NỎ THẦN KIM QUY Ở CỔ LOA - Chương 17: Vệt chì trong hố thăm
Ngày mười tháng bảy, Hằng cho mở một hố thăm dò có kiểm soát ở vị trí cách chân lũy sáu mét, ngay rìa vùng đất mà que thăm của Thịnh đã lún sâu bất…
Nội dung chương
Ngày mười tháng bảy, Hằng cho mở một hố thăm dò có kiểm soát ở vị trí cách chân lũy sáu mét, ngay rìa vùng đất mà que thăm của Thịnh đã lún sâu bất thường.
Đây không phải một ô đào thi công. Hố thăm nhỏ, mở bằng tay, có chống đỡ bằng ván và khung gỗ ở các thành. Mỗi lớp đất được bóc ra đều phải qua mắt Thịnh trước khi xẻng của người thợ chạm vào lớp tiếp theo. Dũng đặt máy toàn đạc ở vị trí cố định, sẵn sàng ghi tọa độ của bất cứ thứ gì xuất hiện.
Lâm có mặt ở đầu buổi, đứng xem chừng mười phút rồi phải đi họp với nhà cung cấp vật tư. Trước khi đi, ông nhắc một câu quen thuộc.
- Hố thăm xong trong ngày nhé. Mai ta còn lịch máy ở đoạn trên.
- Xong hay không tùy vào cái gì nằm dưới đó, anh Lâm. - Hằng đáp, không ngẩng lên khỏi sổ.
Ông không nói thêm, quay xe đi.
Đất ở hố thăm đi xuống theo đúng thứ tự mà Thịnh đã dự đoán. Lớp mặt pha cát. Lớp giữa là đất sét cổ bóng và nặng. Xuống sâu hơn, đất bắt đầu lẫn những hạt đá nhỏ và mảnh gốm vỡ không định hình, những thứ thường gặp ở vùng đất có người ở lâu đời. Tất cả đều được ghi lại. Không thứ nào trong số đó làm ai phải dừng tay lâu.
Cho tới độ sâu một mét tư.
Xẻng của người thợ đi đầu chạm vào một lớp đất có màu khác hẳn. Trong lớp đất xám nâu ấy có một vệt nhỏ, dài chừng một gang tay, màu xám chì, mềm và hơi bóng khi ánh sáng chiếu vào. Cạnh vệt đó, vài mảnh vụn màu trắng xám nằm rải rác, mỏng, cứng, vỡ ra thành cạnh sắc khi bị gạt nhẹ.
Thịnh giơ tay.
- Dừng hết. Xuống bằng bay nhỏ thôi.
Hằng xuống hố, ngồi xổm bên cạnh vệt lạ, dùng đèn pin soi nghiêng. Cô không chạm vào vệt màu xám. Cô dùng bay gạt lớp đất mỏng phủ trên một mảnh vụn trắng xám, để lộ thêm một phần của nó.
- Đá vôi vụn. - Cô nói. - Và vệt này giống chì đã bị ép và kéo dài trong đất.
- Chì nguyên chất hay hợp kim thì chưa biết. - Thịnh nói.
- Chưa biết gì hết, ngoài vị trí và độ sâu. - Cô đồng ý. - Ghi đúng như thế. Không đoán thêm.
Dũng đọc tọa độ của hố thăm và của điểm phát hiện. Hằng ghi vào sổ: độ sâu một phẩy tư mét, vị trí cách chân lũy sáu mét theo phương ngang, vệt chì nhỏ và mảnh đá vôi vụn trong cùng một lớp đất. Cô chụp ảnh với thước tỉ lệ đặt cạnh, rồi yêu cầu lấy mẫu đất quanh vệt chì cho vào túi riêng, không trộn với các mẫu trước.
Một người thợ hỏi khẽ, câu hỏi mà ai ở đó cũng đang nghĩ.
- Dưới này có gì à chị?
- Có một lớp đất không giống các lớp trên. - Hằng đáp. - Thế thôi. Còn lại phải đào có kiểm soát mới biết. Đào ẩu là mất hết.
Cô cho mở rộng miệng hố thêm một khoảng nhỏ về phía chân lũy, vẫn bằng tay và vẫn có chống đỡ. Lớp đất có vệt chì không kéo dài thành một mặt phẳng. Nó đứt quãng, như dấu vết của một thứ đã từng nằm ở đây, hoặc đã bị một vật gì đó cào qua từ rất lâu. Xuống thêm hai mươi phân nữa, đất lại trở về lớp sét đặc quen thuộc, không còn mảnh đá vôi nào.
Hằng không cho đào sâu thêm trong ngày hôm đó. Quyết định của cô làm Bảo, người đứng trực máy ở phía trên, ngạc nhiên.
- Không đào tiếp để xem nó dẫn đi đâu à chị?
- Hố thăm có việc của hố thăm. - Cô nói. - Nó cho ta biết phải cẩn thận ở đâu. Nó không phải cái giếng để đào tới đáy trong một buổi.
Sau khi hố được che phủ và rào lại, Hằng làm một việc có hậu quả lớn hơn nhiều so với cái hố nhỏ đó. Cô mở rộng vùng cấm máy.
Trên bản đồ hiện trường, cô kẻ lại ranh giới mới bằng số đo độ mềm của đất mà tổ đã thăm trong hai tuần qua. Từ nay, mọi hoạt động đào sâu sau cọc K0+455 đều phải có người quan sát đứng tại chỗ. Máy chỉ được làm việc ở vùng đó khi Thịnh có mặt trực tiếp. Không có ngoại lệ cho ca gấp, ca đêm hay ca bù tiến độ.
Lâm quay lại công trường vào cuối buổi chiều và nghe Hằng trình bày. Ông nhìn ranh giới mới trên bản đồ, nhíu mày.
- Cô mở vùng cấm ra thế này thì lịch máy của tôi rách mất một nửa tuần sau.
- Vùng cấm máy không cấm người. - Hằng nói. - Ta vẫn đào tay, vẫn thăm dò, vẫn làm các đoạn khác. Chỉ riêng việc đưa gầu máy xuống sâu sau mốc 455 là phải có bác Thịnh đứng đó và có người quan sát ghi chép.
- Bác Thịnh không có mặt hai mươi bốn giờ một ngày được.
- Thì máy chờ. Đất ở đó đã cho ta hai tín hiệu rồi. Đất mềm bất thường, và giờ là chì với đá vôi ở độ sâu một mét tư. Anh muốn tín hiệu thứ ba là gì?
Lâm nhìn về phía chân lũy. Ông không bác được số đo. Độ mềm của đất là việc đã đo, đã ghi, đã ký. Vệt chì là việc vừa chụp ảnh xong, mẫu còn nằm trong túi trên bàn ông. Ông có thể bác một ý kiến. Ông không bác được hai túi mẫu và một cuốn nhật ký.
- Được. - Ông nói cuối cùng. - Áp dụng từ ngày mai. Nhưng tôi ghi ý kiến là biện pháp này ảnh hưởng tiến độ.
- Anh cứ ghi. - Hằng đáp. - Em cũng ghi ý kiến của em.
Nhìn lại cả ngày hôm ấy, Hằng thấy mọi việc đã được chuẩn bị kỹ từ đêm trước. Cô đã ngồi tính lại một lần nữa. Cô tính thể tích hố, số ván chống cần dùng, lượng đất thải phải đưa lên bằng xô tay thay vì bằng gầu. Những con số nhỏ ấy làm cô yên tâm. Nó cho thấy buổi thăm dò này nằm trong tầm kiểm soát của con người, khác hẳn cảm giác mơ hồ mỗi khi ai đó nhắc tới dòng ghi năm 1986.
Thịnh xem bản kế hoạch hố thăm của cô và chỉ sửa một điểm. Ông yêu cầu miệng hố lùi thêm nửa mét về phía ngoài so với dự kiến của cô.
- Không phải vì tôi biết dưới đó có gì. - Ông nói. - Vì đất ở phía trong mềm. Người quỳ đào ở miệng hố cũng là một tải trọng. Cô tính ván chống chắc mấy cũng phải tính cả người đứng trên.
Hằng sửa lại kế hoạch ngay. Đó là một chi tiết mà phần mềm của cô không nhắc, còn kinh nghiệm của ông thì nhắc trong một câu.
Trong lúc đào, có một lúc đất ở thành hố phía trong rơi xuống một mảng nhỏ, chỉ bằng bàn tay, rơi êm xuống đáy hố không làm ai giật mình. Thịnh vẫn cho dừng, kiểm tra lại toàn bộ ván chống, rồi mới cho làm tiếp. Hằng ghi cả mảng rơi nhỏ ấy vào nhật ký. Cô ghi không phải vì nó nguy hiểm, mà vì nó cho thấy thành hố ở phía chân lũy yếu hơn thành hố ở phía ngoài một cách rõ ràng.
- Cùng một hố, hai thành khác nhau. - Cô nói.
- Phía trong là phía đất bị ngậm nước lâu năm. - Thịnh đáp. - Phía ngoài còn được nắng và gió làm khô mặt. Dưới sâu thì khác, nhưng ở lớp này là thế.
Cô đối chiếu nhận xét của ông với số đo độ ẩm cô vừa lấy ở hai thành hố. Số đo khớp với lời ông, chênh nhau một khoảng đủ lớn để không thể là trùng hợp. Hằng ghi cả hai nguồn vào nhật ký, ở hai cột riêng như cô đã tập làm từ hôm ở nhà Thịnh.
Việc cuối cùng của buổi chiều là của riêng Hằng.
Cô mang theo bản đồ tọa độ cũ, trang sao chụp sổ khảo sát năm 1986, và một cuộn sơn đánh dấu màu cam. Cô đi bộ dọc vùng vừa khoanh, đối chiếu từng điểm. Dũng đi theo với máy đo, đọc lại tọa độ của vòng giới hạn mới theo từng đoạn ngắn.
Khi sơn được phun thành vòng quanh khu vực nghi ngờ, Hằng đứng lại ở điểm cuối cùng của đường sơn.
Vòng sơn màu cam, dưới nắng chiều, chạm đúng vào mép của tọa độ năm 1986 mà Dũng vừa chuyển đổi và đánh dấu bằng cọc gỗ.
Hai vòng tròn, một được vẽ bằng sơn hôm nay từ số đo của cô, một được suy ra từ một dòng ghi tay gần bốn mươi năm trước, đã gặp nhau ở cùng một mép đất.
Hằng nhìn đường sơn dưới chân mình một lúc lâu.
Tối hôm đó, Hằng ở lại văn phòng muộn hơn mọi người để hoàn thiện nhật ký của hố thăm. Cô sắp xếp ảnh theo thứ tự độ sâu, từ lớp mặt xuống tới lớp sét đặc ở đáy. Khi các tấm ảnh nằm cạnh nhau, câu chuyện của cái hố hiện ra rất rõ. Đất trên khô. Đất giữa ẩm. Ở một mét tư, một vệt xám và vài mảnh trắng vỡ xuất hiện như một dấu ngắt bất ngờ. Rồi đất lại đóng lại bình thường ở phía dưới.
Cô in hai tấm ảnh quan trọng nhất và kẹp chúng vào bìa hồ sơ bảo tồn, ngay sau trang sao chụp sổ năm 1986. Hai tài liệu cách nhau gần bốn mươi năm, một bằng chữ viết tay, một bằng ảnh màu, giờ nằm sát nhau và cùng chỉ về một khoảng đất.
Cô cũng viết một dòng đề xuất ngắn cho ngày làm việc tiếp theo ở đoạn K0+462. Đào lớp trên bằng máy theo ô đã được phép, dưới sự có mặt trực tiếp của tổ trưởng. Dừng ngay khi có bất kỳ dấu hiệu cấu trúc nào. Cô không viết chữ hộp, chữ vật lạ hay bất kỳ suy đoán nào khác. Hồ sơ của cô chỉ có vệt chì, mảnh đá vôi và một vòng sơn vừa chạm đúng mép tọa độ cũ.
Dưới lớp đất mà vòng sơn vừa khoanh lại, ở sâu hơn cái hố thăm hôm nay chừng một gang tay đất nữa, có một thứ đang chờ mà không ai trong số họ gọi đúng tên được.