NỎ THẦN KIM QUY Ở CỔ LOA - Chương 33: Đoạn cuối trong bài vè
Sáng 22 tháng 7, Thịnh tới nhà cụ Tỵ cùng Hằng và ông Thành, trưởng thôn. Trời chưa mưa nhưng mây đã thấp. Sân nhà cụ ướt đẫm sương. Cây khế ở góc sân…
Nội dung chương
Sáng 22 tháng 7, Thịnh tới nhà cụ Tỵ cùng Hằng và ông Thành, trưởng thôn.
Trời chưa mưa nhưng mây đã thấp. Sân nhà cụ ướt đẫm sương. Cây khế ở góc sân nhỏ nước xuống tàu lá chuối, nghe lộp độp đều đều. Cụ Tỵ ngồi sẵn ở bộ phản gỗ trong nhà, trước mặt là ấm trà và một đĩa trầu têm dở.
Thịnh đặt lên phản tờ biên bản chênh lệch báo cáo đã có chữ ký của ông. Ông đã mang theo cả bản cam kết viết tay. Trong bản cam kết, ông ghi rõ mình không coi bốn hiện vật trong hộp đá là vật riêng của gia đình, của tổ thi công hay của bất kỳ cá nhân nào.
- Cháu ký rồi, cụ ạ. Ký trước mặt cô Hằng và anh Lâm hôm trước.
Cụ đeo kính lão, đọc chậm từng dòng. Ngón tay cụ lần theo con chữ. Đọc xong, cụ gấp tờ giấy lại, trả cho Thịnh.
- Mày ký thế này là ký vào việc khó. Từ giờ người ta có giận, mày cũng không rút chữ ký lại được.
- Cháu không rút.
Cụ nhìn sang Hằng.
- Cô kỹ sư ghi lại được không? Ghi phần việc, ghi phần đất. Còn lời khấn thì nhà này truyền bằng miệng. Không ghi âm. Không quay hình.
Hằng gật đầu. Cô mở sổ tay, đặt bút sẵn.
- Cháu chỉ ghi cấu trúc hành động để sau này đối chiếu hiện trường. Ai đứng ở đâu. Vật đặt thế nào. Cháu không chép lời khấn thành văn bản phổ biến.
- Ừ. Ghi thế thì được.
Ông Thành ngồi bên, tay đặt trên đầu gối. Ông nói ít. Vai trò của ông hôm nay là người làng chứng kiến, để sau này không ai nói cụ truyền đoạn cuối trong lúc không tỉnh táo hay bị ép buộc.
Cụ Tỵ hắng giọng. Cụ nhìn ra sân một lúc lâu, như nghe lại tiếng của người đã khuất.
- Đoạn cuối này không nằm riêng trong đầu tao. Nó nằm trong một bài vè tao học từ mẹ tao hồi tao còn con gái. Bài vè kể chuyện giữ thành. Trẻ con trong làng ngày xưa thuộc cả bài, nhưng chỉ còn đoạn cuối là dính tới bài khấn của cha mày.
Trước khi đọc, cụ bắt Thịnh ngồi xuống và uống hết một chén trà. Tay cụ gầy, da nhăn và nổi đồi mồi, nhưng động tác rót trà vẫn chắc.
- Mày có biết vì sao mấy hôm trước tao chưa truyền không?
- Cụ nói cháu còn chưa dám chịu trách nhiệm bằng tên mình.
- Đúng một nửa. Nửa còn lại là tao phải xem mày có mang đoạn cuối này đi đổi lấy cái gì không. Người ở cổng công trường hỏi mua mảnh mai, tin ấy làng nào chả biết. Kẻ có tiền thì tìm vật. Kẻ có chức thì tìm cách gỡ việc. Đoạn cuối mà rơi vào tay người đang cần gỡ việc, nó thành cái cớ để người ta mở tủ sớm.
Thịnh đặt chén trà xuống.
- Cháu không mang nó đi đổi gì cả. Cháu ký biên bản chênh lệch là để việc của anh Lâm phải rõ ràng. Không phải để ép ai mở tủ.
- Tao nghe Hằng nói lại rồi. Vì mày ký, tao mới gọi mày tới hôm nay.
Hằng ngồi im, bút đặt ngang sổ. Cô không chen vào. Cô hiểu buổi sáng này không phải một cuộc họp. Nó là một lần giao việc của người già cho người mà bà tin.
Cụ lại nói tiếp, giọng đều đều.
- Cha mày ngày xưa học bài khấn cũng thế. Ông nội mày không truyền trong ngày yên. Ông chờ tới khi cha mày đứng tên chịu một việc khó ở cống cũ, rồi mới truyền đoạn cuối. Nhà này có lệ ấy. Lời chỉ đi theo trách nhiệm. Lời không đi theo tò mò.
Thịnh nhớ tới cha mình. Ông cụ mất năm 2019. Những năm cuối đời, trí nhớ của ông cụ lẫn nhiều chuyện, nhưng đoạn khấn nào ông còn nhớ thì ông đọc không sai một chữ. Có lần Thịnh hỏi vì sao bài khấn đứt đoạn. Ông cụ chỉ lắc đầu, bảo phần cuối nằm ở nhà bên ngoại, chờ người đủ việc thì khắc tới lấy.
Hồi ấy Thịnh cho đó là cách người già nói cho qua chuyện. Bây giờ ngồi trong nhà cụ Tỵ, ông mới hiểu cha mình nói thật từng lời.
Cụ bắt đầu đọc. Giọng cụ chậm, ngắt theo nhịp vè quen thuộc.
- Mai vàng nằm giữa đất yên. Ba mũi ba bờ giữ liền thành xưa. Người khấn đứng, chớ quay lưng. Đất rơi phía trước, mắt đừng rời xa. Gọi tên Cao Lỗ một lần. Hết lời thì lặng, chớ cần gọi thêm.
Thịnh nghe mà tay ông khẽ run. Suốt mấy chục năm, ông giữ bài khấn của cha như một sợi dây bị đứt ở đoạn cuối. Mỗi lần nhớ tới, lời khấn chạy tới một chỗ rồi dừng lại, trống hoác. Nay những câu vè ấy nối vào đúng chỗ trống đó.
Ông không đọc lại thành tiếng. Ông chỉ nhẩm trong đầu, từng câu một.
Mai vàng nằm giữa. Đó là tâm trận, mảnh mai rùa đặt ở giữa.
Ba mũi ba bờ. Ba mũi tên giữ ba góc đất.
Người khấn không quay lưng về phía đất đang rơi. Ông sẽ phải đứng quay mặt về phía khối đất đang trượt, không được lùi theo bản năng.
Gọi tên Cao Lỗ một lần trong toàn bài. Chỉ một lần. Không gọi lặp lại khi hoảng sợ.
Hằng ghi nhanh vào sổ. Cô ghi thành các gạch đầu dòng khô khan. Tâm đặt giữa. Ba vật giữ ba phía. Người đọc quay mặt về phía nguy hiểm. Tên tướng chỉ gọi một lần. Không có dòng nào là lời khấn nguyên văn.
- Cụ cho cháu hỏi một điều để ghi cho đúng. Khi đọc xong đoạn cuối thì người khấn làm gì?
- Đứng yên. Nghe đất. Hồi cha mày còn sống, ông ấy nói đất yên hay chưa thì đất tự trả lời. Người không cần nói thêm câu nào để ép nó yên.
Cụ quay sang Thịnh.
- Mày nhớ kỹ chưa?
- Cháu nhớ rồi.
- Nhớ bằng miệng thì chưa đủ. Mày phải nhớ bằng chân. Tới lúc đất rơi thật, chân mày sẽ muốn quay lưng chạy. Đoạn cuối này sinh ra là để giữ cái chân ấy lại.
Thịnh gật đầu. Ông hiểu. Trong đêm sạt 18 tháng 7, ông đã đứng trên nền cao rút người bằng còi tay. Đứng nhìn đất rơi mà không quay đi là việc khác hẳn. Nó ngược với mọi phản xạ của người thợ.
Ông Thành lên tiếng lần đầu.
- Cụ Tỵ, việc truyền hôm nay, tôi xin ghi vào sổ của thôn một dòng. Chỉ ghi ngày và người chứng kiến. Không ghi nội dung.
- Ghi thế thì ghi. Làng biết có việc truyền là đủ. Nội dung thì nằm trong đầu thằng Thịnh. Nó chịu trách nhiệm về cái đầu ấy.
Sau lần đọc thứ hai, cụ kiểm tra Thịnh bằng cách hỏi ngược. Cụ không bắt ông đọc lại lời. Cụ chỉ hỏi phần việc.
- Tâm đặt ở đâu?
- Ở giữa, trên nền đất ổn định, chỗ đã đo trước.
- Ba mũi giữ gì?
- Giữ ba bờ của khối đất đang rời nhau.
- Người khấn quay mặt về đâu?
- Về phía đất đang rơi. Không quay lưng.
- Gọi tên tướng mấy lần?
- Một lần trong toàn bài.
- Đọc xong thì sao?
- Đứng yên và nghe đất. Không gọi thêm.
Cụ gật đầu sau mỗi câu trả lời. Tới câu cuối, cụ mỉm cười rất nhẹ.
- Mày nhớ bằng việc rồi đấy. Thế là được. Lời nằm trong miệng, việc nằm trong chân tay. Hai thứ gặp nhau mới thành bài khấn.
Ông Thành ghi vào sổ thôn mấy dòng ngắn. Ông đọc lại cho cả nhà nghe trước khi gấp sổ. Ngày 22 tháng 7 năm 2027. Cụ Nguyễn Thị Tỵ truyền đoạn cuối bài khấn Cao Lỗ cho Nguyễn Văn Thịnh. Người chứng kiến có Phạm Thu Hằng và Vũ Văn Thành. Không ghi nội dung lời khấn.
Cụ Tỵ nghe xong, gật đầu xác nhận.
Buổi truyền kéo dài tới gần trưa. Cụ đọc lại đoạn vè thêm một lần nữa, chậm hơn lần đầu. Thịnh nghe trọn, vẫn không đọc theo thành tiếng. Ông sợ chỉ cần mình mở miệng đọc nối cả bài trong nhà cụ, điều kiêng của gia đình sẽ bị phá. Cha ông từng dặn, bài khấn chỉ đọc trọn khi lập trận thật. Ngoài lúc ấy, chỉ nhắc từng câu rời.
Hằng đóng sổ tay lại.
- Cháu ghi xong phần cấu trúc. Sổ này cháu giữ trong hồ sơ giám sát. Không sao chép. Không gửi đi đâu.
- Cô làm thế là phải. Chuyện của đất Cổ Loa, để người Cổ Loa và người có trách nhiệm giữ.
Cụ Tỵ chống tay đứng dậy. Thịnh đỡ khuỷu tay cụ. Cụ đi ra hiên, nhìn về phía lũy thành mờ trong hơi nước.
- Tao truyền cho mày không phải để mày thành thầy cúng. Mày vẫn là thợ cả. Bài khấn là phần việc cuối cùng khi mọi cách của thợ đã làm hết mà đất vẫn chưa yên.
- Cháu hiểu, cụ ạ.
- Còn một điều nữa. Mày phải hứa với tao ngay tại đây, trước mặt hai người này.
Thịnh đứng thẳng người.
- Cụ cứ nói.
- Nếu đất đã yên rồi, nếu trận đã xong rồi, mày không bao giờ lập lại lần nữa để chứng minh cho ai xem. Không lập lại vì người ta không tin. Không lập lại vì người ta quay phim. Không lập lại vì cấp trên muốn kiểm chứng. Hứa được không?
- Cháu hứa. Chỉ khi đất rơi và người gặp nguy thật, cháu mới dùng tới. Đất yên rồi thì thôi.
Cụ gật đầu, mặt giãn ra.
- Thế thì tao yên tâm giao nốt đoạn cuối.
Trên đường về công trường, Hằng đi bên cạnh Thịnh. Cô ôm sổ tay trong túi chống nước.
- Bác thuộc hết rồi chứ?
- Thuộc rồi. Nhưng thuộc trong nhà cụ khác với đứng trước bờ đất đang rơi.
- Phần trắc địa của ba điểm, ngày mai tổ mình đo lại. Bác sẽ thấy rõ ba góc ấy nằm ở đâu.
- Ừ. Bài khấn đủ rồi. Nhưng hiện vật vẫn trong tủ, biên bản vẫn chưa có. Mình có đủ lời mà chưa có quyền động vào vật.
- Đúng vậy. Và bão thì còn hai ngày nữa.
Thịnh nhìn lên trời. Mây vẫn thấp và nặng. Trong đầu ông, mấy câu vè của cụ Tỵ chạy đi chạy lại thành một vòng kín. Lần đầu tiên sau nhiều năm, bài khấn của cha ông không còn chỗ đứt.
Nhưng ông cũng nghe rõ lời hứa mình vừa nói. Bài khấn đã đủ không có nghĩa là nó sẽ được dùng. Nó chỉ nằm đó, nguyên vẹn, chờ một đêm mà không ai trong làng mong sẽ tới.