NỎ THẦN KIM QUY Ở CỔ LOA - Chương 20: Người giữ biên bản
Sáng mười sáu tháng bảy, Lê Minh Châu tới hiện trường Cổ Loa với một vali đựng dụng cụ bảo quản, một máy ảnh của riêng cô, và tập ảnh in mà Hằng đã gửi…
Nội dung chương
Sáng mười sáu tháng bảy, Lê Minh Châu tới hiện trường Cổ Loa với một vali đựng dụng cụ bảo quản, một máy ảnh của riêng cô, và tập ảnh in mà Hằng đã gửi trong hai ngày qua.
Cô bốn mươi hai tuổi, làm khảo cổ đủ lâu để biết rằng việc đầu tiên ở một hiện trường không phải là cầm hiện vật lên. Việc đầu tiên là kiểm tra xem câu chuyện người ta kể về hiện vật có khớp với những gì còn ghi lại được hay không. Ảnh gốc. Tọa độ. Thứ tự các bước. Tên người có mặt. Giờ của từng việc.
Cô bắt đầu ở ô đào K0+462, không bắt đầu ở văn phòng.
Hộp đá nằm trong khu vực đã căng dây, nắp kê hở trên khung gỗ bên cạnh thân hộp. Châu đi một vòng quanh nó, chụp lại ảnh của mình, đối chiếu với ảnh của Hằng từ ngày mười ba và ngày mười lăm. Dũng đọc lại tọa độ. Cô ghi nhận vị trí, độ sâu phát hiện một mét sáu lăm, khoảng cách tới chân lũy ba phẩy tư mét theo phương ngang, và kích thước ngoài của hộp sau khi đo lại toàn bộ.
Sáu mươi tám nhân bốn mươi hai nhân hai mươi tám xăng ti mét. Không sai một phân so với con số ước lượng hôm mở hộp.
Cô xem kỹ khe ghép và các đoạn chì đứt còn lại quanh mép nắp. Cô ghi riêng một dòng về góc đông bắc. Dải chì ở đó đã nứt từ trước khi máy xúc chạm vào, theo dấu vết oxy hóa ở mặt đứt cũ. Nhưng niêm phong chỉ bị phá hoàn toàn vào ngày mười lăm, khi tổ thi công cạy nắp. Hai việc đó, trong biên bản của cô, không được lẫn vào nhau.
- Ai là người cạy góc đầu tiên? - Cô hỏi.
- Tôi, cùng bác Thịnh chỉ huy. - Bảo đáp. Anh đứng ở ngoài dây, được gọi vào khi Châu hỏi tới. - Tôi đưa xà beng vào góc đông bắc.
Cô ghi tên anh vào đúng mục đó, không thêm một tính từ nào.
Sau ô đào, cô mới về văn phòng công trường để kiểm kê hiện vật.
Hai khay được mang ra đặt trên bàn sạch, vải phủ được mở trước mặt Châu, Hằng và Khánh. Châu đeo găng, kiểm tra từng vật theo thứ tự ký hiệu, đối chiếu với ảnh chụp tại chỗ trong hộp hôm mười lăm tháng bảy.
NT-01. Mũi tên đồng ba cạnh, dài mười một phẩy tám xăng ti mét. Thân ba cạnh, đầu nhọn, chuôi ngắn, rãnh nông chạy theo thân. Bề mặt sáng, không lớp oxy hóa.
NT-02. Dài mười hai phẩy một xăng ti mét. Cùng hình dạng. Cùng tình trạng bề mặt.
NT-03. Dài mười một phẩy sáu xăng ti mét. Cùng hình dạng. Cùng tình trạng bề mặt.
MR-04. Mảnh mai rùa hóa thạch, dài mười bốn phẩy ba xăng ti mét, rộng chín phẩy bảy xăng ti mét, dày một phẩy một xăng ti mét. Mặt ngoài ánh vàng do khoáng chất bám trên bề mặt. Mặt trong xám nâu.
Cô đo lại từng con số bằng thước của mình. Không con số nào thay đổi.
Rồi cô yêu cầu mang túi mẫu địa chất của ngày ba mươi tháng sáu tới. Hằng lấy từ hộp mẫu ra mảnh đồng vụn đào được ở K0+431, vẫn còn nguyên nhãn ghi vị trí và người phát hiện. Châu đặt túi mẫu đó ở một đầu bàn, cách xa hai khay hiện vật, và nhìn hai thứ kim loại đồng nằm trong cùng một căn phòng.
Một bên là mảnh đồng phủ lớp oxy hóa xanh đen dày, đúng như đồng cổ nằm lâu trong đất ẩm phải thế. Một bên là ba mũi tên cũng bằng đồng, cũng nằm trong đất ẩm, theo mọi dấu vết còn lâu hơn rất nhiều, và không có lớp oxy hóa ấy.
- Đây là bất thường vật chất duy nhất tôi ghi nhận được lúc này. - Châu nói, rõ từng chữ cho Khánh ghi vào biên bản kiểm kê. - Ba mũi tên không oxy hóa. Tôi không ghi chúng phát sáng, vì chúng không phát sáng. Tôi không ghi chúng có cơ chế gì, vì chưa có kiểm tra nào cho thấy điều đó. Bất thường ở đây là một quan sát về bề mặt, không phải một kết luận về nguồn gốc.
Hằng gật đầu. Đó cũng là cách cô đã ghi trong nhật ký của mình.
Việc tiếp theo là nơi giữ. Châu yêu cầu đưa bốn hiện vật vào tủ kim loại đặt trong văn phòng công trường. Tủ có hai ổ khóa độc lập. Ba mũi tên được đặt riêng trên khay sạch có lót vải không xơ. Mảnh mai rùa đặt trên khay thứ hai. Hai khay vào tủ trên hai ngăn riêng.
Khánh giữ khóa sổ và chìa thứ nhất. Châu giữ chìa thứ hai. Từ giờ phút đó, không một người nào ở công trường có thể mở tủ một mình.
Chuỗi giữ hiện vật được lập thành văn bản ngay trong buổi sáng. Châu gọi nó bằng đúng thuật ngữ trong nghề của cô khi giải thích cho Lâm nghe. Chain of custody. Ai giữ. Giữ ở đâu. Mở khi nào. Ai chứng kiến. Bàn giao cho ai. Mỗi lần hiện vật rời tủ đều phải có một dòng trong chuỗi đó, có chữ ký, hoặc hiện vật không rời tủ.
- Kể cả tôi? - Lâm hỏi.
- Kể cả anh. Kể cả tôi. - Châu đáp. - Tôi muốn lấy ra kiểm tra cũng phải có người thứ hai mở khóa cùng và ký vào sổ.
Cô ký biên bản hiện trường. Hằng ký. Lâm ký. Khánh ký ở mục thủ kho hiện trường. Đại diện xã được mời tới ký ở mục chứng kiến kiểm kê. Biên bản ghi rõ bốn hiện vật, không hơn, không kém, và ghi rõ hộp đá được giữ nguyên tại khu vực bảo quản hiện trường, chờ đo vẽ và bàn giao cùng hiện vật theo kế hoạch.
Buổi chiều, Châu còn ở lại để xem lại toàn bộ hồ sơ ảnh từ ngày mười ba. Cô đối chiếu từng mốc thời gian. Gầu chạm đá. Thẻ đỏ. Căng dây. Hai ngày giữ hiện trường. Cạy nắp. Ảnh trong hộp trước khi chạm. Khay riêng. Từng bước đều có ảnh và có tên người.
- Hồ sơ này làm được. - Cô nói với Hằng. - Có một chỗ tôi sẽ hỏi kỹ sau, là quyết định không có giám sát khảo cổ thường trực hồi đầu tháng. Nhưng đó là việc trách nhiệm quản lý. Nó không làm hồ sơ hiện vật này mất giá trị.
Hằng không đáp. Cô biết câu hỏi đó rồi sẽ tới, và người phải trả lời nó không phải cô.
Trước khi trời tối, Châu đi cùng Thịnh ra lại khu vực hộp đá một lần nữa. Ông thợ cả chỉ cho cô xem các điểm đánh dấu quanh ô đào và kể lại thứ tự việc mở nắp bằng giọng của người đang đọc một biên bản thuộc lòng. Cô nghe hết, không chen vào, rồi hỏi ông một câu duy nhất.
- Bác có thấy điều gì trong lúc mở hộp mà ảnh không chụp được không?
- Không. - Thịnh đáp. - Chỉ có mùi đất lâu năm và dải chì đứt. Ngoài ra không có gì. Tôi nói thế để cô ghi đúng. Sau này người ta có kể thêm gì, thì không phải từ miệng tôi.
Cô ghi câu đó vào sổ tay của mình, ghi cả tên ông bên cạnh. Trong nghề của cô, một lời xác nhận không thấy gì cũng là một dữ kiện. Nó chặn đứng rất nhiều câu chuyện sẽ mọc ra về sau từ những người không có mặt ở đó.
Khánh đi theo sau hai người, tay cầm sổ xuất nhập hiện vật đã kẹp thêm các trang mới của ngày hôm nay. Anh ta hỏi Châu về việc giữ chìa khóa, hỏi đi hỏi lại như người sợ mình nghe nhầm.
- Nghĩa là tối nay, nếu có việc gì, một mình em cũng không mở tủ được?
- Đúng. - Châu nói. - Và một mình tôi cũng không mở được. Đó là ý nghĩa của hai ổ khóa. Không phải để làm khó ai. Là để không một ai phải một mình chịu trách nhiệm về bốn vật này.
Khánh gật đầu, cất chìa khóa của mình vào một túi nhỏ có khóa kéo trong áo, một thói quen mới mà anh ta vừa tập trong ngày hôm nay.
Ở phía làng, vài người dân đứng ở xa ngoài hàng rào công trường nhìn vào. Họ không vào, không gọi hỏi. Tin về hộp đá và những vật trong hộp đã đi tới làng từ hôm qua, đi theo cách mọi tin ở làng vẫn đi, nhanh hơn mọi văn bản. Châu nhìn những bóng người đó một lúc. Cô hiểu từ hôm nay, bốn vật trong tủ không chỉ là hiện vật khảo cổ. Chúng là một phần của câu chuyện mà ngôi làng này đã giữ trong lời kể suốt nhiều đời, và giờ câu chuyện đó có một địa chỉ cụ thể, một tủ khóa cụ thể, và tên của những người giữ chìa khóa.
Trách nhiệm ấy làm cô cẩn thận hơn, chứ không làm cô tin thêm điều gì chưa có bằng chứng.
Tối đến, mưa bắt đầu nặng hạt.
Châu ở lại văn phòng một mình để hoàn thiện bản biên bản kiểm kê cuối cùng, chép lại các con số đo vào biểu mẫu của Viện. Ngoài cửa sổ, mưa gõ xuống mái tôn thành một lớp tiếng đều và dày. Đèn công trường bật lên sớm hơn thường ngày vì trời tối nhanh. Qua lớp kính mờ hơi nước, cô nhìn về phía chân lũy, nơi ô đào đã được che bạt và khu vực hộp đá nằm trong vòng dây.
Lớp sương ở chân lũy đang hình thành, thấp và trắng như mọi lớp sương sau mưa ở vùng đất ẩm này.
Rồi, ngay trước mắt cô, trong ánh đèn công trường vàng và gắt, lớp sương đó đổi sắc.
Nó không đỏ rực. Nó không sáng lên. Nó mang một sắc đỏ quạch, đục và nặng, như màu của nước bùn có lẫn một thứ gì khác mà cô không gọi tên được. Sắc đỏ chỉ dày ở khu vực chân lũy và lán trại sát chân lũy. Phía xa hơn, về hướng làng, sương vẫn trắng và mỏng như bình thường.
Châu đứng dậy, đi tới sát cửa sổ. Cô là một nhà khảo cổ. Việc của cô là ghi lại điều mắt thấy ở đúng mức mắt thấy. Cô nhìn đồng hồ. Cô mở sổ tay, bắt đầu ghi. Giờ. Vị trí quan sát. Hướng nhìn. Tình trạng mưa.
Cô chưa viết xong dòng đầu tiên thì một âm thanh từ rất xa xuyên qua tiếng mưa.
Một tiếng gáy. Thé thé. Kéo dài. Bị gió và mưa làm méo đi, nhưng không giống bất kỳ tiếng gà nuôi nào cô từng nghe trong một ngôi làng vào buổi tối. Nó đến từ hướng mà người làng vẫn gắn với núi Thất Diệu trong truyền tích. Nó không mang một lời nào. Nó không lặp lại thành một điệu gì có thể ghi lại. Nó chỉ vang lên một lần, dài và lạc lõng, rồi tắt trong tiếng mưa.
Châu đứng yên bên cửa sổ văn phòng, bút còn trong tay, nhìn lớp sương đỏ quạch đang dày lên ở chân lũy.
Đêm hiện tượng đầu tiên đã bắt đầu.