QUỶ NHẬP TRÀNG BÊN SÔNG ĐÁY - Chương 2: Di chúc miệng
Ngày mùng bảy tháng chín, nhà cổ họ Trần đông người hơn hẳn. Tin cụ cố yếu nặng đã lan ra khắp các chi trong họ, con cháu làm ăn ở xa cũng lần lượt tìm…
Nội dung chương
Ngày mùng bảy tháng chín, nhà cổ họ Trần đông người hơn hẳn. Tin cụ cố yếu nặng đã lan ra khắp các chi trong họ, con cháu làm ăn ở xa cũng lần lượt tìm về. Người từ huyện về, người từ tỉnh về, có người đi xe máy hơn trăm cây số, áo còn đẫm mồ hôi đã vào thẳng gian buồng thăm cụ. Ông Trần Văn Lương đứng ở sân tiếp từng người, bắt tay, gật đầu, nói đi nói lại cùng một câu mà chính ông cũng đã mệt vì phải lặp lại.
- Cụ vẫn tỉnh, nhưng yếu lắm. Vào thăm thì nói khẽ, đừng để cụ phải gắng sức.
Lương năm nay sáu mươi sáu tuổi, cả đời gắn với ruộng bãi và căn nhà này. Ông là con trưởng của cụ cố, người mà theo lệ họ, sau khi cha mất sẽ đứng ra giữ hương hỏa, lo giỗ chạp, giữ gia phả và trông nom phần đất tổ tiên. Ông không có con trai, chỉ có hai con gái là Hà và cô em đã lấy chồng ở huyện. Điều ấy, trong một họ còn nặng nếp cũ như họ Trần, vẫn luôn là một cái gai âm thầm. Ông biết có người trong họ từng bóng gió rằng chi trưởng không có người nối dõi trai thì việc giữ đất hương hỏa lâu dài sẽ khó. Ông nghe, ông nhớ, nhưng ông chưa bao giờ cãi lại bằng lời. Ông chỉ sống cho ngay ngắn, lo cho cha, lo cho họ, để người ta không có cớ gì mà chê trách.
Buổi trưa, con cháu quây quần ở gian giữa. Cụ cố được đỡ ra nằm ở giường ngoài một lúc cho đỡ tù túng trong buồng, rồi lại đưa vào khi cụ mệt. Mâm cơm dọn ra, chẳng ai ăn uống ngon lành, câu chuyện cứ quay về chuyện cụ, chuyện ngày xưa cụ còn khỏe, cụ gánh lúa ngoài bãi, cụ dựng lại căn nhà sau trận lụt lớn. Giữa những câu chuyện ấy, ông Trần Văn Phúc, trưởng họ, em họ của cụ cố, bỗng nhắc lại buổi chiều tháng bảy, ngày cụ công bố lời dặn cuối cùng về nhà đất trước mặt mọi người.
Lương nghe nhắc, ký ức trong ông tự nhiên trở về rõ mồn một, như mới hôm qua.
Tháng bảy năm ấy, trời nắng gắt, cụ cố còn tự chống gậy ra được gian giữa. Cụ cho gọi ông Phúc và thầy Đỗ Văn Nhẫn tới, lại gọi đủ hai người con trai là Lương và Bính, cùng mấy cháu lớn trong họ. Cụ ngồi ở trường kỷ, lưng thẳng, giọng còn sang sảng. Cụ nói cụ đã gần đất xa trời, nhà cửa ruộng vườn phải nói rõ một lần, nói trước mặt trưởng họ và thầy cúng làm chứng, để sau này không ai được vin vào cớ không nghe, không biết mà sinh tranh giành.
- Nhà cổ này và dải đất mặt sông, giao cho chi trưởng giữ hương hỏa. Giữ để thờ cúng, để con cháu có chỗ mà về, tuyệt đối không được bán, dù nghèo đến đâu cũng không bán.
Cụ nói đến đất vườn thì chia theo chi, mỗi chi một phần theo lệ cũ đã định. Đến phần chi thứ, cụ ngừng lại một lúc, nhìn về phía Bính và Hiệp đang ngồi ở cuối phản.
- Chi thứ được phần ruộng ven bãi. Ruộng ấy xa, đất kém màu hơn thật, nhưng là phần của chi thứ từ đời trước để lại như thế. Ruộng trong chia cho các chi khác theo đầu người, không ai hơn ai quá nhiều. Tao nói một lần này thôi, sau tao mất, cứ thế mà làm, đứa nào cãi là cãi lời tao.
Ông Phúc gật đầu, ghi lại mấy dòng vào cuốn sổ của họ. Thầy Nhẫn ngồi bên, cũng gật đầu xác nhận đã nghe đủ, đã chứng kiến. Lương hôm ấy ngồi cạnh cha, lòng vừa nặng vừa nhẹ. Nặng vì biết trách nhiệm giữ nhà giữ đất từ nay đặt hết lên vai mình, nhẹ vì cha đã nói rõ ràng trước mặt người có vai vế, sau này ông chỉ việc theo lời cha mà làm, không phải tự mình tranh cãi với ai. Ông đã tưởng mọi chuyện đến thế là yên.
Nhưng Hiệp hôm ấy không yên. Lương nhớ rất rõ nét mặt của đứa cháu thứ khi nghe phần ruộng ven bãi. Hiệp ngồi khoanh tay, mặt lạnh dần đi theo từng câu của cụ. Hắn không nói một lời nào trong buổi hôm ấy, không hỏi, không cãi, chỉ đến lúc đứng dậy ra về, hắn mới nói với cha hắn một câu đủ cho Lương tình cờ nghe được ở hiên nhà.
- Ruộng bãi thì cả năm được mấy hạt, nói chia thế mà nghe được à.
Bính lúc ấy chỉ khẽ kéo tay con trai, ra hiệu im lặng, rồi hai cha con ra về. Lương đứng trong bóng hiên, nhìn theo, trong lòng dấy lên một nỗi lo mơ hồ mà ông tự trấn an ngay lúc đó. Ông nghĩ Hiệp còn trẻ, nóng tính, nói ra được là xong, anh em trong nhà ai chẳng có lúc bất mãn, miễn là việc lớn đã có lời cụ và người chứng kiến thì không đến nỗi nào. Suốt hai tháng sau đó, ông không thấy Hiệp nhắc lại chuyện ấy lần nào nữa, nên nỗi lo cũng dần lắng xuống, chìm vào những ngày chăm cha bệnh.
Giờ ngồi giữa gian nhà đông con cháu, nghe ông Phúc nhắc lại buổi tháng bảy, Lương lại nhìn sang đứa cháu thứ đang ngồi ở mép phản phía cửa. Hiệp hôm nay ăn mặc chỉnh tề, tóc chải gọn, ra dáng người cháu về thăm cụ ốm. Nhưng khi câu chuyện chạm đến phần đất đai, ánh mắt hắn lại tránh đi, nhìn xuống nền gạch, bàn tay đặt trên đầu gối siết lại rồi buông ra. Lương nhận ra nét mặt ấy. Nó giống hệt nét mặt tháng bảy năm ngoái, chỉ khác là bây giờ nó được giấu kỹ hơn, lạnh hơn.
- Bác Phúc nói đúng đấy, ông Lương lên tiếng, giọng chậm rãi mà rõ ràng cho cả nhà cùng nghe. Lời cụ đã nói trước mặt bác Phúc và thầy Nhẫn, nhà này ai cũng biết. Sau này lo việc cho cụ xong, ta cứ theo lời cụ mà làm, không bàn lại nữa. Đất hương hỏa là để giữ, không phải để bán, các cháu nhớ lấy.
Mấy người lớn tuổi trong họ gật đầu. Bà Liên nói thêm mấy câu phụ họa, rằng cụ còn tỉnh táo thế, nói rành mạch thế, sau này đứa nào trái lời cụ là mang tội với người đã khuất. Câu chuyện rồi cũng chuyển sang việc khác, người hỏi thăm sức khỏe cụ, người bàn chuyện chuẩn bị nếu cụ có mệnh hệ gì thì phải lo những gì, thầy cúng mời ai, áo quan đặt ở đâu. Lương ngồi nghe, thỉnh thoảng đáp một câu, nhưng trong lòng vẫn vương lại ánh mắt của đứa cháu thứ.
Trước khi khách khứa về hết, ông Bính kéo anh cả ra một góc hiên, nói chuyện bằng giọng ngập ngừng quen thuộc của người em trai cả đời ít khi dám cãi ai. Bính bảo mấy hôm nay dưới làng có người hỏi han đất mặt sông nhà mình, nói giá đất ven sông đang lên, có người sẵn sàng trả cao gấp mấy lần giá ruộng thường. Bính nói hắn chỉ nghe người ta nói thế ngoài chợ, tiện miệng kể lại, chứ trong nhà đã có lời cụ thì không ai dám tính chuyện gì khác. Lương nghe em nói, trong lòng không khỏi chùng xuống. Ông biết những lời hỏi han ấy không tự nhiên mà có. Cò đất đi khắp vùng này, nhà nào có người già yếu, nhà nào con cháu đang túng thiếu, họ đều đánh hơi thấy trước cả người trong nhà.
- Chú nghe thì cứ nghe, ông đáp, giọng vẫn giữ bình tĩnh. Nhưng nhớ lời cụ. Đất ấy không phải của riêng anh, cũng không phải của riêng chú, là của họ, giao cho người giữ thì người giữ phải giữ. Sau này cụ trăm tuổi, ai trong nhà này nhắc chuyện bán trước mặt anh, anh không nghe đâu.
Bính gật đầu lia lịa, nói anh cả yên tâm, em biết phận em. Nhưng Lương nhìn theo bóng em trai đi vào nhà, vẫn thấy lo. Bính hiền lành, nhu nhược, cả đời ai nói mạnh là nghe, ai đẩy là đi. Người như thế, gặp phải đứa con đang nóng lòng vì chuyện chia phần, chưa chắc đã giữ được lập trường trong chính nhà mình. Lương không trách em, ông chỉ thấy gánh nặng trên vai mình như nặng thêm một phần, phần của cả những người không tự giữ được mình.
Ông cũng nhớ lại, ngay từ đầu mùa hè, đã có người đàn ông lạ mặt đi xe hơi đến đầu ngõ, đứng nhìn dải đất mặt sông rất lâu rồi hỏi thăm nhà ông qua hàng xóm. Hàng xóm kể lại, ông chỉ ậm ừ cho qua, không tiếp. Đất còn người còn, cụ còn nằm trong nhà, những kẻ dòm ngó ấy với ông chỉ là người ngoài. Nhưng giờ cụ yếu đến thế này, ông hiểu những ánh mắt dòm ngó kia sẽ chỉ nhiều thêm, và chúng sẽ tìm đến những người trong nhà dễ lung lay nhất, chứ không đến thẳng người giữ hương hỏa như ông.
Chiều xuống, khách họ hàng lục tục ra về, chỉ còn người nhà ở lại. Lương ra vườn sau tưới mấy luống rau, phần để khuây khỏa sau một ngày tiếp khách, phần vì ông quen chân quen tay, ngồi không trong nhà lại càng sốt ruột. Vườn sau nhà cổ rộng, một phía là hàng chuối, một phía là chuồng trâu đã bỏ trống, cỏ mọc lấn vào lối đi. Ông xách thùng nước đi qua phía chuồng, bỗng dừng lại.
Từ sau chuồng trâu, qua hàng rào tre thưa, vẳng lên một tiếng mèo kêu rất nhỏ. Tiếng kêu ngắn, khẽ, như bị chặn lại giữa chừng rồi im bặt hẳn. Lương đứng yên lắng nghe. Xung quanh chỉ có tiếng gió sông luồn qua tàu lá chuối, tiếng côn trùng bắt đầu rộ lên khi trời sẩm tối. Nhà ông từ lâu không nuôi mèo, nhà bên cũng không. Ông đợi thêm một lúc, không nghe thấy tiếng kêu lần thứ hai. Có lẽ là mèo hoang ngoài bãi tha thẩn vào vườn, ông tự nhủ, rồi xách thùng nước đi tiếp, tưới nốt luống rau đang khát. Nhưng khi quay vào nhà, ngang qua chuồng trâu một lần nữa, ông vẫn vô thức liếc nhìn về phía hàng rào tối om ấy. Và cảm thấy có điều không yên, rất nhỏ, như một hạt sạn trong giày, chưa đủ đau để dừng lại, nhưng cũng không biến mất khi ông bước đi.
---