THẦN CÙ DƯỚI CHÙA CẦU HỘI AN - Chương 29: Điều kiện của ông Thọ
Ngày Thứ Tư 16/12/2026, Nguyễn Văn Thọ được mời tới lán họp công trường từ sáng sớm, theo một thư mời chính thức của Trung tâm. Thư mời ghi rõ nội dung…
Nội dung chương
Ngày Thứ Tư 16/12/2026, Nguyễn Văn Thọ được mời tới lán họp công trường từ sáng sớm, theo một thư mời chính thức của Trung tâm. Thư mời ghi rõ nội dung buổi làm việc bằng một câu mà ông đọc đi đọc lại hai lần trên đường tới công trường. Ban chỉ huy xin ý kiến của nghệ nhân về toàn bộ điều kiện để thực hiện việc trả cọc kiếm về vị trí cũ theo lệ giữ cầu của dòng thợ. Ba ngày trước, trong cùng căn lán này, lời của ông chỉ được ghi ở phần ý kiến tư vấn. Hôm nay, Linh nói ngay từ đầu buổi rằng mọi điều ông nói sẽ được ghi vào biên bản như một phần của phương án.
Trong phòng họp có Linh chủ trì phía Trung tâm. Có Hưng phía nhà thầu. Có Hà với tập số liệu của trạm quan trắc. Có Hải với nhật ký lặn ca chiều qua còn kẹp dưới tay. Có Khải, ngồi ở vị trí phía dưới bàn như mọi buổi họp sau đêm 12/12, trước mặt là tập hồ sơ cá nhân. Và có thư ký của Trung tâm ngồi riêng một góc, máy ghi âm đặt giữa bàn, sổ biên bản mở sẵn.
Linh mở đầu buổi họp bằng cách đọc lại ba dữ kiện đã khóa của các ngày trước, để đặt câu hỏi cho đúng chỗ. Một: mô hình của đoàn khảo sát kết luận phải trả cọc kiếm về đúng kẽ nứt cũ mới khôi phục được thế cân bằng của đứt gãy. Hai: nhật ký lặn của Hải kết luận miệng khe đang bị đá vụn và bùn chèn, chỉ làm việc được trong cửa sổ nước đứng. Ba: hồ sơ giám sát kết luận hai đầu cầu còn nguyên vị trí, trục của hình tượng kiếm còn đối chiếu được. Đọc xong, cô quay sang ông Thọ.
- Thưa ông, phần còn thiếu của phương án nằm ở phía ông. - Cô nói. - Theo lệ giữ cầu của dòng thợ, để cắm lại thanh cọc kiếm cho đúng và cho giữ được, cần những điều kiện gì? Ông cứ nói đủ và nói chậm. Thiếu điều kiện nào, thừa điều kiện nào, ban chỉ huy cũng xin ghi lại nguyên văn để đối chiếu về sau.
Ông Thọ đặt cuốn sổ tay giữ cầu lên bàn. Lần này ông mở nó ra. Các trang sổ chép tay đã ngả vàng, nét chữ của nhiều đời thợ nối nhau, có trang chữ của thầy ông, có trang chữ của chính ông chép thêm trong các đợt trùng tu trước. Ông lật tới một trang gần giữa sổ, nhìn một lúc, rồi ngẩng lên. Ông không đọc thuộc lòng như đọc một bài cúng. Ông nói như một người thợ đang bàn giao lại một quy trình nghề cho những người sắp phải làm thật.
- Điều kiện thứ nhất là chỗ cắm. - Ông nói. - Mũi kiếm phải vào đúng kẽ nứt cũ trên mạch đá. Đúng cái khe mà nó đã nằm trong đó từ đầu. Không được cắm lệch sang khe phụ bên cạnh. Dưới đáy lạch có nhiều đường nứt nhỏ, sau trận rung vừa rồi lại thêm đường mới. Thấy khe nào vừa mũi mà cắm vào là sai. Kiếm cắm sai khe thì hình thức giống nhau mà việc giữ đất không có. Các cụ dặn rõ: khe cũ mới là huyệt. Ngoài huyệt ra, mọi chỗ khác đều là đất thường.
Hà ghi chép nhanh. Điều kiện thứ nhất của ông Thọ khớp với điều kiện vật lý thứ nhất trong kết luận mô hình của cô, khớp tới mức cô ngẩng lên nhìn ông một nhịp trước khi ghi tiếp. Ông Thọ nói sang điều kiện thứ hai, và lần này ông mở hộp đồ nghề đặt dưới chân, lấy ra chiếc búa đầu gỗ mít gia truyền của dòng thợ. Ông đặt chiếc búa lên bàn, giữa phòng họp. Đầu búa bằng gỗ mít đã lên nước bóng theo năm tháng, cán búa có một vết nứt nhỏ mà ông đã chỉ cho Linh xem trong đợt chuẩn bị trước đây.
- Điều kiện thứ hai là cây búa này và số nhát nện. - Ông nói. - Khi mũi kiếm đã vào đúng khe cũ, người cắm phải dùng búa gỗ mít nện xuống phần mộng ở miệng khe để khóa kiếm lại. Nện đúng ba nhát. Không thiếu, không thừa. Ba nhát đó gọi là ba nhát khóa mộng kiếm. Nhát thứ nhất đưa mộng vào chỗ. Nhát thứ hai siết mộng lại. Nhát thứ ba là nhát khóa, nó chốt toàn bộ phần mộng và thân kiếm thành một khối với miệng khe. Thiếu nhát thứ ba thì kiếm chưa khóa, nước mạnh là nó lại bật ra. Còn nện thêm nhát thứ tư là sai lệ và sai nghề. Mộng gỗ và đá ở miệng khe chỉ chịu được tới nhát khóa. Nện thừa, mộng vỡ, kiếm lệch, còn hỏng nặng hơn lúc chưa nện.
Phòng họp rất yên. Thư ký ghi liên tục. Hưng hỏi một câu duy nhất.
- Ba nhát đó có gì chứng minh được không, hay chỉ là lệ truyền miệng, thưa ông?
- Chứng minh nằm ở chỗ từ trước tới giờ nó vẫn giữ được cây cầu này. - Ông Thọ đáp, không cao giọng. - Và nằm ở chỗ đêm 12/12 người ta không nện nhát nào cả. Người ta kéo thẳng nó lên. Kết quả các anh đã đo được rồi.
Ông nói tiếp điều kiện thứ ba, điều kiện mà ông nói chậm nhất trong ba điều kiện.
- Điều kiện thứ ba là miệng người cắm phải niệm kinh trong lúc nện. - Ông nói. - Người cắm kiếm, trong lúc tay nện ba nhát búa đó, miệng phải tự niệm kinh Bắc Đế Trấn Vũ. Không nhờ người khác niệm thay. Không mở máy phát thay. Phải là chính người đang cắm, vừa nện vừa niệm. Vì thần thờ ở trên cầu này là Bắc Đế Trấn Vũ, vị thần trấn thủy. Cây cầu thờ thần đó. Cọc kiếm cắm dưới cầu đó. Việc khóa lại nó phải có lời kinh của thần đó đi cùng ba nhát búa. Thiếu lời kinh, theo lệ giữ cầu, là thiếu một phần của cái khóa. Các cụ không giải thích dài hơn. Các cụ chỉ dặn: đủ ba việc cùng một lúc thì đất yên. Thiếu một việc, đất không yên.
Linh đọc lại toàn bộ ba điều kiện cho cả phòng nghe, theo đúng thứ tự ông Thọ vừa nói. Một: mũi kiếm vào đúng kẽ nứt cũ trên mạch đá, không cắm lệch sang khe phụ. Hai: búa gỗ mít nện đúng ba nhát khóa mộng kiếm, nhát thứ ba là nhát khóa, thiếu thì kiếm không giữ, thừa thì mộng vỡ. Ba: người cắm tự miệng niệm kinh Bắc Đế Trấn Vũ trong lúc nện. Đọc xong, cô hỏi ông có muốn thêm bớt điều gì không. Ông Thọ lắc đầu.
- Đủ ba điều đó thôi. - Ông nói. - Tôi không thêm gì của mình vào, và cũng không bớt gì của các cụ. Ai làm sau này, cứ theo đúng ba điều đó mà đối chiếu với tôi.
Cô ghi cả ba điều kiện vào biên bản buổi họp với tiêu đề rõ ràng: yêu cầu bắt buộc của phương án trả cọc kiếm, theo ý kiến chuyên môn truyền nghề của nghệ nhân Nguyễn Văn Thọ. Hưng ký phần tiếp nhận phía nhà thầu. Hà ký phần đối chiếu mô hình. Hải ký phần đối chiếu hiện trường lặn. Khải ký phần đã nghe trình bày. Ông Thọ ký ở phần người nêu điều kiện, nét chữ chậm và chắc như mọi lần ông ký tên vào sổ thợ.
Trước khi buổi họp khép lại, Linh hỏi thêm một câu để biên bản không còn chỗ nào mơ hồ. Cô hỏi ba điều kiện đó có thứ tự trước sau hay phải diễn ra cùng lúc. Ông Thọ trả lời rõ ràng: chỗ cắm phải đúng trước, ba nhát búa nện trong lúc kiếm đã vào khe, và lời kinh niệm suốt trong lúc nện búa. Ba điều kiện không phải ba việc làm rời nhau ở ba thời điểm khác nhau. Chúng là một việc duy nhất gồm đủ ba phần, thiếu phần nào thì việc đó chưa hoàn thành. Hải nghe xong thì gật đầu. Anh nói nhật ký lặn của đội mình sẽ ghi điều kiện này vào phần yêu cầu hiện trường, để mọi ca lặn chuẩn bị từ nay đều đối chiếu theo đó. Hà cũng ghi thêm vào sổ của trạm: mô hình của cô từ nay có thêm một cột đối chiếu mang tên điều kiện truyền nghề, và cột đó đã có đủ ba dòng.
Sau buổi họp, ông Thọ xin phép Linh cho ông lên gian thờ một mình một lúc trước khi về. Linh đi cùng ông tới đầu cầu và để ông vào gian thờ với ông Năm. Ông đứng trước tượng Bắc Đế Trấn Vũ, thắp một nén hương, và đứng yên rất lâu không nói gì. Ông Năm đứng phía sau, cũng không hỏi. Gần ba mươi năm giữ cầu và mấy chục năm làm thợ, ông Thọ biết rõ buổi sáng hôm nay đã đổi vị trí của ông trong công trường này như thế nào. Điều kiện của dòng thợ ông giữ, thứ từng bị gạt ra trong đêm mưa vì không có căn cứ hồ sơ, sáng nay đã nằm trong biên bản chính thức, thành yêu cầu kỹ thuật mà cả một ban chỉ huy phải đối chiếu khi làm.
Nhưng ông cũng biết rõ một điều khác, và điều đó làm ông đứng lâu trước gian thờ hơn thường lệ. Nói ra điều kiện là một việc. Làm được điều kiện đó lại là việc khác hẳn. Khe cũ dưới đáy lạch còn bị đá chèn. Cửa sổ nước đứng chưa ai tính ra. Chiếc búa trên bàn họp sáng nay có một vết nứt nhỏ ở cán, nện ba nhát khóa mộng dưới nước không phải việc của một buổi họp yên tĩnh. Và người sẽ xuống nước làm ba việc đó cùng một lúc, theo đúng lệ, chỉ có thể là chính ông, một người thợ đã bảy mươi tám tuổi.
Ông cắm nén hương vào bát hương, nhìn tượng thần một lần cuối, rồi quay ra nói với ông Năm một câu ngắn.
- Ba điều kiện, tôi nói đủ rồi. - Ông nói. - Từ giờ là phần việc của tay chân thôi.
Chiều hôm đó, Linh xếp biên bản buổi họp vào tập hồ sơ phương án, ngay sau nhật ký lặn của Hải và kết luận mô hình của Hà. Tập hồ sơ bây giờ đã có đủ ba lớp: khoa học nói phải trả kiếm về đúng khe cũ, hiện trường nói khe phải dọn và chỉ lặn được khi nước đứng, truyền nghề nói cách khóa kiếm bằng ba nhát búa và lời kinh. Ba lớp đó không còn thiếu lớp nào. Việc còn lại của công trường, từ chiều 16/12 trở đi, là biến cả ba lớp giấy tờ đó thành một đêm làm việc thật dưới mặt nước của con lạch vẫn chưa yên.