NỎ THẦN KIM QUY Ở CỔ LOA - Chương 15: Bài khấn thiếu đoạn cuối
Tối sáu tháng bảy, Thịnh vừa ăn cơm xong thì Hằng tới nhà ông, mang theo cuốn sổ công tác và một câu hỏi mà cô đã giữ từ hôm họp tiến độ. Nhà Thịnh nằm…
Nội dung chương
Tối sáu tháng bảy, Thịnh vừa ăn cơm xong thì Hằng tới nhà ông, mang theo cuốn sổ công tác và một câu hỏi mà cô đã giữ từ hôm họp tiến độ.
Nhà Thịnh nằm trong một ngõ nhỏ của làng Cổ Loa, tường gạch đã cũ, sân lát xi măng có một giàn mướp che gần hết khoảng trời phía trên. Vợ ông mất đã lâu. Con gái ông ở xã bên, thỉnh thoảng mới về. Buổi tối, căn nhà chỉ có tiếng ti vi nhỏ trong buồng và tiếng côn trùng ngoài vườn.
Thịnh pha ấm trà, rót cho khách, rồi hỏi thẳng.
- Cô tới vì trang hồ sơ thiếu, hay vì chuyện khác?
- Vì một chuyện em chưa ghi vào hồ sơ được. - Hằng nói. - Bài khấn của cha bác.
Thịnh im lặng một lúc. Ông không ngạc nhiên. Từ ngày kể truyền tích ở nhà văn hóa, ông đã biết câu hỏi này sớm muộn cũng tới. Chỉ là ông không nghĩ người hỏi lại là cô kỹ sư trẻ vẫn đòi số đo cho mọi thứ.
- Cô hỏi để làm gì? Bài khấn không đưa vào mô hình nước được đâu.
- Em không đưa vào mô hình. - Hằng đáp. - Em hỏi vì hồ sơ của dự án này đang thiếu một trang, và em muốn biết ngoài trang giấy đó ra, còn thứ gì của vùng đất này cũng đang bị thiếu mà em chưa biết.
Câu trả lời làm ông nhìn cô khác đi một chút.
Ông đứng dậy, vào buồng trong, lấy ra cuốn sổ tay của cha. Cuốn sổ đã mềm ở gáy, giấy ngả vàng, nhiều trang ghi bằng bút chì đã mờ. Ông mở tới trang có hình ba điểm quanh một vòng tròn mà ông từng thấy từ những ngày đầu dự án. Bên dưới hình vẽ không có lời giải thích trọn vẹn. Chỉ có mấy dòng chữ ngắn, đứt đoạn.
- Cha tôi truyền bài khấn bằng cách vừa làm vừa đọc. - Thịnh nói. - Không phải ngồi học thuộc lòng như học bài. Đang sửa cống, ông đọc một câu. Đang đắp lại chân thành sau mưa, ông đọc câu tiếp. Tôi nhớ được nhiều, nhưng nhớ theo việc, không nhớ theo thứ tự một bài hoàn chỉnh.
- Bác đọc cho em nghe phần bác nhớ được không?
Thịnh gật đầu. Ông đặt hai tay lên bàn, mắt nhìn xuống trang sổ, và đọc chậm rãi câu mở đầu của bài khấn. Giọng ông thấp, đều, không lên bổng xuống trầm như người diễn. Đó là giọng của một người thợ đang nhắc lại lời cha mình giữa một buổi làm.
Câu mở đầu gọi tên tướng quân Cao Lỗ, gọi công dựng nỏ giữ thành. Đoạn giữa mà ông nhớ được nói về ba góc đất, về việc đặt vật giữ ở ba nơi quanh một điểm giữa. Ông đọc tới đó thì dừng. Đoạn sau, ông thử nối hai lần. Lần nào cũng đứt ở cùng một chỗ, như một con đường đi tới bờ sông rồi hết cầu.
- Đoạn cuối mất khi cha tôi ốm nặng năm cuối. - Ông nói. - Ông ấy nằm liệt gần một tháng. Có hôm tỉnh, ông nắm tay tôi, cố đọc. Đọc tới đoạn giữa thì ho, không qua được nữa. Sau đó ông đi.
Ông gấp cuốn sổ lại, buộc bằng dải vải điều đỏ.
- Tôi cứ nghĩ đoạn cuối nằm trong đầu mình, chỉ là chưa nhớ ra. Mấy năm nay, cứ đêm mưa to là tôi lại ngồi dậy, thử đọc lại từ đầu. Lần nào cũng dừng ở chỗ ấy.
Hằng ghi chép, nhưng cô ghi ít hơn thường ngày. Cô hiểu có những điều ghi hết tốc độ tay cũng không giữ được.
- Vì sao bác không hỏi người khác trong làng? - Cô hỏi. - Truyền tích này không phải của riêng nhà bác. Hôm họp dân, cụ Tỵ còn nói bác đặt thiếu tâm trận. Cụ biết những điều bác không biết.
Thịnh nhìn ra sân, nơi giàn mướp đang đung đưa nhẹ trong gió tối.
- Mỗi nhà giữ một mẩu. - Ông nói. - Nhà tôi giữ phần làm ở chân thành. Nhà khác giữ phần kể ở đình. Nhà cụ Tỵ giữ phần của các cụ từ coi sóc quanh lũy. Ghép lại mới thành một bài đầy đủ, mà cũng chưa chắc.
- Thế sao bác không ghép?
Ông im lặng lâu hơn lần trước.
- Vì ngại. - Cuối cùng ông nói, thành thật một cách khó nhọc. - Hồi trẻ, tôi sợ mang tiếng mê tín. Người ta gọi tôi là thợ cả, tôi muốn họ nể tay nghề, không muốn họ nói tôi làm việc bằng khấn vái. Sau này lớn tuổi, cái ngại ấy thành thói quen. Cha tôi mất rồi, tôi vẫn chưa hỏi ai cho ra đầu ra đũa.
- Còn chuyện năm xưa bác từng kể, việc không dám nói hết điều cha dặn ở cống cũ?
- Cũng một gốc ấy. - Thịnh nói. - Thấy đất có điều lạ mà không nói to, vì sợ người ta cười, sợ mình làm chậm việc chung. Sau này tôi mới hiểu, không nói mới là làm chậm. Mà hiểu thì đã muộn cho lần đó.
Hằng không an ủi ông bằng những câu dễ dàng. Cô chỉ hỏi tiếp một câu thực tế.
- Nếu một ngày cần tới bài khấn này, bác có đọc được trọn bài không?
- Không. - Thịnh đáp ngay. - Thiếu đoạn cuối thì không gọi là trọn. Tôi không bịa thêm một chữ nào vào chỗ thiếu đó. Chỗ ấy phải là của người giữ nó thật.
Trước khi câu chuyện đi xa hơn, Thịnh kể thêm cho Hằng nghe về cách cha ông giữ bài khấn trong những năm còn khỏe. Ông cụ không bao giờ đọc bài khấn trong nhà, cũng không đọc vào những ngày nắng ráo vô sự. Ông chỉ đọc khi tay đang làm một việc ở chân thành, khi quanh ông có đất mới mở, nước mới rỉ, hoặc một đoạn cống vừa được dọn xong.
- Ông cụ nói khấn không phải để xin đất đừng sập. - Thịnh kể. - Khấn là để người làm tự nhắc mình đang đứng ở đâu, đang động vào cái gì, và tay mình phải dừng ở giới hạn nào.
- Thế đoạn giữa về ba góc đất, bác nhớ được ý gì?
- Ý thì nhớ. Ba góc giữ một tâm. Góc nào cũng phải đặt bằng tay người, không ném, không quăng, không dùng máy. Tâm phải nằm trên đất yên, không nằm trên đất đang chạy. Còn chữ để đọc thành lời, tôi chỉ nhớ được một nửa của đoạn ấy.
Hằng hỏi ông có từng thấy ai làm thật việc đặt ba góc ấy chưa. Ông lắc đầu.
- Chưa. Cả đời tôi, chưa. Cha tôi cũng chỉ kể như kể một việc của đời trước, không phải việc ông từng làm. Cho nên cô đừng ghi nó như một quy trình thi công. Nó là một lời truyền. Lời truyền thì có sức của lời truyền. Nó không có số đo.
Cô gật đầu và ghi đúng như vậy. Ở trang sổ của mình, cô gạch một đường ngăn giữa hai phần. Một phần là điều Thịnh nhớ. Một phần là điều Thịnh tin. Ông nhìn cô gạch đường ấy, gật đầu hài lòng.
- Cô ghi thế là phải. - Ông nói. - Người làng chúng tôi hay bị cái tiếng là nói đâu cũng thành ma quỷ. Thật ra chúng tôi cũng biết đâu là việc mình thấy, đâu là việc mình nghe ông bà kể lại. Chỉ là người ngoài ít khi chịu nghe tới chỗ phân biệt ấy.
Câu nói khiến Hằng nhớ lại buổi họp dân hôm hai mươi hai tháng sáu. Hôm đó cô cũng ngồi nghe truyền tích như nghe một phần thủ tục của địa phương. Giờ ngồi trong căn nhà nhỏ này, cô mới thấy truyền tích ở đây không nằm trong sách. Nó nằm rải rác trong trí nhớ của vài người già, mỗi người giữ một đoạn, và đang mất dần theo từng đám tang trong làng.
- Nếu cụ Tỵ mất mà chưa truyền lại thì sao? - Cô hỏi khẽ.
Thịnh nhìn về phía nhà bên, nơi ánh đèn vàng còn hắt qua khe cửa.
- Thì đoạn cuối mất hẳn. - Ông nói. - Như trang giấy của cô, thiếu là thiếu. Không ai bịa lại được.
Đúng lúc đó, từ phía nhà bên kia hàng rào thấp, một giọng già vang sang, chậm và rõ lạ thường trong buổi tối yên tĩnh.
Đó là cụ Tỵ, tám mươi bốn tuổi, đang ngồi ở hiên nhà mình như mọi tối. Cụ đã nghe được phần cuối câu chuyện, và có lẽ đã nghe cả câu khấn dở dang của Thịnh từ lúc ông bắt đầu đọc.
- Thịnh ơi. - Cụ gọi.
- Dạ, cụ. - Ông đáp, đứng dậy đi ra phía hàng rào.
- Đoạn cuối mày vừa tìm, nó không nằm trong nhà mày đâu.
Hằng cũng đứng dậy, đi theo ra sân. Qua hàng rào, cô thấy cụ Tỵ ngồi trên chiếc chõng tre, tay cầm quạt mo, mái tóc bạc búi gọn. Cụ nhìn hai người, ánh mắt còn tinh anh.
- Nó nằm ở đâu vậy cụ? - Thịnh hỏi.
Cụ không trả lời ngay câu đó. Cụ chỉ phe phẩy chiếc quạt, như thể điều cụ vừa nói thế là đã đủ cho một buổi tối.
- Chưa tới lúc nói hết. - Cụ nói. - Nhưng từ nay, mày đừng nói bài khấn nhà mày là mất hẳn nữa. Nó chỉ đang nằm ở hai nơi. Một nơi là đầu mày. Nơi còn lại, mày biết phải sang hỏi ai rồi đấy.
Cụ đứng dậy, chống gậy đi vào nhà, đóng cửa lại nhẹ nhàng.
Thịnh đứng ở hàng rào một lúc lâu. Hằng không thúc ông. Cô ghi vào sổ công tác của mình đúng ba dòng ngắn, là những dòng cô chắc chắn.
Bài khấn Cao Lỗ của gia đình Thịnh bị khuyết đoạn cuối. Thịnh chưa thể đọc trọn bài, và vì thế chưa thể làm bất cứ việc gì cần tới bài khấn đầy đủ. Cụ Tỵ là người có khả năng bổ sung phần còn thiếu.
Trên đường về, Hằng đi ngang qua chân lũy tối om. Cô nghĩ về trang hồ sơ bị thiếu trong tập giấy của mình, và về một bài khấn cũng bị thiếu trong trí nhớ của một người thợ già.
Hai khoảng thiếu khác nhau, một bằng giấy, một bằng lời, đang cùng nằm trên đoạn đất mà dự án của cô sắp đào tới.