THẦN CÙ DƯỚI CHÙA CẦU HỘI AN - Chương 26: Vết nứt dài thêm trong đêm
Ngày Thứ Hai 14/12/2026, Đoàn Minh Khải có mặt ở bờ lạch từ sáng sớm để chờ lần đo lại đầu tiên sau mốc mở đầu. Hai ngày đã qua kể từ trận rung. Phố cổ…
Nội dung chương
Ngày Thứ Hai 14/12/2026, Đoàn Minh Khải có mặt ở bờ lạch từ sáng sớm để chờ lần đo lại đầu tiên sau mốc mở đầu. Hai ngày đã qua kể từ trận rung. Phố cổ bắt đầu quay lại nhịp sinh hoạt thường ngày bằng một cách gượng gạo: hàng quán ven phố mở cửa nửa buổi, khách tham quan vắng hẳn vì Chùa Cầu còn khóa, và dãy nhà nứt tường ven lạch thì vẫn nằm sau hàng rào chắn của phường. Khải đứng ở đầu rào chắn, nhìn Bùi Thanh Tùng cùng một cán bộ phường đi vào khu vực đo.
Lần đo sáng 12/12, Tùng đo được không phẩy tám mét trước mặt đông người. Con số đó đã vào biên bản, vào hồ sơ của Trung tâm và vào cả trí nhớ của người dân quanh lạch. Sáng nay, trước khi Tùng cắm cọc mốc đầu tiên, mấy người dân đã đứng sẵn ở đầu rào, lặng lẽ nhìn theo cuộn thước dây trong tay anh. Không ai cần giải thích vì sao họ đứng đó. Đường nứt đó chạy qua đất của họ, qua tường nhà của họ. Họ có quyền nhìn người ta đo nó dài thêm hay đứng yên.
Tùng cắm cọc mốc đầu tiên đúng vị trí cọc mốc của ngày 12/12. Anh đọc to tọa độ mốc cho cán bộ phường ghi lại, rồi bắt đầu kéo thước dọc theo đường nứt. Khải đi theo sau anh, giữ khoảng cách đủ để không che tầm nhìn của người dân phía ngoài rào. Đường nứt vẫn bắt đầu ở chỗ cũ, sát mép nước. Nhưng nó không dừng ở chỗ cũ nữa.
Đoạn nứt đo được hôm 12/12 giờ chỉ là phần đầu của một đường dài hơn. Từ cuối mốc cũ, đường nứt chạy tiếp qua một đoạn kè đá vốn còn nguyên trong buổi sáng đầu tiên. Nó men theo mạch đất yếu, lúc hiện thành đường đen rõ trên mặt đất, lúc lẩn dưới lớp bùn non rồi hiện lại ở phía bên kia một bậc đá. Tùng phải đổi vị trí đứng ba lần mới kéo hết thước tới đầu mút cuối cùng của đường nứt mới. Ở đó, mép đất còn sạch và sắc, chưa bị mưa dầm, giống hệt tính chất của mép nứt hôm 12/12. Chỉ khác một điều: nó ở xa hơn, rất xa hơn.
Tùng đo hai lần như lệ của anh. Lần thứ hai, cán bộ phường giữ đầu thước và đọc số cùng anh. Rồi Tùng đứng thẳng dậy, nhìn về phía Khải và những người dân ở đầu rào, đọc to kết quả.
- Hai phẩy ba mét. - Anh nói. - Vết nứt lạch hôm nay dài hai phẩy ba mét. So với mốc đo ngày 12/12, nó dài thêm một phẩy năm mét.
Một tiếng xì xào chạy qua nhóm người dân ở đầu rào. Không phẩy tám mét hôm kia đã là một con số làm cả dãy phố mất ngủ. Hai phẩy ba mét hôm nay là một con số khác hẳn. Nó dài hơn chiều cao của một người lớn. Nó đi qua thêm một đoạn kè, thêm một phần sân, và nó tiến gần hơn tới chân tường của dãy nhà cổ. Khải nhìn đường nứt chạy dài trên mặt đất và hiểu một điều rất rõ theo cách hiểu của nghề kết cấu: một đường nứt đang dài thêm trong lúc không có trận rung lớn nào xảy ra là một đường nứt chưa dừng lại. Nó là bằng chứng viết bằng đất rằng thứ ở dưới sâu vẫn đang chuyển động.
Trong lúc Tùng lập biên bản đo, tổ thi công của công trường bắt đầu phần việc khẩn cấp của ngày hôm đó. Căn nhà cổ ở gần cuối đường nứt nhất là nhà của bà Nguyễn Thị Hoa, năm mươi tám tuổi. Tường sau của nhà bà đã nứt một đường chạy chéo từ mép cửa xuống chân tường trong đêm 12/12. Sáng nay, sau nhịp dư chấn trưa hôm qua, đường nứt trên tường đó mở rộng thêm một chút, đủ để tổ kiểm định của phường kết luận nhà chưa thể ở yên qua một trận rung nữa. Quyết định của phường là chống đỡ ngay trong ngày, trước khi tính chuyện sửa chữa lâu dài.
Khải đi theo tổ thi công vào sân nhà bà Hoa. Khung chống bằng gỗ được dựng dọc bức tường nứt: mấy cây đà gỗ kê sát tường, chống chéo xuống nền sân, xiết lại bằng tăng đơ và nêm gỗ. Đây là việc trần thế nhất của nghề xây dựng, và cũng là việc làm Khải lặng người nhất trong hai ngày qua. Ông đã tính kết cấu cho nhiều công trình lớn hơn căn nhà này rất nhiều. Nhưng chưa lần nào ông đứng nhìn một khung gỗ chống tường mà biết rõ nguyên nhân của đường nứt sau khung gỗ đó là một lệnh ký của chính mình.
Bà Hoa đứng trong sân, tay cầm xấp giấy tờ nhà, nhìn tổ thợ làm việc. Bà không khóc, không trách. Bà chỉ hỏi Khải một câu rất thực tế.
- Chống như vầy thì nhà tôi ở được bao lâu nữa, ông kỹ sư?
- Chống đỡ là để giữ nhà an toàn tạm thời, thưa bà. - Khải đáp. - Chừng nào mặt đất dưới lạch còn chưa yên, chưa ai dám nói chắc thời gian với bà. Tôi không muốn nói một con số cho bà yên lòng tạm rồi lại sai.
Bà Hoa gật đầu chậm rãi.
- Ông nói vậy còn nghe được. - Bà nói. - Đêm đó đất rung một cái, cả nhà tôi chạy ra sân. Giờ tôi chỉ cần biết khi nào đất nó yên lại. Chứ nhà chống gỗ hoài, người trong nhà ngủ không yên đâu ông.
Câu hỏi khi nào đất yên lại treo trong sân nhà bà Hoa không ai trả lời được trong buổi sáng đó. Khải hứa với bà rằng mọi mốc đo mới sẽ được thông báo công khai cho dãy phố, không giấu một con số nào. Ông ghi lời hứa đó vào sổ tay của mình, ngay dưới dòng ghi kết quả đo hai phẩy ba mét.
Tới gần trưa, người dân tụ ở đầu rào chắn đông hơn. Tin về con số mới đã lan khắp dãy phố trong vòng một buổi sáng. Họ không vào khu vực đo, không chen qua rào. Họ đứng ngoài rào và hỏi thẳng vào trong, hỏi những câu mà hai ngày qua họ đã hỏi nhau trong nhà, ngoài chợ, và chưa có ai đứng ra trả lời thay cho công trường.
- Đất còn nứt nữa không?
- Nhà nứt như vậy ai đền?
- Đêm đó ai cho kéo cái vật ở dưới cầu lên?
Câu hỏi cuối cùng là câu hỏi rơi vào im lặng. Khải nghe rõ nó từ trong đám đông. Đặng Quốc Hưng, chỉ huy trưởng công trường phía nhà thầu, lúc đó vừa tới đầu rào để kiểm tra phần chống đỡ nhà dân. Ông đứng ngay cạnh Khải, nghe rõ câu hỏi đó như mọi người. Theo thói quen điều hành, Hưng có thể trả lời bằng một câu chung chung về việc các bên đang phối hợp xác minh nguyên nhân và sẽ thông tin sau. Khải biết điều đó. Ông cũng biết câu trả lời chung chung đó sẽ đúng thủ tục, và nó sẽ làm câu hỏi rơi vào một khoảng trống không ai chịu trách nhiệm.
Khải bước lên một bước, ra sát hàng rào chắn, đối diện với người dân của dãy phố. Ông không mang theo giấy tờ. Ông không đọc biên bản. Ông nói một câu ngắn, rõ, đủ cho hàng đầu nghe và hàng sau nghe lại qua miệng người đứng trước.
- Lệnh kéo là của tôi.
Đám đông im lặng ngay lập tức. Khải nói tiếp đúng hai câu nữa, không thêm, không bớt.
- Tôi là người ký lệnh kéo vật đó lên trong đêm 12/12. Phần trách nhiệm về lệnh đó là của tôi. Còn lại, cơ quan đang làm việc theo hồ sơ, và mọi kết quả sẽ công bố cho bà con.
Ông không đổ cho bão. Bão có thật, triều cường có thật, áp lực tiến độ có thật, và tất cả những điều đó đều đã nằm trong hồ sơ. Nhưng chữ ký trên biên bản xử lý vật lạ và chữ ký trên nhật ký ca đêm là chữ ký của ông. Trước mặt người dân có nhà đang phải chống bằng khung gỗ, ông chọn nói phần của mình trước, nói ngắn, và nói đúng sự thật ở mức tối thiểu không thể chối được.
Hưng đứng cạnh nghe rõ từng chữ. Ông không chen vào, không đỡ lời, cũng không sửa lời. Khi Khải nói xong và đám đông bắt đầu tản ra thành từng nhóm nhỏ bàn tán, Hưng chỉ nói với ông một câu rất khẽ, đủ hai người nghe.
- Câu đó của anh, từ giờ nó không còn là chuyện trong sân này nữa đâu.
Hưng nói đúng. Trong đám đông ở đầu rào có ít nhất hai người cầm điện thoại giơ lên từ lúc Khải bước ra. Đoạn ghi hình ngắn về câu nói của ông lan trong phố ngay buổi chiều hôm đó, từ nhóm dân cư của phường này sang nhóm của phường bên, kèm theo con số hai phẩy ba mét của buổi sáng. Tới cuối ngày, gần như cả khu phố cổ quanh lạch đều biết hai dữ kiện đi cùng nhau: vết nứt dưới bờ lạch đã dài hai phẩy ba mét, và người kỹ sư ra lệnh kéo kiếm đã tự nói trước mặt dân rằng lệnh kéo là của ông.
Buổi chiều, Khải về lán chỉ huy và tự ghi thêm một biên bản tự tường trình ngắn về việc phát ngôn trước người dân. Ông ghi rõ giờ, địa điểm, nội dung câu nói và người chứng kiến là Hưng. Ông xếp bản tường trình đó vào tập hồ sơ cá nhân của mình, cùng ngăn với bản sao biên bản xử lý vật lạ ngày 11/12. Ông hiểu rất rõ tính chất của việc mình vừa làm. Câu nói trước dân chưa phải báo cáo nhận trách nhiệm chính thức. Nó không thay được quy trình xử lý của nhà thầu, của Trung tâm và của đoàn khảo sát. Nhưng nó là lời nhận phần lỗi bằng miệng đầu tiên của ông trước cộng đồng bị thiệt hại, nói ở nơi công khai, trước nhân chứng, và không thể rút lại.
Ngoài bờ lạch, Tùng đã cắm thêm hai cọc mốc phụ dọc theo đường nứt mới để chuẩn bị cho lần đo tiếp theo. Đường nứt dài hai phẩy ba mét nằm yên trên mặt đất trong nắng chiều yếu ớt, chạy từ mép nước về phía dãy nhà đang phải chống đỡ. Không ai trong buổi chiều hôm đó biết lần đo tiếp theo sẽ cho con số nào. Chỉ có một điều cả công trường và cả dãy phố cùng biết rõ: mặt đất vẫn chưa yên, và người ra lệnh kéo kiếm đã bắt đầu trả giá cho lệnh của mình bằng chính miệng mình.