NỎ THẦN KIM QUY Ở CỔ LOA - Chương 12: Mảnh đồng đã gỉ
Sáng ba mươi tháng sáu, Bảo được giao đào rãnh dẫn tạm ở K0+431, một đoạn còn cách xa vùng đất mềm mà Thịnh vừa đánh dấu hôm trước. Rãnh dẫn tạm không…
Nội dung chương
Sáng ba mươi tháng sáu, Bảo được giao đào rãnh dẫn tạm ở K0+431, một đoạn còn cách xa vùng đất mềm mà Thịnh vừa đánh dấu hôm trước.
Rãnh dẫn tạm không nằm trên tuyến chính. Nó chỉ là một đường thoát phụ, giúp nước từ các ô đào phía trên chảy ra ngoài thay vì đọng lại quanh chân máy. Việc nhẹ, đất nông, và Bảo nghĩ mình sẽ xong trước bữa trưa.
Anh cho máy chạy đều tay. Gầu đi từng đường ngắn, bóc lớp cỏ và đất mặt, rồi hạ sâu dần theo vạch sơn Dũng đã kẻ. Tiếng máy nổ giòn trong buổi sáng còn mát. Mùi dầu máy lẫn với mùi đất mới mở, thứ mùi mà Bảo đã quen tới mức không còn nhận ra nữa.
Tới đường gầu thứ sáu, một tiếng khẽ khác hẳn vang lên dưới răng gầu.
Không phải tiếng đá. Đá kêu khô và to. Tiếng này nhỏ, sắc, như một vật kim loại mỏng bị cào qua.
Bảo dừng máy theo phản xạ. Từ hôm qua, sau vụ hốc nước xì ở ô đào của Thịnh, phản xạ dừng của anh đã nhanh hơn trước, dù anh không tự nhận điều đó.
- Có gì dưới đó hả Bảo? - Khánh hỏi từ mép rãnh. Anh ta là thủ kho công trường, sáng nay theo tổ để ghi nhật ký vật tư, tiện tay mang theo một túi đựng mẫu còn trống.
- Chưa biết. Để tôi xuống xem.
Bảo tắt máy, xuống cabin, mang găng và dùng xẻng nhỏ gạt lớp đất vừa bị gầu xới. Đất ở rãnh này ẩm, có lẫn rễ cỏ và vài viên sỏi nhỏ. Anh gạt tới lần thứ ba thì thấy một vệt màu xanh đen ló ra.
Đó là một mảnh đồng vụn, nhỏ hơn lòng bàn tay, cong như một mảnh vỡ từ một vật gì đã không còn nguyên vẹn. Bề mặt nó phủ một lớp oxy hóa xanh đen dày, có chỗ loang thành vệt xám, có chỗ bám đất chặt tới mức phải dùng đầu xẻng cạy nhẹ mới lộ màu kim loại xỉn bên dưới.
Khánh cúi xuống, mắt sáng lên.
- Đồng cổ à? Để tôi nhặt lên xem nào.
Anh ta đưa tay ra. Bảo chưa kịp ngăn thì một giọng nói từ phía sau đã cắt ngang.
- Đừng chạm vào vội.
Hằng đi tới, trên tay là máy ảnh hiện trường và sổ ghi. Cô đã nghe tiếng máy dừng bất thường nên quay lại từ đoạn đo phía trên.
- Bất cứ vật gì đào được trong khu vực này cũng phải chụp ảnh tại chỗ trước. - Cô nói. - Ghi vị trí, độ sâu, rồi mới được nhấc lên.
Khánh rụt tay lại, hơi ngượng.
- Tôi chỉ định nhặt làm kỷ niệm thôi mà. Mảnh vụn thế này ai tính là gì.
- Hôm nay là mảnh vụn. - Hằng đáp. - Nếu mai đào được thứ khác, người ta sẽ hỏi vì sao vật trước được giữ riêng mà vật sau lại phải nộp. Quy trình phải giống nhau từ vật nhỏ nhất.
Cô đặt thước tỉ lệ cạnh mảnh đồng, chụp ảnh từ trên xuống, rồi chụp thêm một ảnh toàn cảnh rãnh để thấy vị trí tương đối với cọc K0+431. Dũng được gọi tới đọc tọa độ. Bảo ghi độ sâu vào sổ ca: mảnh đồng nằm nông, ngay trong lớp đất đã bị xáo trộn nhiều năm, không nằm trong một cấu trúc nào rõ ràng.
Hằng dùng nhíp gắp mảnh đồng đặt lên một khay sạch, rồi cho vào túi mẫu địa chất có khóa kéo. Trên túi, cô ghi ngày, vị trí, người phát hiện và người chứng kiến. Khánh ký vào sổ xuất nhập mẫu, dù nét mặt anh ta cho thấy anh vẫn tiếc một món kỷ niệm hụt.
- Túi mẫu này để ở đâu? - Bảo hỏi.
- Ở văn phòng giám sát, trong hộp mẫu địa chất. - Hằng nói. - Không để ở kho vật tư chung, không ai mang về lán.
Buổi chiều, Hằng gửi ảnh mảnh đồng cho một đầu mối chuyên môn mà cô quen, để hỏi quy trình xử lý khi gặp vật kim loại trong vùng di tích. Cô không gửi kèm suy đoán nào. Trong tin nhắn, cô chỉ ghi vị trí, độ sâu và tình trạng bề mặt. Đầu mối trả lời ngắn gọn: cứ giữ theo quy trình mẫu, chụp ảnh đầy đủ, và nếu sau này phát hiện cấu trúc hoặc vật nguyên vẹn thì phải dừng và báo cơ quan chuyên môn ngay. Châu, tiến sĩ khảo cổ học ở Viện Khảo cổ học, được nhắc tới như người có thể liên hệ khi tình huống vượt quá mức một mảnh vụn rời rạc.
Bảo nghe Hằng đọc lại câu trả lời, nhún vai.
- Một mảnh đồng gỉ mà làm như sắp đào được kho báu.
- Không ai nói kho báu. - Hằng nói. - Nhưng ở chân một tòa thành cổ, không có vật đào được nào là rác cho tới khi nó được ghi lại.
Anh nhìn lại túi mẫu qua lớp kính tủ hồ sơ. Lớp gỉ xanh đen phủ kín mảnh đồng, dày và xù xì. Chỉ cần nhìn thôi cũng thấy nó đã nằm trong đất ẩm rất lâu, bị nước và không khí ăn mòn qua nhiều năm tháng.
- Đồng cổ nào nằm dưới đất này cũng phải gỉ như thế thôi. - Bảo nói, nửa như một câu đùa cho Khánh nghe. - Không gỉ thì không phải đồng cổ.
Khánh cười theo.
- Mai mà đào được cái gì sáng bóng, chắc là đồ mới đánh rơi.
Cả ba người đều cười. Câu nói trôi qua nhẹ như mọi câu đùa ở công trường, không ai ghi nó vào sổ nào.
Nhưng Bảo không biết rằng chỉ hơn hai tuần sau, chính anh sẽ đứng trước một hộp đá mở nắp. Anh sẽ nhìn xuống những vật bằng đồng nằm trong đất ẩm còn lâu hơn mảnh vụn này rất nhiều. Và anh sẽ không tìm thấy trên chúng một vệt gỉ nào như thế.
Trước khi túi mẫu được mang về văn phòng, Hằng còn làm thêm một việc mà Bảo thấy thừa. Cô yêu cầu anh mô tả lại bằng lời toàn bộ đường gầu đã chạm vào mảnh đồng. Gầu đi từ hướng nào. Răng gầu chạm trước hay thân gầu chạm trước. Đất quanh mảnh có bị kéo lê hay không.
- Để làm gì ạ? - Bảo hỏi.
- Để sau này biết mảnh đồng bị xê dịch bao nhiêu so với chỗ nó nằm. - Cô nói. - Một vật rời khỏi vị trí mà không ai ghi lại quãng nó đi, thì vị trí ban đầu coi như mất.
Bảo kể lại chậm rãi. Anh nhớ rõ vì đường gầu đó anh đã phải sửa tay lái hai lần để tránh một gốc cây nằm sát mép rãnh. Dũng ghi thêm chi tiết ấy vào sổ đo. Khánh đứng cạnh, ban đầu còn cười, sau cũng im lặng nghe. Anh ta bắt đầu hiểu túi mẫu này không chỉ là một mảnh đồng bỏ vào túi. Nó là một phép thử nhỏ cho cả tổ.
Đến lượt ký tên, Khánh ký cẩn thận hơn thường ngày. Anh ta còn tự đọc lại dòng ghi vị trí, đối chiếu với cọc mốc ngoài rãnh, rồi mới đóng sổ.
- Nếu sau này đào được vật to hơn, cũng làm thế này à chị? - Anh ta hỏi.
- Làm chặt hơn thế này. - Hằng đáp. - Vật càng quan trọng, người chứng kiến càng phải nhiều, và không ai được tự ý mang đi đâu.
Thịnh đứng ở mép rãnh, nghe hết, rồi nói một câu mà Bảo nhớ mãi về sau.
- Ở đất này, nhặt lên thì dễ. Đặt xuống cho đúng chỗ cũ mới khó. Cho nên tốt nhất là chưa rõ thì đừng nhặt.
Bảo nhìn lại rãnh dẫn. Chỗ mảnh đồng nằm giờ chỉ còn một hốc đất nhỏ, thành hốc còn in vệt cong của nó. Hằng chụp thêm một tấm ảnh của cái hốc trống ấy. Cô nói một vật đã lấy đi thì khoảng trống nó để lại cũng là một dữ kiện. Nghe có vẻ cầu kỳ, nhưng không ai phản đối nữa.
Trên đường mang hộp mẫu về, Khánh đi chậm lại cạnh Bảo.
- Lúc nãy tôi mà nhặt thật, chắc giờ nó nằm trong túi quần tôi rồi. - Anh ta nói khẽ. - Tối về lán vứt đâu mất cũng nên.
- Thì thế người ta mới có quy trình. - Bảo đáp.
Anh nói câu đó nhẹ nhàng, như một điều hiển nhiên vừa được học trong buổi sáng. Anh chưa biết quy trình này sắp phải gánh một việc lớn hơn gấp nhiều lần, và chính tay anh sẽ là bàn tay đầu tiên chạm vào việc ấy.
Việc còn lại của buổi chiều diễn ra bình thường. Rãnh dẫn tạm được đào xong, nước từ các ô phía trên bắt đầu chảy theo đường mới, không còn đọng quanh vị trí đặt máy. Thịnh đi qua, xem ảnh mảnh đồng trong máy của Hằng, gật đầu khi nghe cách xử lý.
- Làm thế là đúng. - Ông nói. - Đào được gì cũng để nó có tên, có chỗ. Sau này đỡ cãi nhau.
- Bác có nghĩ nó là một phần của vật gì lớn không? - Bảo hỏi.
- Mảnh vụn rời, nằm nông, đất quanh đã xáo trộn. - Thịnh đáp. - Nó kể được chuyện đất ở đây từng có người qua lại, thế thôi. Đừng bắt một mảnh vụn gánh cả một câu chuyện.
Hằng khóa hộp mẫu lại. Trên nắp hộp, cô dán thêm một nhãn mới, ghi rõ số túi mẫu của ngày ba mươi tháng sáu.
Ngoài rãnh, nước vẫn chảy đều về phía thấp. Công trường trở lại nhịp của nó, tiếng máy, tiếng gọi nhau, tiếng xẻng chạm vào thùng xe.
Tối hôm đó, trong lán, Khánh còn kể lại chuyện mảnh đồng cho mấy người thợ nghe, giọng đã khác hẳn lúc sáng. Anh ta không còn tiếc món kỷ niệm hụt nữa. Anh ta nói nếu chị Hằng không tới kịp, chắc mảnh đồng đã theo anh ta về túi quần, rồi lẫn vào đống đinh ốc trong kho, không còn ai biết nó từng nằm ở đâu.
Chỉ có một quy trình vừa được thiết lập lặng lẽ trong ngày hôm đó, trước khi bất kỳ ai biết tới hộp đá. Từ nay, vật đào được ở chân lũy này sẽ không thuộc về người đầu tiên nhặt nó lên.
Nó thuộc về hồ sơ, về ảnh chụp tại chỗ, và về một chuỗi ghi chép mà sau này sẽ phải chịu trách nhiệm cho những vật quan trọng hơn rất nhiều.