NỎ THẦN KIM QUY Ở CỔ LOA - Chương 18: Gầu máy chạm đá
Trưa mười ba tháng bảy, nắng đứng bóng trên ô đào K0+462, và Thịnh đứng ở vị trí mà ông đã chọn từ đầu buổi sáng, ngay bên phải cabin máy xúc. Vị trí đó…
Nội dung chương
Trưa mười ba tháng bảy, nắng đứng bóng trên ô đào K0+462, và Thịnh đứng ở vị trí mà ông đã chọn từ đầu buổi sáng, ngay bên phải cabin máy xúc.
Vị trí đó không phải chỗ mát. Nó là chỗ ông nhìn được cả gầu máy, cả mặt cắt đất đang mở, và cả gương mặt của Bảo qua lớp kính cabin. Theo quy định vừa áp dụng sau hố thăm, máy chỉ được đào lớp trên ở đoạn này khi có Thịnh đứng tại chỗ. Ông đã đứng đó suốt buổi, áo ướt mồ hôi, thẻ dừng đỏ cầm sẵn trong tay trái như cầm một vật ông đã quen trọng lượng của nó.
Ô đào này đã được phép. Giấy phép nội bộ ghi rõ phạm vi, chiều sâu thăm dò của lớp trên, và điều kiện dừng ngay khi có dấu hiệu cấu trúc. Hằng đứng phía sau với sổ và máy ảnh. Dũng ở gần máy toàn đạc. Khánh mang theo các túi mẫu và một cuộn dây căng hiện trường chưa mở.
Bảo làm việc chậm hơn hẳn những ngày đầu dự án. Anh cho gầu ăn từng đường nông, đúng quy trình đào từng lớp mà Thịnh đã đặt ra ở vùng đất sét. Mỗi đường gầu đi qua, tổ thủ công lại xuống gạt mặt, xem màu đất, rồi ra hiệu mới cho đường tiếp theo.
Đất ở ô này mềm thật. Mặt cắt bóng lên sau mỗi lần gầu rút, mùi tanh của nước bị giam lâu bốc lên rõ hơn khi nắng trưa chiếu xuống. Thịnh đã cho thăm que ở bốn điểm quanh ô từ sáng. Ba điểm cho kết quả bình thường. Điểm thứ tư, ở góc trong phía chân lũy, cho que lún sâu hơn, giống hệt các điểm ông đã đánh dấu từ hôm hai mươi chín tháng sáu.
- Đường này ăn nông thôi. - Ông gọi lên cabin. - Nông hơn các đường trước một nửa.
Bảo gật đầu qua kính, giảm ga, đưa gầu xuống rất chậm.
Gầu vừa sượt qua lớp đất ở độ sâu mà về sau mọi biên bản đều ghi cùng một con số, một mét sáu lăm, thì một tiếng va khô vang lên.
Tiếng đó không lớn. Nó không giống tiếng máy gặp tảng đá lớn, không làm cabin rung lên. Nó là một tiếng cạch ngắn, sắc, của răng thép sượt qua một mặt cứng phẳng, rồi trượt đi một đoạn ngắn trước khi người lái kịp dừng tay.
Cùng lúc, một mảnh nhỏ màu xám chì văng ra khỏi mép gầu, rơi xuống mặt đất vừa mở, nằm lẫn trong bùn như một mảnh vỏ kim loại mỏng.
Thịnh giơ thẻ đỏ lên cao.
- Dừng máy. Tắt máy. Rút gầu lên khỏi ô.
Giọng ông không to hơn bình thường bao nhiêu, nhưng nó cắt qua tiếng động cơ rõ ràng. Bảo làm theo ngay, không một giây chần chừ. Anh nâng gầu ra khỏi ô đào theo đường thẳng đứng, tắt máy, mở cửa cabin và nhảy xuống, mặt còn nguyên vẻ chưa hiểu hết chuyện vừa xảy ra.
- Em ăn nông đúng như bác dặn mà. - Anh nói.
- Tôi biết. - Thịnh đáp. - Không phải lỗi của cậu. Cậu dừng đúng lúc.
Đó là lần đầu tiên tấm thẻ đỏ được dùng thật ở công trường này.
Không ai xuống ô đào ngay. Thịnh yêu cầu mọi người đứng yên ở vị trí của mình trong khi Hằng chụp ảnh toàn cảnh ô đào, vị trí máy, và mảnh chì nhỏ vừa rơi. Dũng đọc tọa độ của điểm va chạm và ghi vào sổ đo. Khánh mở cuộn dây, cùng Đức căng một vòng quanh ô đào, chừa một lối vào hẹp ở phía ngoài cho tổ thủ công.
Chỉ sau khi các việc đó xong, Thịnh mới xuống ô, đi cùng hai người thợ với xẻng nhỏ và bàn chải cứng. Ông không cho ai dùng cuốc. Đất quanh điểm va chạm được gạt đi từng lớp mỏng như bóc vỏ.
Mặt cứng lộ ra dần.
Đầu tiên là một góc phẳng màu xám trắng, khác hẳn màu của đá tảng tự nhiên trong vùng. Rồi một đường thẳng hiện ra, chạy dài hơn một sải tay người. Rồi một đường thẳng thứ hai vuông góc với nó ở phía đầu. Đất được gạt tiếp ở mép trên, và một khe ghép mảnh hiện rõ, chạy quanh một mặt phẳng lớn, trong khe có lẫn những đoạn vật liệu màu xám chì đã nứt và không còn liền mạch.
Ở góc phía đông bắc của mặt phẳng, khe ghép hở rõ hơn các chỗ khác. Vật liệu niêm ở đó đã nứt từ trước, thành từng đoạn rời, như một đường niêm đã già và đã chịu một lực nào đó qua nhiều năm nằm trong đất ẩm.
Thịnh quỳ xuống ở mép ô, ngoài ranh giới của mặt phẳng đó. Ông nhìn rất lâu, rồi nói cho Hằng ghi.
- Đây là nắp của một hộp ghép bằng phiến đá vôi. Kích thước chưa đo hết vì chưa lộ toàn bộ. Khe ghép có dải chì chạy quanh. Chì đã nứt ở góc đông bắc.
Hằng ghi, rồi hỏi lại từng chữ để bảo đảm sổ của cô không có một suy đoán nào vượt quá điều mắt thấy.
- Ta chưa biết bên trong có gì. - Thịnh nói, như trả lời cả câu hỏi chưa ai hỏi thành lời. - Có thể rỗng. Có thể chỉ là đá đặc. Ta dừng ở đây.
Bảo đứng ở mép ô, nhìn mặt đá vừa lộ ra dưới nắng trưa. Ngực anh nặng trĩu, cổ họng nghẹn lại, hai bàn tay lạnh đi. Anh vừa là người chạm vào nó. Gầu của anh là vật đầu tiên sau không biết bao nhiêu năm chạm vào mặt đá này. Nhưng cảm giác ấy không phải tự hào. Nó nặng hơn thế. Nó giống cảm giác của người vừa mở một cánh cửa mà mình không biết phía sau là gì, dù mới chỉ làm nó kêu lên một tiếng.
Lâm tới hiện trường sau chừng nửa giờ, đi nhanh từ văn phòng, áo sơ mi dính mồ hôi. Ông đứng ở ngoài dây căng, nhìn xuống ô đào, rồi nhìn lịch tiến độ trong tay như một phản xạ.
- Dừng tới bao giờ? - Ông hỏi.
- Tới khi chụp ảnh, đo tọa độ, lập biên bản và có ý kiến về cách xử lý tiếp. - Hằng đáp.
- Máy chuyển sang đoạn khác được không?
- Được, sau khi rút khỏi ô này và ghi rõ vị trí dừng. - Thịnh nói. - Nhưng ô này thì không ai động vào nữa hôm nay.
Lâm nhìn mặt đá một lúc, rồi gật đầu. Ông không cãi. Một mặt đá phẳng có khe chì chạy quanh không phải thứ có thể gọi bằng một cái tên nhẹ hơn để cho qua.
Trước khi bạt che được căng, Hằng cho tổ làm thêm một việc tỉ mỉ. Từng phần của nắp đá lộ ra được đánh số tạm bằng phấn ở mép ngoài ô đào, không viết lên mặt đá. Ảnh chụp được lấy theo thứ tự các số ấy, từ toàn cảnh tới cận cảnh góc đông bắc nơi chì nứt. Mảnh chì nhỏ rơi khỏi gầu được Khánh nhặt bằng nhíp, cho vào một túi mẫu riêng, ghi rõ nó là mảnh rơi ra lúc va chạm chứ không phải vật trong hộp.
Dũng đo kích thước phần nắp đã lộ và ước lượng toàn bộ mặt trên của hộp sau khi đối chiếu các cạnh đã thấy. Anh đọc con số cho Hằng, giọng chậm lại khi nói tới chiều dài.
- Phần lộ ra đã hơn sáu mươi phân ở chiều dài. Nếu các cạnh còn lại đúng như đường khe này, cả hộp vào khoảng sáu mươi tám nhân bốn mươi hai phân ở mặt trên.
- Ghi là ước lượng theo phần đã lộ. - Hằng nói. - Kích thước khóa để sau khi làm sạch toàn bộ và đo lại.
Thịnh đứng nghe, gật đầu. Ông thích cách cô gái này giữ mọi con số ở đúng mức chắc chắn của nó. Ở công trường, một con số nói quá sớm sẽ chạy đi rất xa, qua miệng người này người khác, và quay lại thành một sự thật không ai còn sửa được.
Tin về mặt đá có chì lan ra trong tổ rất nhanh, dù không ai được phép vào trong dây. Mấy người thợ đứng ở xa bàn tán khẽ. Có người nhắc tới dòng ghi năm 1986. Có người nhắc tới buổi kể chuyện ở nhà văn hóa. Thịnh đi ra ngoài dây, nói một câu ngắn gọn với cả tổ.
- Thấy gì thì ghi nấy. Nghe gì thì để ngoài sổ. Ai bàn chuyện ngoài hiện trường làm nó thành chuyện khác, người đó chịu trách nhiệm với tôi.
Tổ im lặng trở lại. Công việc ở các đoạn khác vẫn tiếp tục, tiếng máy ở xa không ngừng, nhưng ô đào ở K0+462 từ giờ phút đó đã trở thành một nơi khác hẳn trong công trường. Nó có dây riêng, người gác riêng, sổ riêng, và một sự im lặng riêng quanh mặt đá vừa lộ.
Buổi chiều, hiện trường quanh hộp đá được dựng lại ngăn nắp. Bạt che nắng được căng ở phía trên để mặt đá không bị nắng chiếu trực tiếp và mưa bất chợt không làm trôi lớp đất còn bám ở mép. Một người của tổ được cắt cử gác ở ngoài dây trong giờ làm việc. Khánh ghi vào sổ hiện trường một mục mới, mục đầu tiên thuộc loại mà sổ của anh ta chưa từng có.
Hằng đo khoảng cách từ điểm phát hiện tới chân lũy theo phương ngang và đọc con số cho Dũng ghi. Ba phẩy tư mét. Cô cho đo lại lần thứ hai bằng một điểm mốc khác. Con số không đổi.
Khi nắng đã dịu, Thịnh mới quay lại ô đào một lần cuối trong ngày. Mặt đá nằm yên dưới bạt che, lạnh và im lìm như nó đã nằm suốt những năm tháng không ai biết tới. Ông đưa tay ra, đặt lòng bàn tay lên mép ngoài của nắp đá, ở phần không có khe chì. Đá lạnh hơn hẳn đất quanh nó, cái lạnh của một vật nằm sâu vừa được đưa ra ánh sáng.
Ông rút tay lại và nói một câu mà Hằng ghi nguyên văn vào biên bản ngày hôm đó.
- Không ai được cạy khi chưa chụp ảnh, đo tọa độ và lập biên bản.
Hộp đá đã được phát hiện đúng tại K0+462, ở độ sâu một mét sáu lăm, cách chân lũy ba phẩy tư mét.
Niêm phong chì của nó đã nứt ở một góc. Nhưng nó chưa bị phá hoàn toàn.
Và chưa một ai trong số họ biết bên trong hộp có gì.