MIÊU QUỶ CHỐN HẬU ĐÌNH - Chương 2: Nửa Câu Lời Đồn
Ngày mười sáu tháng Ba, Ngự sử đài còn lạnh hơi sương. Lục Tử Khiêm tới công đường từ sớm, áo quan đã cũ ở cổ tay, tay áo bên phải sờn một vệt mực khô.…
Nội dung chương
Ngày mười sáu tháng Ba, Ngự sử đài còn lạnh hơi sương. Lục Tử Khiêm tới công đường từ sớm, áo quan đã cũ ở cổ tay, tay áo bên phải sờn một vệt mực khô. Ông ngồi xuống chiếc bàn gỗ quen thuộc, mở cuốn sổ thẩm tra hậu cần của một kho lương ngoại thành mà ông theo đuổi suốt hai mươi ngày qua.
Vụ ấy không có gì ly kỳ. Chỉ là sổ sách báo gạo nhập kho vào ngày mười hai, mà giấy biên nhận của phu xe lại ghi ngày mười lăm. Ba ngày lệch. Người khác nhìn vào thấy một con số sai. Lục Tử Khiêm nhìn vào thấy cả một đường dây có thể đã rút gạo ra trong ba ngày đó rồi lấp lại bằng giấy tờ làm sau. Ông đã ngồi đối chiếu từng mốc ngày, từng con dấu, từng nét chữ của hai người thư lại khác nhau, cho tới khi tìm ra trang sổ bị viết đè lên: mực mới hơn, giấy mỏng hơn ở đúng chỗ ghi ngày tháng.
Ông còn nhớ buổi đối chất hôm qua. Người quản kho đứng trước công đường, miệng nói là thư lại chép nhầm, tay thì cứ xoắn vào nhau. Khiêm không lớn tiếng. Ông chỉ lần lượt đặt ba tờ giấy lên bàn: sổ nhập kho, giấy biên nhận của phu xe, và sổ phát chẩn của phường nghèo phía đông thành, nơi số gạo lẽ ra phải tới vào ngày mười ba nhưng mãi ngày mười sáu mới có người ký nhận. Ba tờ giấy, ba mốc ngày, không tờ nào khớp với tờ nào. Người quản kho nhìn ba tờ giấy ấy một lúc lâu, rồi quỳ xuống. Ở Ngự sử đài, người ta bảo cách thẩm tra của Lục Tử Khiêm giống như dồn một con cá vào góc lưới: không vội, không ồn, chỉ thu hẹp dần cho tới khi nó không còn chỗ nào để lách.
Sáng nay, ông đặt bút khép vụ án. Kẻ gian không chối được trước mốc ngày. Khiêm viết mấy dòng kết luận ngắn gọn, không thêm một chữ thừa. Đồng liêu đi ngang, có người cười bảo ông đúng là người có thể ngồi ba ngày chỉ để cãi nhau với một con số.
- Sổ sách không biết nói dối. Chỉ có người viết sổ mới nói dối. Đối chiếu đủ lâu, số sẽ tự khai.
Đó là điều ông vẫn tin, tin một cách cứng cỏi suốt mười mấy năm làm giám sát ngự sử. Lục Tử Khiêm ba mươi sáu tuổi, xuất thân hàn môn, đỗ đạt bằng thực học, không có họ hàng lớn ở kinh thành, không có chỗ dựa nào ở triều đình. Vợ ông mất đã ba năm, không con. Người ta nói ông nghèo và cứng, hai thứ ấy đi với nhau như một đôi. Ông không nhận lễ, không dự tiệc riêng của các phủ, tan việc thì về căn nhà nhỏ ở phía nam thành, tự nấu cơm, đọc sách tới khuya. Trong mắt nhiều người, đó là một đời sống khô khan. Trong mắt ông, đó là cái giá phải trả để khi cầm bút đàn hặc ai, tay không run vì món nợ ân tình nào.
Buổi trưa, công đường nghỉ tay, mấy vị ngự sử ngồi uống trà ở gian bên. Trà là trà thường, câu chuyện cũng bắt đầu bằng những chuyện thường: giá gạo, một vị quan huyện mới bị điều tra, con trai nhà nào vừa đỗ đạt. Rồi một ngự sử già, tóc bạc gần hết, râu thưa, người đã ở Ngự sử đài lâu hơn cả tuổi nghề của Khiêm, bỗng hạ giọng khi nhắc tới chuyện trong nội đình năm ngoái.
- Năm ngoái, trong cung từng có chuyện còn lạ hơn mất gạo nhiều. Bên nhà họ Độc Cô. Người ta nói có thứ được nuôi ngay trong nội đình, nuôi bằng máu gà và tro nhang, đêm đêm đi cắn người ta từ bên trong mà mắt thường không thấy được.
Gian trà im đi một nhịp. Ai đó khẽ ho. Một ngự sử trẻ ngồi ở góc, vốn tính mau miệng, vừa định hỏi nuôi là nuôi cái gì thì bị người bên cạnh chạm nhẹ vào tay áo. Cái chạm rất khẽ, nhưng đủ. Câu hỏi chết ngay trên môi người trẻ tuổi ấy. Ở Ngự sử đài, có những thứ người ta học được không phải từ sách: biết lúc nào nên hỏi, và biết lúc nào một câu hỏi sẽ làm chết cả người hỏi lẫn người trả lời. Người kể chuyện như chợt nhớ ra điều gì, liền dừng lại, nâng chén trà lên uống, rồi cười xòa đổi sang chuyện khác, rằng ông già rồi, nghe đâu nhớ đấy, đừng ai để bụng.
Không ai hỏi thêm. Ở chốn này, mọi người đều hiểu thế nào là một câu nói chỉ được phép nói tới nửa câu. Họ Độc Cô là họ của hoàng hậu. Vụ việc năm ngoái, nếu thật có, đã bị ém xuống tận đáy, và người nhắc lại nó một cách đầy đủ có thể mất không chỉ chức quan.
Nhưng Lục Tử Khiêm đã nghe đủ phần cần nghe. Máu gà. Tro nhang. Cắn từ bên trong. Ba chi tiết ấy, trong đầu ông, tự động nằm xuống thành ba dòng ghi chú như trong một cuốn sổ thẩm tra. Ông không tin chuyện tà thuật. Ông tin rằng lời đồn nào cũng có một phần sự thật bị giấu, và phần sự thật ấy thường nằm ở chỗ người ta kiêng không nói hết. Suốt buổi trà còn lại, ông vẫn nói cười như thường, còn góp một câu chuyện nhỏ về giá muối ở phía nam thành. Không ai trong gian trà ấy biết rằng người ngồi im nhất bàn lại là người mang câu chuyện đi xa nhất. Ông uống nốt chén trà, mặt không đổi sắc, như thể câu chuyện vừa rồi chỉ là chuyện trà dư tửu hậu.
Trên đường từ gian trà về bàn làm việc, ông đi ngang qua dãy kệ hồ sơ lưu của Ngự sử đài. Có một ngăn kệ bị khóa riêng, niêm phong bằng dấu của đài từ năm ngoái, không ai trong phòng nhắc tới nó bao giờ. Khiêm đã đi ngang ngăn kệ ấy hàng trăm lần. Hôm nay, bước chân ông chậm lại nửa nhịp. Ông không dừng, không nhìn lâu. Nhưng ông ghi nhận trong đầu một điều mới: nửa câu lời đồn ban trưa và chiếc khóa trên ngăn kệ kia, rất có thể là hai đầu của cùng một cuốn sổ đã bị ai đó xé mất phần giữa.
Chiều xuống, công đường phát một đợt công văn mới. Trong chồng giấy gửi tới bàn ông có một tờ khiến ông dừng tay lâu hơn thường lệ. Đó là lệnh rà soát tin đồn tà thuật trong các phủ quan lại ở kinh thành. Lệnh viết dè dặt, lời lẽ vòng vo, nói rằng gần đây có nhiều tin đồn nhảm về việc nuôi vật tà trong các phủ lớn, làm xao động lòng người. Ngự sử đài cần nắm tình hình, ghi nhận, nhưng không được làm kinh động các phủ, không được tự ý vào khám xét khi chưa có chỉ.
Kèm theo là một danh sách. Lục Tử Khiêm đọc từ trên xuống. Tên các phủ quan lại nối nhau, toàn những nhà có tiếng ở Trường An. Ông đọc chậm, như đọc một cuốn sổ kho. Tới cuối trang, dòng cuối cùng, là bốn chữ khiến ngón tay ông khựng lại trên mặt giấy.
Phủ Thừa tướng họ Thôi.
Ông đọc lại danh sách lần nữa. Phần lớn các phủ trong danh sách đều có một lý do bề ngoài nào đó để bị điểm tên: có người trong họ vừa bị kiện, có phủ vừa có tang sự ồn ào, có phủ bị đồn nuôi thầy cúng riêng. Riêng phủ Thừa tướng, bề ngoài không có một vết gợn nào. Thừa tướng Thôi Cảnh trị quốc nghiêm cẩn, chính thất họ Vi giữ gia phong nổi tiếng khắp kinh thành, phủ ấy nhiều năm nay là tấm gương về nề nếp. Một phủ như thế mà nằm trong danh sách rà soát tin đồn tà thuật, lại nằm ở cuối trang, như được thêm vào sau cùng, như một nét bút vội.
Ông để ý thêm một điều nhỏ. Chữ viết trong danh sách là chữ của một thư lại quen tay, nét đều và cẩn thận. Riêng dòng cuối, nét bút hơi khác, mực đậm hơn một chút, như thể người viết đã chấm thêm mực trước khi đặt bút. Chi tiết ấy chưa nói lên điều gì chắc chắn. Có thể thư lại chỉ đơn giản là hết mực giữa trang. Nhưng nghề đối chiếu dạy ông không bao giờ bỏ qua một nét bút đổi mực ở đúng dòng quan trọng nhất của một văn bản.
Lục Tử Khiêm gấp công văn lại, kẹp vào chồng hồ sơ đang xử lý. Ông chưa biết gì về bệnh của chính thất phủ Thôi. Ông chưa nghe tiếng mèo gầm nào, chưa thấy thỏi vàng nào mất. Tất cả những gì ông có lúc này chỉ là nửa câu lời đồn bên chén trà, ba chi tiết máu gà, tro nhang, cắn từ bên trong, và một cái tên ở cuối trang giấy.
Nhưng nghề của ông dạy ông một điều: khi một cái tên xuất hiện ở nơi nó không nên xuất hiện, đó là lúc cuốn sổ bắt đầu có chuyện.
Tối đó, về tới nhà, Lục Tử Khiêm thắp đèn, mở cuốn sổ tay riêng vẫn để ở đầu bàn. Căn nhà nhỏ im lặng như mọi tối, chỉ có tiếng ông tự rót nước, tự mài mực. Đã ba năm nay ông giữ thói quen ghi vào cuốn sổ này những điều chưa thành vụ án, những mảnh rời mà người khác cho là vặt vãnh. Ông viết xuống ngày mười sáu tháng Ba, rồi viết ba dòng ngắn. Dòng thứ nhất: vụ Độc Cô Đà, năm ngoái, nội đình, bị ém. Dòng thứ hai: nuôi bằng máu gà và tro nhang. Dòng thứ ba ông viết chậm hơn cả: phủ Thừa tướng họ Thôi, cuối danh sách rà soát.
Ông thổi tắt đèn, nằm xuống trong bóng tối của căn nhà vắng. Ngoài ngõ, một con mèo hoang kêu lên một tiếng dài rồi im bặt. Lục Tử Khiêm mở mắt nhìn lên trần nhà, và lần đầu tiên trong nhiều năm, ông nhận ra mình đang nằm nghe một tiếng mèo bằng sự chú ý của một người làm nghề đối chiếu chứng cứ.
---