MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 38: Dấu chữ thập
Buổi chiều ngày tám tháng một, đoàn của Phước quay lại nhà thờ họ Lê. Lần này đi cùng còn có Hợi và cán bộ xã. Bà Cúc đã chờ sẵn. Bà mặc áo sạch hơn hôm…
Nội dung chương
Buổi chiều ngày tám tháng một, đoàn của Phước quay lại nhà thờ họ Lê. Lần này đi cùng còn có Hợi và cán bộ xã. Bà Cúc đã chờ sẵn. Bà mặc áo sạch hơn hôm trước, tóc búi gọn, bàn nước đã bày sẵn. Trên bàn thờ, hương đang cháy, khói mỏng bay thẳng lên trong gian nhà không gió.
Từ sáng, sau buổi làm việc với ông Bảy, Phước đã chuẩn bị kỹ cho buổi chiều này. Anh mang theo ảnh chụp bi đông các mặt, trong đó có tấm ảnh phóng to riêng mặt sau, đặt trong bìa nilon trong. Anh cũng mang theo bản sao kết luận giám định về dấu khắc ở mặt sau. Nhưng anh dặn cả đoàn một điều trước khi vào làng: không ai được đưa ảnh ra trước, không ai được nhắc chữ thập trước. Bà Cúc phải tự kể, theo đúng thứ tự nhớ của bà. Chỉ khi bà kể xong, cơ quan mới đối chiếu.
Bà Cúc ngồi xuống, hai tay đặt trên gối. Bà nhìn Phước, giọng bà bình tĩnh như hôm trước, nhưng trong mắt đã lộ rõ một nét thay đổi sau câu hỏi bà để lại ở cuối buổi làm việc ngày bảy tháng một.
- Hôm qua tôi hỏi dở dang. - Bà mở đầu. - Nay các đồng chí tới, tôi xin kể cho hết. Có đúng hay không thì các đồng chí cứ đối chiếu với cái bi đông. Tôi kể điều tôi làm, từ năm một chín sáu tám.
Năm đó, bà Cúc mười ba tuổi. Anh trai bà, Lê Văn Trực, mười chín tuổi, nhận giấy gọi nhập ngũ. Cả nhà bận rộn chuẩn bị. Mẹ bà gói quần áo, cha bà sửa lại quai ba lô. Anh Trực được phát một chiếc bi đông nhôm mới, sáng, chưa có một vết xước nào. Anh mang về nhà, đặt trên bàn, nói đùa rằng từ nay uống nước bằng đồ của bộ đội.
Đêm trước ngày anh lên đường, bà Cúc lúc đó là một con bé gầy, tóc còn để xõa, lén lấy con dao nhỏ gọt hoa quả trong bếp, ngồi ở góc sân sau, khắc lên mặt sau của chiếc bi đông đó một dấu chữ thập nhỏ. Bà kể, tay bà run, nét khắc đầu tiên bị trượt, bà phải khắc lại nét thứ hai cho giao nhau cho gọn. Bà khắc ở gần mép dưới mặt sau, chỗ khuất, để anh không mắng, và cũng để người khác không để ý.
- Vì sao bà lại khắc dấu đó? - Phước hỏi nhẹ, khi bà dừng lại lấy hơi.
- Vì tôi sợ. - Bà Cúc đáp, không giấu. - Tôi nghe người lớn nói, đi lính thì đồ đạc giống nhau hết, người cũng mặc giống nhau hết. Tôi sợ lỡ anh có lạc đồng đội, lỡ đồ đạc có lẫn, thì nhìn dấu đó mà biết là của anh. Trẻ con nghĩ đơn giản vậy thôi. Tôi còn nghĩ, dấu thập là dấu của sự lành, khắc lên thì anh được lành mà về. Sáng hôm sau anh đeo bi đông đi, tôi không nói. Mãi tới khi anh đi rồi tôi cũng không nói với cha mẹ. Thành ra hơn năm mươi năm nay, dấu đó chỉ có một mình tôi biết.
Gian nhà im lặng. Hợi ngồi ở mép ghế, tim anh đập mạnh tới mức anh sợ người bên cạnh nghe thấy. Anh nhớ buổi sáng mười chín tháng mười hai, lúc anh lau cát trên bi đông dưới nắng sớm, anh đã nhìn thấy dấu nhỏ đó ở mặt sau và cho là vết xước gỉ. Anh nhớ Phước đã khựng lại ở mặt sau bi đông trong phòng làm việc ở huyện, và đã ghi bổ sung vào hồ sơ khi biên bản xã chưa hề ghi tới nó. Bây giờ, trước mặt anh, một bà cụ bảy mươi mốt tuổi đang mô tả đúng vị trí, đúng hình dạng, đúng cả sự vụng về của nét khắc, mà không hề được xem hiện vật hay ảnh chụp.
Phước gật đầu chậm rãi. Anh mở bìa nilon, lấy tấm ảnh phóng to mặt sau bi đông, đặt lên bàn, hướng về phía bà Cúc.
- Thưa bà, bà xem đi. Đây là ảnh chụp mặt sau của chiếc bi đông, do cơ quan chụp khi tiếp nhận và giám định.
Bà Cúc cúi xuống. Bà đưa tay ra, nhưng dừng lại trước khi chạm vào ảnh, như sợ chạm vào một vật thật. Rồi đầu ngón tay già, run run, của bà lần theo hai nét khắc giao nhau ở gần mép dưới trong tấm ảnh. Vị trí đúng như bà vừa mô tả. Nét khắc nhỏ, nông, một nét hơi lệch, đúng kiểu một đứa trẻ cầm dao gọt hoa quả khắc lên nhôm trong góc sân sau nhà, vào một đêm trước ngày tiễn anh đi lính.
- Đây. - Bà nói, giọng bà vỡ ra ở chữ đầu tiên. - Đây là dấu tôi khắc. Nét này trượt tay tôi này. Tôi nhớ. Tôi nhớ mà.
Bà đặt cả bàn tay lên tấm ảnh, như đặt lên chiếc bi đông thật. Và lần đầu tiên trong suốt những ngày đoàn cán bộ xuống làng, lần đầu tiên trong những buổi làm việc mà bà vẫn giữ được sự bình tĩnh lạ thường của người chờ đợi lâu năm, bà Cúc khóc. Bà không khóc thành tiếng lớn. Nước mắt bà chảy xuống theo những nếp nhăn, rơi lên mép ảnh, bà vội lấy tay áo lau đi, sợ làm ướt giấy của cơ quan.
- Bà cứ tự nhiên. Ảnh này cơ quan in cho gia đình một bản. - Phước nói, giọng anh cũng trầm hẳn xuống. - Thưa bà, lời kể của bà về dấu chữ thập khớp hoàn toàn với kết quả giám định và với dấu khắc thực tế ở mặt sau bi đông: vị trí, hình dạng và tính chất khắc tay đã lâu năm. Đây là bằng chứng đối khớp rất quan trọng. Nói đúng hơn, đây là bằng chứng quyết định để cơ quan hoàn tất xác minh danh tính.
Bà Cúc ngẩng lên, nước mắt còn đầy trong mắt.
- Vậy là đúng anh tôi rồi, phải không đồng chí? Không còn là nhiều khả năng nữa, phải không?
Phước nhìn bà, đáp rõ ràng, không vòng vo, nhưng vẫn đúng chừng mực của thủ tục mà anh đã giữ suốt từ ngày tiếp nhận hồ sơ.
- Thưa bà, ở mức chứng cứ, việc đối khớp đã hoàn tất. Tên khắc trên thân, hồ sơ của xã, hồ sơ đơn vị, lời khai nhân chứng trong làng, và dấu riêng do chính bà khắc năm một chín sáu tám, tất cả gặp nhau ở cùng một hiện vật và cùng một người. Phần còn lại là bước kết luận chính thức bằng văn bản của cơ quan, sẽ hoàn tất trong thời gian rất ngắn tới đây, để hồ sơ có đầy đủ giá trị pháp lý. Nhưng từ giờ phút này, như cháu đã nói với bà trong buổi làm việc đầu tiên là chưa dám hứa, thì bây giờ cháu xin nói rõ: bà cứ coi như đã tìm thấy anh rồi.
Bà Cúc gật đầu liên tục, hai tay bà vẫn giữ tấm ảnh. Bà quay lên bàn thờ, nhìn tấm chân dung vẽ lại của anh trai.
- Anh Trực ơi. - Bà gọi, giọng bà nghẹn mà sáng. - Cái dấu em khắc hồi mười ba tuổi, nó giữ anh lại cho nhà mình đây này. Em cứ tưởng anh không biết. Hóa ra nó đi theo anh tới tận bây giờ.
Hợi quay mặt đi một lát. Anh không muốn bà Cúc thấy mắt mình đỏ. Người tài xế ba mươi sáu tuổi đã đi qua một đêm lửa vây kín kính xe, đã ngồi nín thở năm phút trên cát, đã ký biên bản nộp một hiện vật lạ. Giờ anh ngồi trong gian nhà thờ họ của người ta và hiểu ra rằng tất cả những việc đó, cuối cùng, dẫn về một dấu khắc nhỏ của một đứa bé gái mười ba tuổi trong một đêm năm một chín sáu tám.
Buổi làm việc được ghi biên bản ngay tại chỗ. Trong biên bản, lời kể của bà Cúc về dấu chữ thập được ghi nguyên văn, kèm xác nhận đối chiếu với ảnh hiện vật và kết luận giám định. Bà ký tên, nét chữ run hơn hôm trước, nhưng ký đủ họ tên. Phước hứa sẽ gửi gia đình bản sao biên bản qua xã, và sẽ báo ngay khi có kết luận chính thức.
Phước còn hỏi thêm mấy chi tiết nhỏ để biên bản được trọn vẹn: con dao bà dùng ngày đó là dao gì, bà khắc vào lúc nào trong đêm, sau khi khắc bà có lau hay giấu bi đông đi không. Bà trả lời từng điều, không lẫn lộn. Dao gọt hoa quả của mẹ, lưỡi nhỏ. Khắc sau bữa cơm tối, khi anh Trực đã vào buồng xếp đồ. Khắc xong bà lấy vạt áo lau qua, đặt bi đông lại đúng chỗ cũ trên bàn, tim đập thình thịch vì sợ anh phát hiện sẽ mắng. Những chi tiết nhỏ đó không có trong bất kỳ giấy tờ nào của cơ quan, và chính vì vậy chúng làm cho lời kể của bà có sức nặng riêng. Một người bịa ra một câu chuyện sẽ bịa những điều lớn. Một người nhớ thật sẽ nhớ cả cái vạt áo mình đã lau lên mặt nhôm lạnh trong đêm.
Đồng chí ghi chép đọc lại toàn bộ lời kể một lần nữa, chậm rãi. Bà Cúc nghe, gật đầu ở đoạn dấu khắc, và chỉ xin sửa một chữ: bà nói mình khắc ở góc sân sau, không phải ở hiên nhà như người ghi chép nghe nhầm. Phước gật đầu, cho sửa ngay trước mặt bà và ghi chú việc sửa vào biên bản. Sự cẩn thận nhỏ đó làm bà yên lòng thấy rõ. Bà nói, giấy tờ về anh bà, đúng một chữ cũng là đúng với người đã nằm xuống.
Trước khi đoàn ra về, bà Cúc giữ Hợi lại ở cửa một lát.
- Hợi, cảm ơn con. - Bà nói. - Con nhặt được mà không giữ làm của riêng, không mang đi khoe, không bán. Con mang nộp ngay. Cái dấu của bà, nếu bi đông rơi vào tay người khác, chắc nó cũng chỉ là một vết xước thôi.
- Dạ, con không làm gì nhiều đâu bà. - Hợi đáp, lúng túng. - Vợ con nhắc con mang nộp. Ông Bảy cũng ở đó sáng hôm ấy. Con chỉ làm điều phải làm.
- Điều phải làm, không phải ai cũng làm đâu con. - Bà lắc đầu, rồi vỗ nhẹ vào tay anh.
Đoàn rời nhà thờ họ Lê khi nắng chiều đã ngả qua cây khế. Phước đi sau cùng. Anh quay lại nhìn bà Cúc đang đứng ở cửa, tay vẫn cầm tấm ảnh phóng to của bi đông mà cơ quan để lại cho gia đình. Bà không vẫy tay. Bà chỉ đứng đó, nhìn theo đoàn một lúc, rồi quay vào nhà, đi thẳng tới bàn thờ.
Trong nhà, bà đặt tấm ảnh lên bàn thờ, tựa vào khung chân dung của anh trai mình. Bà thắp thêm một nén hương. Rồi bà đặt tay lên tấm ảnh phóng to của chiếc bi đông, nói câu mà bà đã chờ năm mươi bốn năm mới nói được thành lời.
- Anh về thật rồi.