NỎ THẦN KIM QUY Ở CỔ LOA - Chương 11: Đất sét biết giữ nước
Sáng hai mươi chín tháng sáu, đoạn thi công cách chân lũy ba mươi mốt mét đã mở ra một mặt đất khác hẳn những ô đào trước đó. Thịnh đứng ở mép ô đào, xắn…
Nội dung chương
Sáng hai mươi chín tháng sáu, đoạn thi công cách chân lũy ba mươi mốt mét đã mở ra một mặt đất khác hẳn những ô đào trước đó.
Thịnh đứng ở mép ô đào, xắn quần tới gối, nhìn xuống lớp đất vừa được gầu máy bóc đi. Lớp trên là đất pha cát màu nâu nhạt, tơi và khô ở mặt. Xuống chừng một gang tay, màu đất sẫm dần. Tới lớp thứ ba, xẻng của người thợ cắm xuống không còn kêu sột soạt nữa. Nó lún vào một thứ đất dẻo, nặng và lạnh, kéo lên thành từng mảng như kéo bánh đúc.
- Đất sét cổ đấy. - Thịnh nói. - Đừng cho gầu ăn sâu một lúc.
Bảo ngồi trong cabin, tay đặt trên cần điều khiển, nhìn xuống qua lớp kính bám bụi.
- Lớp này dày bao nhiêu hả bác?
- Chưa biết. Vì thế mới phải đi từng lớp.
Máy xúc lùi lại nửa thân. Tổ thủ công xuống ô đào với xẻng, cuốc chim và mấy que thăm bằng thép dài. Thịnh là người xuống trước. Ông chọn một điểm ở giữa ô, ấn que thăm xuống từ từ. Que đi qua lớp đất tơi dễ dàng, rồi chậm lại, rồi đứng khựng như chạm phải một mặt phẳng cứng.
Ông rút que lên, xem vệt đất bám quanh thân thép.
- Ở đây nông. Sang trái hai mét.
Người thợ thứ hai làm theo. Que của anh ta xuống sâu hơn, tới gần hết chiều dài, đất bám lên ướt và bóng.
- Bên này như có túi nước.
Thịnh gật đầu. Ông không cho ai đào tiếp ở điểm đó. Ông cắm một cọc gỗ nhỏ, buộc sợi dây đỏ làm dấu, rồi yêu cầu ghi vào sổ tay của tổ. Cuốn sổ được buộc bằng dải vải điều đỏ của mẹ ông để lại. Sợi vải đã sờn ở mép, nhưng nút buộc vẫn chắc. Mỗi lần mở sổ, ông đều buộc lại cẩn thận như buộc một thứ không muốn để gió cuốn đi.
Hằng tới ô đào lúc gần tám giờ. Cô mang theo ủng cao, sổ nhật ký địa chất và một túi đựng mẫu. Cô không xuống ngay. Cô đứng ở mép, xem các cọc đánh dấu, rồi hỏi Thịnh từng vị trí.
- Điểm này nước rỉ từ bao giờ?
- Từ lúc bóc lớp thứ hai. Ban đầu chỉ ẩm. Giờ đã thành vệt.
Cô cúi xuống, dùng đầu bút chạm vào vệt đất ướt. Nước không chảy thành dòng. Nó thấm ra chậm, đều, như từ một bụng chứa kín bị chọc một lỗ rất nhỏ.
- Đất sét giữ nước lâu. - Cô nói. - Nếu ở dưới có khoảng rỗng, nước sẽ dồn về đó trước.
- Cha tôi ngày xưa gọi là đất biết ngậm. - Thịnh đáp. - Mặt trên khô, người đi qua không biết. Máy nặng đứng lâu là nó nhả ra một lúc.
Bảo tắt máy, nhảy xuống, đi vòng quanh ô đào. Anh còn trẻ, quen với nhịp máy nhanh và những ô đào mở ra theo từng đường gầu thẳng. Cách làm của Thịnh làm anh sốt ruột. Cứ mỗi lớp đất đổi màu, ông lại cho dừng. Cứ mỗi vệt ẩm lạ, ông lại cắm que. Một buổi sáng, tổ mới đi được một đoạn ngắn hơn hẳn các tổ khác.
- Bác Thịnh, nếu cứ dừng thế này, tới trưa ta chưa qua nổi đoạn này.
- Qua nhanh để làm gì, nếu dưới chân là một túi nước?
- Máy có xích rộng. Nó phân tải. Không phải người đứng một chân đâu.
Thịnh nhìn anh, không nổi nóng.
- Xích rộng thật. Nhưng đất mà sụt thì nó sụt cả mảng. Máy cũng đi theo.
Anh Đức tổ phó đứng gần đó, chen vào một câu nửa đùa nửa thật.
- Nghe bác cả đi, Bảo. Đất ở đây bác ấy thuộc hơn thuộc đường về nhà.
Bảo cười, nhưng trong bụng vẫn chưa phục. Anh quay lại cabin, nổ máy, cho gầu hạ xuống ở lớp đất tiếp theo theo đúng vạch Thịnh đã kẻ. Gầu ăn một đường nông. Đất sét bị cắt ra thành một mặt phẳng bóng. Ngay khi gầu rút lên, ở góc ô đào phía trái, một tiếng xì rất nhỏ vang lên.
Thịnh giơ tay.
- Dừng.
Bảo dừng gầu giữa chừng. Mọi người nhìn về góc ô. Từ một khe đất vừa mở, nước phun ra thành một tia mảnh, bắn lên chừng một gang tay rồi rơi xuống, đục và lẫn bọt. Tia nước yếu dần, nhưng mặt đất quanh khe bắt đầu sủi lên những bong bóng nhỏ.
- Thấy chưa? - Thịnh nói khẽ.
Không ai đáp. Nước từ khe chảy lan ra, gặp lớp sét dẻo liền đọng lại thành một vũng nông. Nếu gầu vừa rồi ăn sâu thêm một chút, hoặc máy tiến thêm nửa mét, thành ô ở góc đó có thể đã sập xuống cùng lượng nước dồn ứ không biết đã nằm ở đó bao lâu.
Hằng xuống ô đào. Cô chụp ảnh khe nước, đo khoảng cách tới các cọc mốc, ghi giờ và vị trí vào nhật ký.
- Đây không phải nước mặt. - Cô nói. - Nó bị giữ ở trong lớp sét, có áp lực.
- Giống một cái bọng. - Thịnh nói. - Đất ở chân thành nhiều bọng như thế. Năm nào sửa cống, cha tôi cũng dặn, gặp đất bóng mà khô mặt thì đừng mừng. Càng bóng càng phải thăm.
Bảo đứng ở mép ô, nhìn vũng nước đang lớn dần. Lần này anh không nói gì về tiến độ nữa. Anh lấy điện thoại chụp lại khe nước, rồi tự tay mang thêm cọc tiêu tới rào quanh góc ô theo lời Thịnh.
Buổi trưa, tổ nghỉ dưới bóng cây ở rìa đường công vụ. Cơm hộp mở ra, mùi canh chua và cá kho lẫn với mùi bùn. Bảo ngồi cạnh Thịnh, ăn chậm hơn mọi ngày.
- Bác học cách thăm đất này từ ông cụ à?
- Một phần. Một phần do bị sập hụt mấy lần hồi trẻ mà nhớ.
- Sập hụt ở đâu?
- Ở cống cũ phía bắc. Cũng đất sét như thế này. Người ta thấy mặt khô, cho máy vào. Mới hai gầu, thành hố đổ xuống, may mà người đứng xa.
Thịnh gấp hộp cơm lại.
- Đất không báo trước bằng tiếng to đâu. Nó báo bằng đổi màu, đổi mùi, bằng que thăm lún khác tay. Mình không chịu nhìn thì nó mới thành tai nạn.
Chiều hôm đó, quy trình của tổ được Hằng ghi thành một mục riêng trong nhật ký địa chất. Đào từng lớp mỏng ở vùng đất sét cổ. Mỗi khi màu đất đổi, dừng gầu, dùng que thăm kiểm tra độ rỗng và hướng nước rỉ. Vị trí khe nước được đánh dấu, chụp ảnh và theo dõi mực nước trong vũng đọng sau mỗi giờ.
Lâm đi qua đoạn này lúc cuối buổi. Ông nhìn các cọc đỏ, nhìn vũng nước đã được dẫn tạm ra một rãnh nhỏ, rồi hỏi Hằng.
- Có phải dừng đoạn này không?
- Không dừng toàn đoạn. - Hằng đáp. - Chỉ đào có kiểm soát. Nhanh hơn là rủi ro sập ô.
- Miễn là không dừng máy cả ngày.
Thịnh nghe câu đó, chỉ nói một câu ngắn.
- Máy dừng từng lúc còn hơn máy nằm trong hố cả tuần.
Lâm không đáp, quay đi kiểm tra đoạn khác.
Sau khi khe nước được dẫn tạm ra rãnh, Thịnh vẫn chưa cho tổ lấp lại góc ô. Ông yêu cầu để nguyên vũng đọng tới cuối buổi, để xem nước còn thấm ra hay đã cạn. Hằng đồng ý. Cô đặt một thước đo nhỏ ở mép vũng, đọc số, rồi hẹn một giờ sau quay lại đọc lần nữa.
Một giờ sau, mực nước trong vũng không hạ. Nó còn nhích lên một chút, dù trời không mưa và mặt đất quanh ô đã bắt đầu se lại dưới nắng.
- Nó vẫn đang được nuôi từ trong. - Hằng nói.
- Nuôi từ phía chân lũy. - Thịnh đáp. - Nước trên cao dồn xuống, gặp lớp sét thì nằm lại.
Dũng mang máy tới đo lại cao độ quanh ô. Anh đọc các số, ghi vào sổ đo, rồi chỉ cho Hằng thấy độ dốc rất nhỏ của mặt đất. Độ dốc ấy mắt thường không nhận ra, nhưng đủ để nước ngầm đi theo một hướng nhất định mỗi mùa mưa.
Bảo nghe hai người trao đổi, trong đầu bắt đầu nối các việc lại với nhau. Sáng nay anh còn nghĩ Thịnh cẩn thận quá mức. Giờ anh hiểu sự cẩn thận đó có một thứ tự riêng. Dừng gầu không phải để chậm. Dừng là để hỏi đất một câu, trước khi đất tự trả lời bằng cách sập xuống.
Anh chủ động hỏi Thịnh cách phân biệt đất sét thường với đất sét đang giữ nước.
- Nhìn mặt cắt. - Thịnh nói. - Sét thường lì, khô, bẻ ra có cạnh. Sét giữ nước thì bóng, ấn tay vào thấy lạnh và hơi phồng. Mùi cũng khác. Nó có mùi tanh của nước bị giam lâu.
Ông bốc một nắm đất ở góc ô, đưa cho Bảo ngửi. Mùi tanh nhẹ thật, khác mùi bùn ở rãnh thoát mà anh quen.
- Nhớ mùi này đi. - Thịnh nói. - Sau này ngồi trên máy, không xuống được từng chỗ, thì cứ thấy mặt cắt bóng lên là phải gọi người xuống thăm.
Bảo gật đầu. Lần đầu tiên trong ca làm, anh ghi một dòng vào sổ ca bằng tay mình, chữ còn nguệch ngoạc vì găng dính bùn. Dòng chữ ghi vị trí khe nước, giờ phát hiện và tên người yêu cầu dừng gầu.
Hằng nhìn dòng chữ ấy, không sửa, chỉ ký xác nhận ở bên cạnh.
Trước khi hết ca, Thịnh còn một việc chưa yên tâm. Ông mang que thăm đi dọc về phía đoạn gần K0+455, nơi tuyến bắt đầu áp sát hơn vào chân lũy theo bản vẽ. Ở đó mặt đất chưa bị bóc, cỏ mọc dày, chân người đi qua chỉ để lại vệt nông. Ông cắm que ở một điểm cách mép cỏ chừng một mét.
Que xuống êm một cách lạ.
Không có lớp cản rõ ràng như ở ô đào buổi sáng. Không có tiếng sột soạt của cát. Que cứ trượt xuống, sâu dần, đất bám lên ướt và nặng, cho tới khi tay ông phải vươn thẳng ra mà que vẫn chưa chạm đáy cứng.
Thịnh rút que lên chậm rãi. Ông cắm lại lần thứ hai, lệch sang trái nửa mét. Kết quả vẫn như vậy, chỉ nông hơn một chút. Lần thứ ba, ông dịch về phía chân lũy thêm một bước. Que lún sâu nhất trong ba lần.
Ông đứng yên một lúc, nhìn về phía chân lũy im lìm dưới nắng cuối ngày.
Đất ở đó mềm hơn hẳn các vị trí trước. Và nó giữ nước ở ngay dưới lớp mặt tưởng như bình thường này.
Ông cắm cọc đánh dấu, ghi vào sổ tay một dòng ngắn, rồi buộc lại cuốn sổ bằng dải vải điều đỏ.
Ngày mai, tổ sẽ còn phải đi tiếp về phía ấy. Nhưng từ hôm nay, Thịnh đã biết có một vùng đất dưới chân thành không giống bất cứ vùng đất nào ông vừa đi qua.
Và que thăm trong tay ông vừa nói điều đó rõ hơn mọi lời cảnh báo.