MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 36: Người của huyện xuống làng
Sáng bảy tháng một, Hợi nhận được điện thoại của Phước khi anh đang ở vựa phụ cân dưa. Giọng Phước ở đầu dây bên kia vẫn đều và rõ như lần gọi trước. -…
Nội dung chương
Sáng bảy tháng một, Hợi nhận được điện thoại của Phước khi anh đang ở vựa phụ cân dưa. Giọng Phước ở đầu dây bên kia vẫn đều và rõ như lần gọi trước.
- Anh Hợi, hôm nay đội xuống làng Mỹ Thủy làm việc với thân nhân. Tôi muốn mời anh đi cùng tới nhà bà Lê Thị Cúc. - Phước nói. - Anh là người phát hiện hiện vật, người làng lại biết anh. Có anh, buổi làm việc sẽ thuận hơn. Anh có đi được không?
Hợi nhìn chồng dưa đang cân dở, rồi đáp ngay.
- Tôi đi được. Anh Tám cho tôi nghỉ các chuyến tối, ban ngày tôi xin ra ngoài một buổi không sao. Mấy giờ các anh tới?
- Chín giờ đội có mặt ở ủy ban xã. Ta gặp nhau ở đó, rồi cùng cán bộ xã tới nhà bà Cúc. Anh không cần chuẩn bị gì. Chỉ cần anh có mặt, và khi cần thì xác nhận lại việc anh phát hiện hiện vật như trong biên bản.
Hợi cúp máy, xin phép anh Tám. Anh Tám chỉ hỏi một câu.
- Tới nhà thân nhân người ta rồi à?
- Dạ, mới là thông báo bước đầu thôi anh. Chưa kết luận.
- Vậy đi đi. - Anh Tám gật đầu. - Nói năng cho tử tế. Nhà người ta chờ mấy chục năm, một câu nói ẩu là mang tội.
Hợi chạy xe về nhà thay áo sạch, rửa mặt, rồi lên xã. Sen nghe tin, đứng ở cửa dặn với theo.
- Anh nhớ, việc của cơ quan thì để cán bộ nói chính. Anh chỉ nói phần anh biết. Đừng hứa gì thay người ta với bà cụ.
Hợi gật đầu. Lời dặn của Sen trùng với điều anh tự dặn mình suốt đường đi. Hôm nay anh không phải là người hùng gì hết. Anh chỉ là người đã nhặt được một chiếc bi đông dưới vệt bánh xe của mình. Phần còn lại là việc của nhà nước, của hồ sơ, và của một gia đình đã chờ quá lâu.
Ở ủy ban xã, Phước đã có mặt cùng đồng chí phụ trách hồ sơ và cán bộ xã. Phước mặc quân phục chỉnh tề, bìa hồ sơ cầm trên tay. Anh bắt tay Hợi, nói ngắn gọn về cách làm việc hôm nay.
- Ta tới nhà bà Cúc với tư cách thông báo bước đầu. - Phước nói. - Nội dung chính: cơ quan đã tiếp nhận một hiện vật có nhiều khả năng liên quan tới liệt sĩ Lê Văn Trực, hiện đang trong quá trình xác minh, cần gia đình phối hợp cung cấp thêm thông tin để đối khớp. Không nói đã kết luận. Không hứa ngày tháng cụ thể. Anh Hợi xác nhận phần phát hiện hiện vật khi được hỏi. Còn lại để tôi trao đổi.
Hợi nghe, ghi nhớ từng ý. Đoàn đi bộ từ xã vào làng, vì nhà thờ họ Lê không xa. Buổi sáng làng yên tĩnh, trẻ con đi học, người lớn ra đồng và ra biển. Mấy người gặp đoàn cán bộ trên đường đều gật đầu chào, ánh mắt có tò mò nhưng không ai đi theo.
Cổng nhà thờ họ Lê khép hờ. Cán bộ xã gõ cửa, gọi lớn.
- Bà Cúc ơi, có cán bộ huyện và xã tới thăm nhà, bà mở cửa cho đoàn vào ạ.
Một lúc sau, bà Cúc ra mở cổng. Bà mặc áo bà ba màu nâu đã cũ, tóc búi gọn, tay còn dính nước như vừa rửa gì đó trong bếp. Bà nhìn đoàn người, ánh mắt dừng lại ở Phước trong bộ quân phục, rồi dừng ở Hợi mà bà biết mặt từ nhỏ tới lớn trong làng.
- Các đồng chí vào nhà. - Bà nói, giọng bình thản. - Có việc gì mà huyện xuống tận nhà tôi sáng nay?
Đoàn vào gian giữa, ngồi quanh bàn gỗ trước bàn thờ. Bà Cúc rót nước mời từng người, tay bà hơi run khi rót chén cho Phước, nước sóng ra mép chén một chút. Bà tự lấy khăn lau, cười chữa ngượng.
- Tay già rồi, rót nước cũng không vững nữa.
- Bà cứ ngồi xuống, để chúng cháu tự nhiên. - Phước nói nhẹ. Anh chờ bà ngồi yên, rồi mới mở lời, chậm và rõ từng câu.
- Thưa bà, cháu là Nguyễn Hữu Phước, cán bộ Ban Chỉ huy Quân sự huyện Hải Lăng, đội trưởng đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của huyện. Hôm nay đoàn tới nhà để thông báo với bà một việc bước đầu, và cũng để xin bà phối hợp trong quá trình xác minh. Cách đây ít lâu, anh Trần Văn Hợi ở làng mình, trong lúc xe kẹt ở cồn Tràm, đã phát hiện một chiếc bi đông nhôm cũ dưới vệt bánh xe. Anh Hợi đã nộp hiện vật cho xã và huyện, có biên bản đầy đủ. Qua giám định bước đầu và đối chiếu hồ sơ, hiện vật này có nhiều khả năng là của liệt sĩ Lê Văn Trực, anh trai của bà.
Phước nói tới đó thì dừng lại, để bà tiếp nhận. Hợi ngồi bên, nhìn rõ bàn tay bà Cúc đang đặt trên đầu gối bỗng nắm chặt lại. Bà không kêu lên, không khóc. Bà chỉ nhìn thẳng vào Phước, rồi nhìn lên bàn thờ, nơi tấm ảnh chân dung của anh trai bà đang nhìn xuống.
- Nhiều khả năng. - Bà nhắc lại hai chữ đó, rất khẽ. - Tức là chưa chắc hẳn, phải không đồng chí?
- Dạ đúng, thưa bà. - Phước đáp, không né tránh. - Cơ quan chưa kết luận chính thức. Tên khắc trên bi đông đã giám định đọc được. Hồ sơ của xã và hồ sơ đơn vị cũng đã đối chiếu, có những điểm khớp. Nhưng để kết luận danh tính một liệt sĩ, cơ quan cần thêm thông tin đối khớp từ phía gia đình. Vì vậy hôm nay đoàn mới tới xin làm việc với bà.
Bà Cúc im lặng một lúc lâu. Hợi thấy vai bà hơi chùng xuống, như người vừa đặt một gánh nặng từ tay này sang tay kia chứ chưa đặt xuống đất được. Rồi bà quay sang Hợi.
- Hợi, chính con là người nhặt được à?
- Dạ, thưa bà. - Hợi đáp, hai tay đặt trên gối như học trò. - Sáng mười chín tháng mười hai, xe con ra khỏi hố cát ở cồn Tràm, con quay lại nhặt ván lót bánh thì thấy bi đông lộ dưới vệt bánh. Con chụp ảnh tại chỗ, gói túi nilon, giữ ở nhà một đêm, sáng hôm sau mang nộp xã liền. Con không cạo rửa gì thêm.
- Ừ. - Bà gật đầu, mắt bà không rời Hợi. - Con làm vậy là phải. Đồ của người ta, mình giữ trong nhà lâu không được.
- Dạ, vợ con cũng nói vậy, nên con mới đi nộp ngay.
Trước khi bà hỏi tiếp, cán bộ xã xin phép ghi biên bản buổi làm việc. Biên bản ghi ngày bảy tháng một, thành phần đoàn, nội dung thông báo bước đầu và ý kiến của thân nhân. Bà Cúc nghe đọc lại, gật đầu ở từng mục, rồi ký tên vào cuối biên bản bằng nét chữ chậm mà chắc. Bà còn hỏi cán bộ xã một câu rất thực tế, rằng từ nay có việc gì cần gia đình thì đoàn cứ báo qua xã hay báo thẳng tới nhà. Phước đáp, cơ quan sẽ báo qua xã và cử người tới tận nhà, bà không phải đi đâu xa, chân bà yếu thì đoàn sẽ tới đây làm việc. Bà nghe vậy thì yên tâm thấy rõ. Với một bà cụ sống một mình, cách cơ quan tới nhà hay bắt bà phải lên huyện chờ đợi, là hai cách làm việc hoàn toàn khác nhau.
Bà Cúc quay lại phía Phước. Bà hỏi từng điều một, rõ ràng lạ thường so với tuổi của bà: bi đông bây giờ đang ở đâu, ai giữ, có bị mất mát gì không, khi nào thì gia đình được xem, nếu xác minh xong thì bước tiếp theo là gì. Phước trả lời từng câu, không hứa hẹn quá tay. Hiện vật đang được niêm phong tại cơ quan. Gia đình sẽ được mời xem ảnh và làm việc đối khớp trong những ngày tới. Nếu kết luận danh tính được ban hành, cơ quan sẽ có căn cứ để lập phương án khảo sát khu vực cồn Tràm.
- Còn hài cốt thì sao, đồng chí? - Bà hỏi câu cuối, giọng bà nhỏ hẳn đi. - Có bi đông thì có tìm được chỗ anh tôi nằm không?
- Thưa bà, đó là bước sau, và là bước đoàn rất coi trọng. - Phước nói. - Khi danh tính được xác minh, kết hợp với lời khai nhân chứng trong làng về khu chôn năm xưa, cơ quan sẽ lập phương án khảo sát thực địa. Hôm nay cháu chưa dám nói trước kết quả của bước đó. Nhưng cháu hứa với bà một điều trong phạm vi trách nhiệm của cháu: hồ sơ này sẽ được làm tới cùng, không bỏ dở giữa chừng.
Bà Cúc nhìn Phước rất lâu, rồi gật đầu. Hợi thấy sự bình tĩnh của bà không phải là không xúc động. Nó là sự bình tĩnh của người đã tập chờ đợi suốt năm mươi bốn năm, không cho phép mình gục xuống trước một tin mới đi được nửa đường.
Rồi, như một điều bà đã giữ trong đầu từ lúc nghe tới hai chữ bi đông, bà hỏi một câu làm cả gian nhà im phắc.
- Cái bi đông đó, mặt sau có gì không?
Hợi sững người. Anh quay sang nhìn Phước. Anh nhớ lại buổi sáng ở xã, lúc cán bộ xoay hiện vật chụp ảnh, mặt sau có một dấu nhỏ mà anh cho là vết xước gỉ. Anh nhớ cả chi tiết trong hồ sơ mà Phước từng nhắc khi gọi điện, rằng cơ quan đã ghi bổ sung một dấu ở mặt sau. Nhưng bà Cúc chưa từng được xem bi đông, chưa từng được xem ảnh, và chưa ai trong đoàn nhắc một chữ nào về mặt sau trong suốt buổi làm việc hôm nay.
Phước cũng sững lại, dù anh giữ được vẻ mặt bình tĩnh hơn Hợi. Anh đặt chén nước xuống bàn, nhìn thẳng vào bà Cúc, đáp thận trọng từng chữ.
- Có một dấu khắc nhỏ. Bà nói thử xem dấu gì.
Gian nhà thờ họ Lê im lặng tới mức nghe được tiếng gió lùa qua cây khế ngoài sân. Bà Cúc chưa trả lời ngay. Bà nhìn lên bàn thờ anh trai mình, đôi tay già nắm lại rồi mở ra trên đầu gối, như đang chạm vào một ký ức đã nằm yên trong tay bà từ năm mười ba tuổi.