THẦN CÙ DƯỚI CHÙA CẦU HỘI AN - Chương 27: Hai đường điều tra gặp nhau

Ngày Thứ Ba 15/12/2026, Vũ Thị Thu Hà tới lán họp công trường với một tập bản đồ cuộn tròn và một mô hình in màu mà cô đã thức gần trọn đêm để hoàn…

Nội dung chương

Ngày Thứ Ba 15/12/2026, Vũ Thị Thu Hà tới lán họp công trường với một tập bản đồ cuộn tròn và một mô hình in màu mà cô đã thức gần trọn đêm để hoàn thiện. Đây là buổi trình bày thứ ba của cô trước ban chỉ huy kể từ ngày tới công trường. Lần đầu, ngày 10/12, bản đồ đứt gãy của cô bị xếp vào mục xem xét sau. Lần thứ hai, ngày 13/12, cô khóa được tâm chấn ngay dưới lạch và ghi thêm một dư chấn ba phẩy một độ ngay giữa buổi họp. Lần này, cô không tới để cảnh báo nữa. Cô tới để trình bày một mô hình hoàn chỉnh, và cô yêu cầu ghi toàn bộ phần trình bày vào biên bản.

Trong phòng họp có đủ các bên. Đặng Quốc Hưng ngồi chủ trì phía nhà thầu. Đoàn Minh Khải ngồi phía dưới, trước mặt là tập hồ sơ cá nhân đã dày lên trông thấy sau ba ngày. Phạm Ngọc Linh ngồi phía Trung tâm, bên cạnh là văn bản bổ sung về hai pho tượng hai đầu cầu mà cô vừa ký hôm qua. Trần Văn Hải mang theo nhật ký lặn. Và ở cuối bàn, theo lời mời chính thức của Linh, nghệ nhân Nguyễn Văn Thọ ngồi với cuốn sổ tay giữ cầu đặt trước mặt, không mở.

Hà gắn bản đồ lớn lên bảng. Bản đồ lần này không chỉ có đường đứt gãy vẽ bằng bút đỏ như ngày 10/12. Trên đó, cô đã chồng thêm ba lớp dữ kiện mới của tuần này. Lớp thứ nhất là vị trí tâm chấn của trận chính năm độ, khóa ngay dưới lạch. Lớp thứ hai là vị trí tâm của dư chấn ba phẩy một độ, trùng khít với tâm chấn của trận chính. Lớp thứ ba là đường vết nứt trên mặt đất do trắc đạc đo qua hai mốc: không phẩy tám mét ngày 12/12 và hai phẩy ba mét ngày hôm qua. Ba lớp dữ kiện, khi chồng lên nhau, cùng chỉ vào một đoạn ngắn của đường đứt gãy, đoạn đi qua đúng lạch Chùa Cầu.

- Tôi bắt đầu từ đường đứt gãy. - Hà nói. - Đây là một đứt gãy địa chất ngầm, chạy từ phía biển Đông vào đất liền theo hướng này. Nó không sinh ra trong tuần này. Nó đã nằm dưới vùng đất này từ rất lâu trước khi có phố Hội An. Dọc theo đường đứt gãy, ứng suất tích lại không đều. Có đoạn tích ít. Có đoạn tích nhiều. Đoạn tích nhiều nhất trên cả tuyến qua khu vực này nằm ngay tại đây.

Cô khoanh một vòng nhỏ trên bản đồ, đúng vị trí của Chùa Cầu.

- Điểm này đặc biệt vì một lý do địa chất. Dưới mố trụ có một kẽ nứt chạy dọc mạch đá, đúng hướng yếu của đứt gãy. Kẽ nứt đó là nơi ứng suất của cả đoạn dồn về và cũng là nơi đứt gãy sẽ chuyển động trước nhất khi ứng suất vượt ngưỡng. Trong mô hình của đoàn khảo sát, chúng tôi gọi nó là điểm dồn ứng suất của đoạn đứt gãy qua phố cổ.

Cô chuyển sang tờ mô hình in màu thứ hai. Trên tờ này, kẽ nứt mạch đá được vẽ cắt ngang, và trong lòng kẽ nứt có một vật dài cắm ngập xuống.

- Trong nhiều thế kỷ, điểm dồn ứng suất đó không trống. - Cô nói tiếp. - Nó có một vật cứng cắm chặt trong lòng: thanh cọc kiếm lõi gỗ lim bọc đồng đen. Vật đó vừa khít với kẽ nứt, cắm sâu, và đứng yên ở đó qua một thời gian dài hơn tuổi của mọi hồ sơ chúng ta có. Về mặt cơ học, một vật cứng cắm chặt trong một kẽ nứt đang chịu ứng suất sẽ làm một việc rất cụ thể. Nó phân tán ứng suất đó ra chung quanh, từng phần nhỏ, trong thời gian dài. Nó không cho ứng suất dồn thành một điểm duy nhất chờ ngày bung ra. Nói ngắn gọn, thanh cọc kiếm đã đóng vai trò một chốt phân tán ứng suất cho cả đoạn đứt gãy đi qua phố cổ này.

Phòng họp im lặng. Hà để mọi người nhìn mô hình một lúc, rồi nói phần cuối của buổi trình bày, phần mà cô đã cân nhắc từng chữ trong đêm.

- Đêm 12/12, chốt đó bị kéo bật ra trong vòng vài giây. Ứng suất tích lũy nhiều thế kỷ mất đi vật phân tán của nó. Phần ứng suất đầu tiên bung ra ngay trong khoảnh khắc đó, thành trận chính năm độ. Phần còn lại vẫn đang dồn tại điểm cũ, và nó sẽ còn tìm cách thoát ra trong những ngày tới. Hai mốc đo vết nứt của trắc đạc cho thấy mặt đất phía trên vẫn đang chuyển động theo đúng hướng của đứt gãy. Mô hình của tôi kết luận như sau: chừng nào điểm dồn ứng suất đó còn trống, phố cổ còn nằm trên một hệ chưa cân bằng. Cách duy nhất để hệ trở lại thế cân bằng cũ, theo đúng mô hình này, là trả vật phân tán về đúng vị trí cũ của nó trong kẽ nứt.

Hưng hỏi câu đầu tiên.

- Khoa học của cô có cho phép nói chữ duy nhất đó không?

- Cho phép, ở mức mô hình và với dữ kiện hiện có. - Hà đáp. - Tôi đã kiểm tra các phương án khác trong đêm qua. Gia cố mặt đất phía trên không chạm được tới điểm dồn ứng suất ở độ sâu đó. Khoan và bơm vật liệu vào kẽ nứt là một can thiệp không kiểm soát được hướng nứt, và có thể làm kẽ nứt há ra theo hướng khác. Trả vật cũ về khe cũ là phương án duy nhất giữ nguyên hình học mà hệ đã cân bằng theo nó trong nhiều thế kỷ. Tôi ký tên vào kết luận này.

Khải nhìn mô hình rất lâu. Ông là người đã ký hai chữ sắt phế liệu lên vật đang nằm trong hình vẽ đó. Ông hỏi một câu chậm rãi.

- Nếu trả nó về mà không đúng khe cũ, hoặc trả về lệch trục thì sao?

- Thì chốt không vào được điểm dồn ứng suất. - Hà đáp. - Nó sẽ thành một vật cắm ở khe phụ, không phân tán được gì, và có thể làm điểm dồn thật nứt theo hướng mới. Vì vậy trong kết luận tôi ghi rõ điều kiện vật lý thứ nhất: phải đúng kẽ nứt cũ. Không đúng khe cũ thì không tính là đã trả.

Linh ghi câu đó vào biên bản và đọc lại thành tiếng. Rồi cô quay sang cuối bàn, nơi ông Thọ ngồi im từ đầu buổi tới giờ. Ông đã nghe toàn bộ phần trình bày khoa học mà không chen một lời nào. Trước mặt ông, cuốn sổ tay giữ cầu vẫn đóng kín.

- Ông Thọ, Trung tâm xin ghi ý kiến của ông vào cùng biên bản này. - Linh nói. - Ông thấy mô hình của cô Hà thế nào?

Ông Thọ nhìn lên bản đồ trên bảng, nhìn đường đứt gãy đỏ chạy từ phía biển vào, nhìn vòng khoanh nhỏ ở đúng vị trí cây cầu mà dòng thợ của ông giữ qua nhiều đời. Ông nói chậm, từng câu ngắn, để thư ký ghi kịp.

- Tôi không biết chữ ứng suất của cô Hà. - Ông nói. - Nhưng cái điểm cô khoanh trên bản đồ, tôi biết. Các đời thợ trước tôi đều biết cái điểm đó. Các cụ không vẽ bản đồ. Các cụ chỉ dặn nhau một câu, đời này truyền đời sau.

Ông dừng lại một nhịp, rồi nói câu khép lại cả hai đường sự thật của buổi họp hôm đó.

- Các cụ gọi điểm đó là sống lưng con Cù.

Không ai trong phòng họp nói thêm gì trong mấy giây sau đó. Hà là người gật đầu trước. Cô không sửa lời ông. Cô không dịch câu nói của ông sang ngôn ngữ của mình ngay tại chỗ. Cô chỉ đề nghị thư ký ghi nguyên văn câu nói đó vào biên bản, ngay dưới phần kết luận mô hình. Cô ghi thêm một dòng theo ý của chính mình. Mô hình địa chất và truyền khẩu giữ cầu xác định cùng một điểm vật lý duy nhất. Điểm đó nằm dưới mố trụ Chùa Cầu. Linh ký xác nhận dòng đó. Hưng ký phần tiếp nhận. Từ buổi họp này, hồ sơ của công trường không còn hai tuyến sự thật chạy song song nữa. Chúng đã gặp nhau tại một điểm, và điểm đó có hai cái tên không phủ định nhau.

Buổi chiều, lúc mười lăm giờ hai mươi phút, trạm quan trắc ghi thêm một cụm sóng mới. Hà lúc đó còn đang ở lán họp hoàn thiện biên bản. Điện thoại của trạm gọi tới, cô nghe máy, ghi nhanh ba con số vào mép biên bản rồi đứng dậy đọc to cho cả phòng.

- Dư chấn thứ hai. - Cô nói. - Ba phẩy bốn độ Richter. Tâm vẫn ngay dưới lạch Chùa Cầu. Mười lăm giờ hai mươi phút, ngày 15/12.

Phòng họp vừa mới khép lại một mô hình bằng giấy tờ thì mặt đất dưới chân họ trả lời bằng một con số mới, cao hơn dư chấn đầu tiên. Ba phẩy một độ ngày 13/12. Ba phẩy bốn độ ngày hôm nay. Chiều hướng leo thang nằm rõ trên giấy, không cần ai diễn giải thêm. Khải nhìn con số vừa ghi, rồi nhìn Hưng. Hưng không nói câu nào về tiến độ nữa. Ông chỉ hỏi Linh một câu về phần việc ngày mai.

- Phương án cắm lại cần những gì, cô Linh cứ lập danh mục. Nhà thầu phối hợp toàn bộ.

Tối hôm đó, Hà mang bản sao biên bản về trạm quan trắc và xếp nó cạnh cuốn sổ trực trạm. Trong sổ trực, trang của ngày 15/12 có hai phần ghi bằng hai thứ mực khác nhau mà nội dung lại là một. Phần đầu trang là kết luận mô hình của đoàn khảo sát, ký tên kỹ sư địa chất. Phần cuối trang là một câu truyền khẩu của dòng thợ giữ cầu, ghi nguyên văn theo lời một nghệ nhân bảy mươi tám tuổi. Giữa hai phần đó là con số ba phẩy bốn độ của buổi chiều. Hà đọc lại trang sổ một lần cuối trước khi khóa trạm, và lần đầu tiên trong nghề của mình, cô thấy một trang giấy khoa học và một câu chuyện của các cụ đứng chung một trang mà không dòng nào phải nhường dòng nào.

Chương khác

Xem thêm