THẦN LONG ĐỖ TRẤN SÔNG TÔ LỊCH - Chương 15: Họp Phường Về Tiếng Rên Ban Đêm
Chiều 29 tháng 3, Phạm Duy Anh tới trụ sở phường từ sớm. Buổi họp bắt đầu lúc mười bốn giờ đúng theo giấy mời. Đặng Thị Thu chủ trì cuộc họp với vẻ mặt…
Nội dung chương
Chiều 29 tháng 3, Phạm Duy Anh tới trụ sở phường từ sớm.
Buổi họp bắt đầu lúc mười bốn giờ đúng theo giấy mời.
Đặng Thị Thu chủ trì cuộc họp với vẻ mặt nghiêm và mệt.
Hai bên bàn dài là đại diện các hộ dân ven sông dự họp.
Vũ Quốc Huy ngồi ở hàng ghế phía dự án cùng Duy Anh.
Đỗ Văn Tùng cũng có mặt, áo công nhân còn dính bụi bờ.
Thu mở đầu bằng việc nêu rõ lý do triệu tập buổi họp này.
Mấy đêm gần đây, dân ven sông phản ánh một tiếng động lạ.
Tiếng ấy vang lên vào ban đêm, nhất là khi nước rút thấp.
Nhiều hộ mất ngủ và lo lắng cho nhà cửa ven bờ kè sông.
Phường đã ghi nhận đủ số phản ánh để phải họp chính thức.
Một bác trung niên ở tổ dân phố ven sông đứng lên nói trước.
- Nhà tôi ở cách bờ kè chưa đầy hai chục mét đâu.
- Đêm nào nước rút là tôi lại nghe tiếng rên dưới đất.
- Tiếng nó nghẹn ngào, kéo dài mấy phút rồi mới tắt hẳn.
Một chị phụ nữ ngồi cạnh gật đầu và tiếp lời ngay sau.
- Con nhỏ nhà em sợ quá, đêm nào cũng khóc đòi sang nhà ngoại.
- Em chỉ mong phường tìm ra tiếng đó là tiếng gì thôi.
Thu ghi chép từng ý kiến vào sổ họp của phường rất kỹ.
Chị yêu cầu từng hộ nói rõ đêm nào nghe rõ tiếng nhất.
Các hộ đều nhắc tới những đêm nước sông rút xuống thấp.
Không hộ nào nghe thấy tiếng ấy vào lúc nước đang dâng cao.
Quy luật triều rút ấy khớp với ghi chép của công trường.
Duy Anh ngồi nghe mà tay ghi chép không ngừng một lúc nào.
Đến lượt phía dự án phát biểu, Huy đứng dậy nói trước tiên.
Anh ta nhận trách nhiệm quản lý công trường về mình hoàn toàn.
Rồi anh ta đưa ra một cam kết rõ ràng trước toàn thể họp.
- Công trường cam kết ban đêm không thi công ở đoạn ngã ba.
- Ban đêm ở ngã ba chỉ có người trực bờ và đèn bảo vệ thôi.
- Nếu dân còn nghe tiếng lạ, đó không phải tiếng máy của tôi.
Câu cam kết ấy được Thu yêu cầu ghi nguyên văn vào biên bản.
Huy ký xác nhận ngay dưới dòng cam kết của chính mình.
Sau đó Thu mời Tùng xác nhận về tiếng rên ở hiện trường.
Tùng đứng dậy, hơi lúng túng vì chưa quen họp hành đông người.
- Tôi là người lái máy xúc số 2 của công trường này.
- Ca của tôi đã nghe tiếng rên đó tận tai ở bờ sông.
- Nó vang lên khi triều rút, từ dưới lòng đất vọng lên.
- Tôi nói thật, không thêm bớt một chữ nào cho ai hết.
Lời xác nhận của Tùng làm cả phòng họp im lặng hẳn đi.
Từ hôm nay, tiếng rên không còn là lời đồn của dân nữa.
Nó cũng không còn là chuyện nội bộ riêng của công trường.
Nó là một hiện tượng có phản ánh chính thức của dân cư.
Và có cả xác nhận của người lao động trực tiếp tại bờ sông.
Thu kết luận buổi họp bằng ba việc phải làm ngay sau đây.
Một là công trường giữ đúng cam kết không làm đêm ở ngã ba.
Hai là phường lập sổ theo dõi phản ánh của dân theo ngày.
Ba là nhóm nghiên cứu phải báo cáo định kỳ về hiện tượng này.
Duy Anh nhận phần việc thứ ba thay cho nhóm nghiên cứu.
Anh hứa báo cáo sẽ chỉ gồm những gì đã ghi chép được thật.
Không suy đoán nguyên nhân khi chưa có đủ bằng chứng rõ ràng.
Cuối buổi họp, một cụ già ven sông chậm rãi đứng lên nói.
Cụ đã ngoài tám mươi tuổi, tóc bạc và lưng hơi còng xuống.
Cụ nói mình sống ở bờ sông này từ khi còn rất nhỏ.
- Ngày xưa các cụ dặn con cháu một câu rất rõ ràng.
- Đoạn ngã ba này không được đào sâu, các anh nhớ cho kỹ.
- Vét cạn trên mặt thì được, đào sâu xuống là không được.
Cả phòng họp quay lại nhìn cụ mà không ai dám ngắt lời.
Thu hỏi cụ thêm rằng lời dặn ấy có ai ghi lại không.
Cụ lắc đầu và nói các cụ chỉ truyền miệng cho con cháu.
Truyền qua mấy đời người rồi mà câu dặn vẫn còn nguyên đó.
Duy Anh ghi lại lời cụ vào sổ tay, khoanh tròn hai chữ đào sâu.
Anh biết đây mới là lời truyền miệng, chưa phải bằng chứng gì.
Nhưng nó khớp lạ lùng với mọi điều đang diễn ra ở sông.
Sau buổi họp, anh nán lại hỏi chuyện riêng với cụ già ấy.
Cụ sống trong một căn nhà nhỏ ngay sát con ngõ ra bờ sông.
Cụ nói thời cụ còn trẻ, ngã ba từng có một bến đò đông.
Người xưa qua đò vẫn dặn nhau câu không đào sâu ấy mãi.
Không ai giải thích được vì sao, chỉ biết phạm vào là lo.
Anh cảm ơn cụ và xin phép hôm sau quay lại thăm hỏi thêm.
Trên đường về công trường, Huy đi cạnh anh và nói khẽ.
- Anh Duy Anh, dân đã lên tiếng rồi thì việc khó hơn đấy.
- Từ nay mỗi tiếng động lạ đều sẽ thành một lá đơn mới.
- Tôi hiểu, và đó là lý do hồ sơ phải ghi thật chặt chẽ.
Anh đáp vậy và nghĩ về sổ theo dõi mà phường vừa lập.
Từ nay hiện tượng ở ngã ba có thêm một nguồn ghi độc lập.
Nguồn ghi của dân cư sẽ đối chiếu được với sổ công trường.
Nếu hai nguồn khớp nhau về ngày giờ, giá trị sẽ rất lớn.
Đó là cách duy nhất để chuyện lạ thành dữ kiện đáng tin.
Tối hôm đó, anh ngồi sắp xếp lại toàn bộ ghi chép về tiếng rên.
Tiếng rên đầu tiên được ca trực ghi nhận vào chiều 20 tháng 3.
Đó là đêm có tiếng rên thứ 1 trong bảng theo dõi của anh.
Sau đó là phản ánh của dân cư trong nhiều đêm triều rút khác.
Nhưng phản ánh của dân chưa được đếm số thứ tự như ca trực.
Anh quyết định giữ hai hệ ghi chép này hoàn toàn tách biệt.
Chỉ những lần ca trực nghe trực tiếp mới được vào bảng đếm.
Cách giữ ranh giới ấy giúp hồ sơ không bị phồng số liệu lên.
Anh viết nguyên tắc đó vào đầu trang bảng theo dõi tiếng rên.
Rồi anh gọi điện cho Tuấn để dặn việc lưu trữ biên bản họp.
Biên bản họp phường phải được sao lưu cùng hồ sơ dự án chính.
Tuấn nhận lời và hẹn sáng mai sẽ qua phường xin bản sao.
Anh cũng dặn Tuấn tìm hiểu thêm về các hộ lâu đời ven sông.
Lời dặn đào nông hay không đào sâu cần được ghi từ nhiều hộ.
Một lời truyền từ một cụ già mới chỉ là đầu mối rất nhỏ.
Nhiều hộ cùng giữ một lời dặn mới thành lệ làng đáng tra cứu.
Đêm xuống, anh đi một vòng quanh bờ sông trước khi ngủ.
Khu ngã ba tối và yên, đúng như cam kết không làm đêm.
Chỉ có đèn bảo vệ ở chốt trực của Tùng là còn sáng rõ.
Tùng vẫy tay chào anh từ xa rồi quay lại với cuốn sổ trực.
Anh đứng nghe mặt sông một lúc lâu trong gió đêm mát.
Đêm nay nước chưa rút tới tầm thấp nhất của con triều.
Không có tiếng rên nào vang lên trong lúc anh đứng đó cả.
Anh ghi vào sổ dòng chữ đêm nay không ghi nhận tiếng lạ.
Việc ghi cả những đêm yên tĩnh cũng quan trọng như đêm có tiếng.
Bởi nó giúp người đọc hồ sơ sau này thấy đúng quy luật thật.
Quy luật ấy gắn tiếng rên với những lúc triều rút thấp nhất.
Anh quay về phòng, lòng nghĩ mãi về câu dặn của cụ già.
Không được đào sâu ở ngã ba, câu dặn ngắn mà nặng vô cùng.
Nó đã sống qua mấy đời người dân ven sông không văn bản.
Và hôm nay nó bước vào một biên bản họp chính thức của phường.
Từ lời truyền miệng, nó thành một đầu mối phải tra cứu nghiêm túc.
Anh mở sổ tay và viết thêm một kế hoạch nhỏ cho ngày mai.
Ngày mai anh sẽ đi thăm các hộ lâu đời nhất ven sông này.
Anh sẽ ghi lại từng lời dặn mà họ còn nhớ về ngã ba sông.
Buổi tối, Tuấn mang bản sao biên bản họp về tới công trường.
Tuấn nói cán bộ phường đã đóng dấu sao y đầy đủ cho dự án.
Duy Anh đối chiếu bản sao với bản gốc anh giữ trong cặp.
Từng dòng cam kết và từng chữ ký đều khớp nhau hoàn toàn.
Anh giao Tuấn cất bản sao vào bìa hồ sơ phường theo mã mới.
Rồi hai thầy trò ngồi lại bàn về kế hoạch ngày mai ở ven sông.
Tuấn đề xuất lập danh sách các hộ sống lâu năm nhất trước đã.
Danh sách ấy nên hỏi tổ trưởng dân phố để tránh bỏ sót người.
Duy Anh đồng ý và giao Tuấn việc lập danh sách ngay sáng mai.
Anh còn dặn Tuấn chuẩn bị sẵn máy ghi âm và sổ ghi chép riêng.
Mỗi lời dặn của dân phải ghi rõ người nói, tuổi và địa chỉ nhà.
Có đủ ba thông tin ấy, lời truyền mới tra cứu ngược lại được.
Tuấn hỏi anh liệu lời dặn của cụ già hôm nay có đáng tin không.
Anh đáp rằng đáng ghi lại, còn đáng tin tới đâu phải kiểm chứng.
Kiểm chứng bằng cách hỏi thêm nhiều hộ khác sống cùng ven sông.
Nếu nhiều người cùng giữ một câu dặn, đó là lệ làng thật sự.
Còn nếu chỉ một nhà giữ, nó vẫn là đầu mối nhưng yếu hơn nhiều.
Cách phân biệt ấy anh viết ngay vào đầu kế hoạch làm việc mai.
Anh cũng nghĩ tới ông Nghĩa và những điều ông từng dặn dò.
Ông dặn không phá trụ, không kéo trụ lên bờ từ rất sớm.
Lời dặn của ông và lời dặn của dân ven sông đang gặp nhau.
Cả hai đều nói về việc đừng đào sâu, đừng dời vật ở ngã ba.
Sự gặp nhau ấy anh ghi vào sổ như một điểm trùng đáng chú ý.
Nhưng anh vẫn không cho phép mình gọi đó là bằng chứng gì cả.
Hai lời dặn giống nhau mới chỉ làm câu hỏi thêm nặng ký hơn.
Câu hỏi là vì sao người xưa ở hai phía đều dặn cùng một điều.
Trả lời câu hỏi ấy cần thư tịch, cần số liệu và cần thời gian.
Anh nhìn đồng hồ, buổi tối đã trôi qua nhanh hơn anh tưởng nhiều.
Ngày mai sẽ là một ngày đi bộ nhiều dọc theo bờ sông này.
Trước khi ngủ, anh kiểm tra lại biên bản họp trong cặp da.
Cam kết của Huy và lời xác nhận của Tùng đều nằm đủ ở đó.
Hai chữ ký ở cuối biên bản còn tươi mực của buổi chiều nay.
Anh cất biên bản vào bìa hồ sơ phường rồi mới tắt đèn đi ngủ.
Ngoài kia, tiếng nước sông vỗ bờ đều đều trong đêm tối.
Và đâu đó dưới lòng đất của ngã ba, mọi thứ vẫn nằm yên.
Yên như cái cách nó đã nằm yên qua mấy đời người dân ở đây.
Chỉ chờ một lần triều rút thấp nữa để lại cất tiếng lên thôi.