. Phước đi vòng cuối cùng quanh khu vực, dừng lại ở gốc tràm cụt, nhìn xuống mặt cát đã được căng dây ngay ngắn. Chỉ vài ngày nữa thôi, lớp cát này sẽ được mở ra từng chút một. Những gì nằm dưới đó hơn nửa thế kỷ sẽ lần đầu tiên được gọi bằng số hiệu hồ sơ, được chụp ảnh, được ghi chép và được đưa về một nơi có hàng lối.
Lúc đội thu dọn đồ đạc để về, Phước đứng lại một mình bên cửa sổ của phòng làm việc tạm ở xã, nhìn ra phía biển. Mây đen đang kéo về từ ngoài khơi, từng mảng dày và thấp, che dần ánh sáng cuối ngày. Mùa này đáng lẽ là mùa khô, gió bấc thổi đều, ít khi có mưa lớn. Vậy mà mây kéo về không đúng mùa, nặng và sẫm một cách khó hiểu. Anh ghi vào cuối trang sổ tay ngày mười lăm một dòng ngắn, không phải cho hồ sơ, chỉ cho chính mình: thời tiết cần theo dõi sát từ ngày mười bảy.
Trong phương án, Phước ghi rất kỹ phần hồ sơ hài cốt, vì anh biết phần việc này quyết định sự tử tế của cả đợt quy tập. Mỗi bộ hài cốt khi đưa lên phải có một túi hồ sơ riêng, ghi số thứ tự theo thứ tự phát hiện, tọa độ ô đào, độ sâu, di vật đi kèm nếu có và ảnh chụp tại chỗ trước khi di chuyển. Riêng bộ hài cốt ở đầu khu chôn, phía gần vệt bánh xe cũ, phải đối chiếu thêm với vị trí bi đông mà Hợi tìm thấy hồi tháng chạp, vì đó là căn cứ vị trí để xác định hài cốt của liệt sĩ Lê Văn Trực. Mười bộ còn lại, nếu không có thêm căn cứ nào khác, sẽ ghi vô danh theo đúng kết luận đã có, không suy đoán, không gán tên cho đủ đẹp hồ sơ. Phước gạch chân dòng đó hai lần khi đọc lại. Anh từng gặp những đợt quy tập mà gia đình nào cũng mong bộ hài cốt vô danh kia là người nhà mình, và anh hiểu mong muốn đó là chính đáng, nhưng trách nhiệm của đội là chỉ nói những gì chứng cứ cho phép nói.
Anh cũng dặn tổ hậu cần chuẩn bị thêm bạt che mưa, ván gỗ và bao cát dự phòng, dù dự báo thời tiết chính thức chưa hề nhắc tới mưa. Một anh em trong đội cười, bảo anh lo xa. Phước không cười theo.
- Cát ở cồn Tràm gặp nước là lở. Mình đào hố sâu gần một mét trên nền cát, chỉ cần một trận mưa trái mùa là thành hố sụp. Lo xa một chút, tới lúc cần thì có cái mà dùng ngay.
Không ai biết câu nói đó sẽ thành sự thật chỉ ít ngày sau. Lúc ấy, nó chỉ được ghi vào danh mục vật tư như một dòng chuẩn bị thường lệ, nằm giữa những mục về đèn pha, máy phát điện và dây căng hiện trường.
Tối đó, trước khi rời cơ quan, Phước ký phương án quy tập lần cuối, đặt bút xuống và nhìn lịch treo tường. Ngày mười tám, mười chín, hai mươi được khoanh đỏ. Ngày hai mươi bốn cũng được khoanh đỏ, đậm hơn. Ngoài cửa sổ, mây đen đã phủ kín phía biển, gió bắt đầu thổi mạnh hơn mọi ngày. Ông trời, như Phước nghĩ trong đầu mà không nói ra với ai, có vẻ như muốn thử thách đội của anh tới tận phút cuối cùng.