MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 47: Đêm trước lễ
Đêm hai mươi ba tháng một, nhà thờ họ Lê sáng đèn từ chập tối tới khuya. Lê Thị Cúc ngồi ở gian giữa, trước bàn thờ đã được lau dọn sạch sẽ từ mấy hôm…
Nội dung chương
Đêm hai mươi ba tháng một, nhà thờ họ Lê sáng đèn từ chập tối tới khuya. Lê Thị Cúc ngồi ở gian giữa, trước bàn thờ đã được lau dọn sạch sẽ từ mấy hôm trước, trên người là chiếc áo dài đen bà đã mặc thử hôm hai mươi, nay được treo sẵn trên mắc bên cạnh để sáng mai mặc đi dự lễ. Bà thắp một nén hương mới, cắm vào bát hương đã thay cát sạch, rồi bày ra một mâm cơm cúng nhỏ: một bát cơm trắng, một đĩa thịt luộc thái mỏng, một bát canh rau và một chén rượu trắng. Đây là mâm cơm cúng anh trai lần cuối ở nhà thờ họ, trước khi ngày mai anh bà về nằm tại nghĩa trang liệt sĩ, nơi sẽ có lễ truy điệu trang trọng và một phần mộ có bia ghi tên.
Họ hàng xa gần tề tựu đông hơn mọi dịp giỗ chạp trong năm. Người từ các chi họ ở làng Mỹ Thủy tới, người từ xã bên nghe tin cũng ghé về. Có cả mấy người cháu làm ăn xa về kịp trước Tết. Nghe tin họ có một người bác là liệt sĩ vừa được tìm thấy hài cốt, họ nhất định đòi về dự lễ cho bằng được. Gian nhà thờ họ nhỏ, người ngồi kín cả hiên ngoài, tiếng nói chuyện trầm trầm, không ai nói to, không ai cười đùa ồn ào. Ai tới cũng thắp một nén hương trước bàn thờ, đứng lặng một lúc trước tấm ảnh chân dung của Lê Văn Trực vừa được in lại rõ nét hơn, rồi mới ngồi xuống uống chén nước chè bà Cúc rót cho.
Bà Cúc tiếp họ hàng với một sự bình thản lạ thường. Bà không còn là người đàn bà khóc lặng mỗi lần nhắc tới anh trai như những chương ngày trước. Tối nay bà là chủ nhà của một buổi sum họp mà gia đình bà đã chờ năm mươi bốn năm mới có được. Đây là buổi tối mà người vắng mặt lâu nhất trong họ cuối cùng cũng sắp được gọi tên giữa nghĩa trang, trước mặt đồng đội, trước mặt làng xóm và trước mặt họ hàng.
Khoảng tám giờ tối, người cháu họ lớn tuổi nhất trong đám cháu là anh Lê Văn Thành, giáo viên cấp hai ở xã bên. Anh được họ cử ra đọc lại tiểu sử của liệt sĩ Lê Văn Trực từ bộ hồ sơ vừa hoàn tất mà gia đình được sao lại một bản. Anh Thành đứng trước bàn thờ, tay cầm tờ giấy đã được cán bộ xã in rõ ràng, giọng anh đọc chậm rãi, từng mục một, như đọc một bản danh sách mà mỗi dòng đều phải được kiểm chứng.
- Liệt sĩ Lê Văn Trực, sinh năm một chín bốn chín, quê quán làng Mỹ Thủy, huyện Hải Lăng. Nhập ngũ năm một chín sáu tám. Hy sinh tháng bảy năm một chín bảy hai trong chiến dịch Quảng Trị, tại khu vực cồn Tràm, huyện Hải Lăng. Hài cốt được tìm thấy tại khu chôn tập thể cồn Tràm tháng một năm hai nghìn không trăm hai mươi bảy, sau năm mươi bốn năm, cùng mười đồng đội trong cùng tổ chiến đấu. Phần mộ an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Hải Lăng ngày hai mươi bốn tháng một năm hai nghìn không trăm hai mươi bảy.
Mỗi mục anh Thành đọc xong, bà Cúc lại khẽ gật đầu một cái. Sinh năm một chín bốn chín, bà gật đầu. Nhập ngũ một chín sáu tám, bà gật đầu. Hy sinh tháng bảy một chín bảy hai, bà gật đầu, lần này chậm hơn một chút. Hài cốt tìm thấy tại cồn Tràm, bà gật đầu và đưa tay lên vuốt nhẹ mép áo. Như một người kiểm tra một danh sách chờ đợi đã lâu, từng mục khớp, từng mục đúng, không mục nào còn để trống, không mục nào còn ghi hai chữ mất tin như trong cuốn sổ cũ của ông Thới nữa.
Đọc xong, anh Thành gấp tờ giấy lại, đặt lên bàn thờ, bên cạnh khoảng trống mà bà Cúc đã chừa sẵn cho chiếc bi đông. Cả gian nhà im lặng một lúc. Một người cháu dâu trẻ tuổi, lần đầu tiên về nhà thờ họ dự một buổi tối như thế này, khẽ hỏi bà Cúc một câu.
- Thím Cúc, mai lễ lớn như vậy, thím có hồi hộp không?
Bà Cúc nhìn cô cháu dâu, cười rất nhẹ.
- Hồi hộp thì có chớ. Nhưng không phải hồi hộp kiểu sợ. Là hồi hộp kiểu chờ một người đi xa quá lâu, mai mới về tới cửa. Thím chờ ngày mai từ hồi thím còn con gái. Nay nó tới thật rồi, thím chỉ sợ mình ngủ quên, dậy trễ, làm lỡ giờ đón anh thôi.
Mấy người họ hàng nghe vậy đều cười khẽ, tiếng cười hiền lành làm gian nhà thờ họ bớt đi phần trang nghiêm nặng nề, trở thành một buổi tối gia đình đúng nghĩa. Cụ Lựu, được cháu dìu tới muộn, ngồi ở ghế đầu hiên, chống gậy nghe hết buổi đọc tiểu sử, lúc ra về còn dặn bà Cúc một câu.
- Mai bà cứ đứng cho vững, khóc được thì khóc, không khóc được thì thôi. Làng mình đứng sau lưng bà, không ai để bà đứng một mình đâu.
Bà Cúc tiễn cụ ra tận sân, quay vào thì họ hàng cũng lần lượt ra về để bà nghỉ sớm. Đêm đã khuya, chỉ còn lại mấy người cháu ở lại ngủ trông nhà thờ họ cùng bà. Bà Cúc vào buồng kiểm tra lại bộ áo dài đen lần cuối, vuốt lại cổ áo, đặt đôi giày vải đen bên dưới mắc áo, rồi ra gian giữa đứng trước bàn thờ một mình.
Bàn thờ lặng lẽ trong ánh đèn vàng. Khung ảnh của anh trai bà nhìn xuống, nét mặt trẻ mãi mãi ở tuổi hai mươi ba, tuổi mà anh đã dừng lại ở cồn Tràm năm xưa. Bát hương tỏa một làn khói mỏng, thẳng và yên. Bà Cúc chắp tay, không khấn thành tiếng như mọi lần. Bà chỉ nói mấy câu ngắn, đủ cho một đêm trước lễ, đủ cho một người em gái đã nói với anh mình suốt năm mươi bốn năm qua bằng những nén hương vọng ở đầu cồn cát.
- Mai người ta đọc tên anh giữa nghĩa trang. Anh nghe cho rõ.
Trước đó, vào đầu buổi tối, bà Cúc còn nhận được một cuộc điện thoại từ Nguyễn Hữu Phước. Anh gọi tới không phải để báo thêm thủ tục gì mới, chỉ để xác nhận lại giờ giấc ngày mai cho gia đình yên tâm. Lễ truy điệu bắt đầu từ sáng sớm tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Hải Lăng, gia đình thân nhân có xe của xã đưa đón, bà Cúc sẽ được bố trí ngồi ở hàng ghế thân nhân phía trước. Sau phần truy điệu và hạ huyệt, anh sẽ trực tiếp trao lại chiếc bi đông gốc cho bà, ngay tại nghĩa trang, trước sự chứng kiến của gia đình và Ban tổ chức, vì hồ sơ hiện vật đã hoàn tất đầy đủ từ trước. Bà Cúc nghe xong, cảm ơn anh Phước hai lần, rồi hỏi một câu nhỏ.
- Anh Phước, mai mười ngôi mộ vô danh kia, cũng có người thắp hương như anh tôi không, hay chỉ mình anh tôi có gia đình đứng gần?
Phước ở đầu dây bên kia im lặng một giây rồi đáp rõ ràng.
- Thưa bà, mười anh vô danh cũng được an táng cùng một lễ, cùng một hàng mộ, cùng một phút mặc niệm như liệt sĩ Trực. Người làng, đoàn thể và đội của cháu đều dự đủ. Không anh nào bị để đứng ngoài lễ đâu bà.
Bà Cúc nghe vậy thì yên lòng hẳn. Bà nói, anh bà nằm chung một hố với mười người đó hơn nửa thế kỷ, nay về nghĩa trang mà chỉ mình anh có người nhà đứng khóc, còn mười người kia không ai đứng gần, thì bà cũng không đành lòng. Phước đáp rằng Ban tổ chức đã tính hết việc đó, làng Mỹ Thủy sẽ đứng chung cho cả mười một người, như một gia đình lớn. Cuộc gọi kết thúc, bà Cúc đặt điện thoại xuống bàn thờ một lúc mới cất đi, như để anh trai bà cũng được nghe tin ấy cùng bà.
Một lát sau, Trần Văn Hợi và vợ là Nguyễn Thị Sen cũng ghé nhà thờ họ thắp hương. Hợi mặc áo sơ mi sạch sẽ, tay xách theo một giỏ hoa quả mà Sen tự tay chọn ở chợ chiều. Anh thắp hương trước bàn thờ, đứng lặng lâu hơn mọi lần anh tới nhà bà Cúc trước đây. Khi ra hiên uống nước, anh nói với bà một câu chân thành.
- Bà Cúc, mai cháu và bác Bảy cũng lên nghĩa trang từ sớm. Tụi cháu đứng ở hàng người làng, bà cần chi cứ nhìn ra sau, tụi cháu ở đó.
Bà Cúc rót thêm nước chè cho vợ chồng Hợi, gật đầu.
- Ừ, có tụi bây ở đó, bà vững bụng. Cái bi đông đó là do tay bây tìm thấy mà về được tới ngày mai. Bà không quên đâu.
Sen nắm tay bà, nói thêm một câu làm bà Cúc cười.
- Mai bà mặc áo dài đen chắc đẹp lắm. Tụi con ở dưới nhìn lên, thấy bà đứng đón bác Trực, là tụi con cũng mừng theo.
Những lời thăm hỏi bình dị như vậy, suốt buổi tối, đã dệt thành một tấm lưới đỡ lấy bà Cúc trong đêm trước lễ. Không ai trong số họ nói những lời to tát về hy sinh hay công lao. Họ chỉ nói về giờ giấc, về áo dài, về xe đưa đón, về hàng ghế, về một nén hương và một cái tên sắp được đọc to giữa nghĩa trang. Chính những điều bình thường đó mới làm cho ngày mai trở thành một ngày thật, một ngày của gia đình, chứ không phải chỉ là một buổi lễ trên giấy tờ.
Bà đứng thêm một lúc nữa, nghe tiếng gió biển thổi qua hàng cau ngoài sân, nghe tiếng cháu họ trở mình ngủ ở gian bên, nghe cả tiếng tim mình đập chậm rãi và vững vàng. Rồi bà tắt bớt một bóng đèn, chỉ để lại ngọn đèn thờ nhỏ, và đi vào buồng nghỉ sớm. Ngày mai, hai mươi bốn tháng một, là ngày mà cả họ Lê, cả làng Mỹ Thủy và cả đội quy tập của huyện đã cùng nhau đi một đoạn đường dài mới tới được. Bà cần ngủ một giấc cho khỏe, để mai mặc bộ áo dài đen, đứng thẳng lưng giữa nghĩa trang, đón anh trai mình về nơi có tên có tuổi.