NỎ THẦN KIM QUY Ở CỔ LOA - Chương 36: Ba cọc gỗ trên bờ sụt
Buổi sáng 23 tháng 7, Thịnh cùng Hằng và Dũng quay lại bờ ô đào từ K0+455 đến K0+470 để đo lại ba điểm quan trắc. Trời chưa mưa. Mặt đất sau mấy ngày ẩm…
Nội dung chương
Buổi sáng 23 tháng 7, Thịnh cùng Hằng và Dũng quay lại bờ ô đào từ K0+455 đến K0+470 để đo lại ba điểm quan trắc.
Trời chưa mưa. Mặt đất sau mấy ngày ẩm liên tục đã mềm tới mức giày lún xuống gần một phân ở những chỗ trũng. Vệt nứt từ đêm sạt 18 tháng 7 vẫn nằm đó, chạy ngoằn ngoèo qua bờ đất như một đường chỉ đen.
Ba điểm quan trắc được đặt từ ngày 27 tháng 6. Khi ấy chúng chỉ là ba mốc kỹ thuật để theo dõi vết nứt tóc đầu mùa. Điểm A ở đầu thượng lưu của bờ sụt. Điểm B ở đầu hạ lưu. Điểm C ở chân bờ sụt phía ngoài, gần vị trí đặt máy xúc nhất.
Dũng dựng máy toàn đạc trên nền đất cao, cân bằng chân máy mất gần mười phút vì đất mềm. Hằng mở sổ đo gốc, đọc lại tọa độ ban đầu của từng điểm.
- Điểm A trước, bác Thịnh. Bác giữ gương cho em.
Thịnh cầm sào gương đi về phía đầu thượng lưu. Ông đặt chân sào đúng tâm cọc cũ. Cọc gỗ cũ đã mục ở phần ngập nước, đầu cọc sẫm màu và mềm như bấc.
Dũng ngắm máy một lúc rồi đọc số.
- Điểm A dịch 3 mi li mét so với ngày 27 tháng 6. Trong giới hạn theo dõi thường.
Hằng ghi số vào sổ. Cô ghi cả giờ đo và tình trạng thời tiết.
Trước khi dựng máy, Thịnh đi một vòng quanh bờ sụt với chiếc que thăm đất quen thuộc. Que là một thanh thép mảnh dài hơn một mét, đầu nhọn, tay cầm quấn vải. Ông cắm que xuống từng vị trí quanh ba điểm. Chỗ nào que xuống nhẹ và rút lên dính bùn ướt, ông đánh dấu bằng một viên sỏi trắng.
- Bác làm thế để làm gì ạ? Dũng hỏi.
- Máy của cậu đo được cọc đã đi bao xa. Que này cho biết đất dưới chân còn đặc hay đã rỗng nước. Hai thứ phải đi với nhau.
Ở quanh điểm A, que xuống chắc tay tới gần hết chiều dài. Ở điểm B, nửa dưới của que bắt đầu ướt. Ở quanh điểm C, que xuống dễ dàng như cắm vào bùn loãng, và khi rút lên, lỗ que để lại rỉ nước ra ngay.
- Thấy chưa. C là nơi nước đang ở gần mặt nhất. Mưa thêm một đêm nữa, lớp đất này không còn ma sát bao nhiêu.
Dũng ghi lại cả kết quả thăm que vào sổ phụ. Anh vốn chỉ tin số của máy toàn đạc. Nhưng sau mấy tuần làm việc cùng Thịnh, anh đã học cách ghi thêm một cột quan sát tay nghề bên cạnh cột số đo.
- Hôm 27 tháng 6 đặt mốc, đất ở đây còn khô mặt. Em nhớ hôm ấy nắng to.
- Ừ. Hôm ấy vết nứt chỉ là một đường tóc. Không ai nghĩ nó đi nhanh thế này sau ba đêm mưa lớn.
Hằng mở lại ảnh chụp ngày đặt mốc trong điện thoại. Ba cọc cũ khi ấy đứng thẳng trên mặt đất còn cỏ xanh. So với ảnh, bờ đất hôm nay đã lùi hẳn vào trong ở đoạn giữa. Cô lưu ảnh mới chụp cùng góc máy để làm cặp đối chiếu.
- Cặp ảnh này em sẽ đính vào báo cáo quan trắc gửi trước bão. Ai xem cũng thấy bờ đất thay đổi thế nào trong chưa đầy một tháng.
Họ thay cọc mới cho điểm A. Cọc mới bằng gỗ keo khô, đầu vót nhọn, thân sơn một vòng đỏ ở phần trên mặt đất. Thịnh đóng cọc bằng vồ gỗ. Ông đóng từng nhát chắc tay, nghe tiếng gỗ ăn vào đất.
- Đóng vừa tới thôi bác. Đóng sâu quá lại làm rung nền.
- Tôi biết. Cọc quan trắc chứ có phải cọc móng đâu.
Điểm B ở đầu hạ lưu đo sau đó. Độ dịch là 5 mi li mét. Cọc cũ ở điểm này còn chắc hơn, nhưng họ vẫn thay mới theo đúng kế hoạch. Hằng chụp ảnh từng cọc trước và sau khi thay. Mỗi ảnh đều có thước đo và bảng ghi ký hiệu điểm.
Tới điểm C, không khí của buổi đo thay đổi hẳn.
Điểm C nằm ở chân bờ sụt phía ngoài. Từ đây nhìn lên, mặt bờ đất đêm 18 tháng 7 đã sụp mất một mảng. Lớp đất mới lộ ra có màu nâu sáng, khác hẳn lớp đất cũ sẫm màu phía trên. Nước rỉ ra từ một khe nhỏ ở chân bờ, chảy thành dòng mảnh xuống rãnh cạn.
Dũng ngắm máy lâu hơn hai điểm trước. Anh đo lại lần thứ hai mà không nói gì. Rồi anh đo lần thứ ba.
- Anh Dũng, số thế nào? Hằng hỏi.
- Điểm C dịch 11 mi li mét so với mốc ngày 27 tháng 6.
Hằng ngẩng lên khỏi sổ.
- Hơn hai điểm kia cộng lại à?
- Gần bằng. A là 3, B là 5. Riêng C là 11.
Thịnh đứng ở sào gương, tay giữ sào thật thẳng. Ông nhìn vệt nứt chạy từ bờ trên xuống gần chân cọc C. Đêm 18 tháng 7, tiếng đất cuối cùng rơi xuống cũng ở quanh khu vực này. Sau đó đường nứt mới đã hướng thẳng về vị trí đặt máy xúc.
- Đo lại bằng cách khác để chắc ăn đi, ông nói. Lấy thước thép đo khoảng cách từ cọc tới mép nứt.
Dũng làm theo. Anh căng thước thép từ tâm cọc C tới mép vệt nứt gần nhất. Con số quy đổi khớp với độ dịch của máy toàn đạc. Sai số chỉ nằm trong phần lẻ không đáng kể.
Hằng ghi con số 11 mi li mét vào sổ bằng bút đỏ. Đó là con số đo đỏ đầu tiên trong cuốn sổ quan trắc của đoạn này.
- Điểm C đang đi nhanh hơn hẳn. Nếu mưa bão làm nền bão hòa thêm, C sẽ là nơi bờ đất bỏ đi đầu tiên.
- Tôi biết chỗ này từ hôm đặt mốc rồi, Thịnh nói. Đất ở chân ngoài nghe xốp hơn hai đầu. Xẻng cắm xuống thấy rõ.
Họ thay cọc mới cho điểm C. Lần này Thịnh đóng chậm hơn. Mỗi nhát vồ đều dừng lại để nghe. Đất dưới chân cọc không còn tiếng chắc. Nó kêu bịch bịch, như có lớp rỗng ngậm nước ở dưới.
Chụp ảnh xong, ba người đứng lặng nhìn ba cọc mới. Ba cọc gỗ sơn đỏ nằm thành một hình tam giác ôm lấy khối đất yếu nhất của bờ sụt. Điểm A ở thượng lưu. Điểm B ở hạ lưu. Điểm C ở chân ngoài.
Thịnh bỗng thấy hình tam giác ấy quen thuộc một cách khó chịu.
Trong đầu ông, câu vè của cụ Tỵ vang lên rất khẽ. Ba mũi ba bờ giữ liền thành xưa.
Đây chính là ba góc ấy. Nếu đêm xấu nhất tới, và nếu mọi thủ tục đều xong, ba mũi tên trong tủ sẽ phải tới đúng ba vị trí này. Không sớm hơn. Không ở nơi nào khác.
Ông không nói ý nghĩ ấy thành lời ngay. Ông chỉ hỏi Hằng một câu về việc khác.
- Ba tọa độ này cô đã khóa trong hồ sơ chưa?
- Em khóa rồi. Sổ đo gốc của Dũng, ảnh của em và bản sao gửi hồ sơ giám sát. Không ai sửa được số mà không để lại dấu.
- Tốt. Giữ thế. Ba cái cọc này bây giờ là mốc đo. Sau này có việc gì thì tính sau.
Hằng nhìn ông. Cô hiểu phần ông không nói hết. Cô cũng đã nghe cấu trúc ba góc và tâm trong buổi truyền ở nhà cụ Tỵ. Nhưng cô chỉ ghi vào sổ phần việc kỹ thuật.
- Em ghi thêm một dòng. Ba điểm tạo thành tam giác quan trắc bao quanh khối đất yếu nhất. Điểm C dịch chuyển lớn nhất, cần theo dõi mỗi ca trong bão.
- Ghi thế là đủ.
Đo xong ba điểm, Hằng đề nghị kiểm tra thêm mực nước trong rãnh cạn dưới chân bờ. Dũng thả thước đo xuống mặt nước. Mực nước cao hơn hôm qua 6 xăng ti mét, dù trời chưa mưa lớn. Nước từ các khe rỉ ở chân lũy vẫn chảy ra đều.
- Nước ngầm đang đẩy lên. Đây là dữ kiện em lo nhất. Bão chưa tới mà nước đã dâng thế này.
- Cha tôi ngày xưa gọi là đất uống no nước. Đất no rồi thì không giữ được hình của nó nữa.
- Cách gọi của bác khớp với số đo đấy. Khi đất bão hòa, lực dính giảm và khối đất trượt theo mặt yếu.
Hai cách nói khác nhau, một của thợ và một của kỹ sư, cùng chỉ vào một khối đất. Thịnh thích điều đó. Ông không cần Hằng tin vào truyền tích. Ông chỉ cần cô nhìn khối đất này bằng sự thận trọng giống ông.
Buổi đo kết thúc gần trưa. Dũng thu máy toàn đạc, lau khô các chân máy trước khi cho vào hộp. Thịnh đi dọc bờ sụt thêm một vòng. Ông dừng ở từng cọc, kiểm tra độ chắc bằng tay. Cọc A chắc. Cọc B chắc. Cọc C hơi nghiêng một chút theo phía ngoài, dù vừa mới đóng.
Ông không đóng lại cọc C. Ông chỉ ghi nhớ độ nghiêng ấy.
- Mai bão vào, việc đầu tiên của ca trực là nhìn ba cái cọc này. Cọc nào ngã hay dịch thêm thì rút người ngay, không cần chờ lệnh từ phòng điều hành.
- Em sẽ ghi câu ấy vào nhật ký quan trắc và báo anh Đức tổ trực đêm.
Trên đường về lán, mưa bắt đầu rơi lất phất. Những hạt mưa đầu tiên của đợt bão còn ở rất xa, nhưng gió đã mang hơi nước nặng mùi bùn. Thịnh quay lại nhìn bờ sụt lần cuối.
Ba cọc gỗ mới đứng im trong mưa mỏng. Giữa chúng là khối đất đã dịch 11 mi li mét ở góc nguy hiểm nhất. Chưa có vật gì được cắm xuống thay cho chúng. Chưa có mũi tên nào rời khỏi tủ.
Số lần lập trận vẫn là không. Nhưng từ buổi sáng này, nếu trận buộc phải lập, không còn ai phải đoán ba góc của nó nằm ở đâu nữa.
Ba tọa độ đã nằm trong sổ, trong ảnh và trong trí nhớ của ba người vừa đo.