THẦN NGƯ CÁ HÔ Ở VÀM NAO - Chương 16: Đêm Cào Trộm Thứ 1
Đêm ngày mười sáu tháng mười, xóm Bờ Sông chìm vào bóng tối sớm vì mây dày che kín trăng. Nước sông Tiền lên cao, vỗ đều vào chân bờ bao, tiếng nước nghe…
Nội dung chương
Đêm ngày mười sáu tháng mười, xóm Bờ Sông chìm vào bóng tối sớm vì mây dày che kín trăng. Nước sông Tiền lên cao, vỗ đều vào chân bờ bao, tiếng nước nghe nặng hơn mấy đêm trước. Ông Thọ không ngủ được. Sau lời hứa trước bàn thờ tối hôm qua, lòng ông tưởng đã yên, nhưng tai người đi sông lâu năm không yên theo lòng được. Khoảng mười giờ đêm, ông trở mình nghe thấy một âm thanh rất lạ vọng từ phía bến: tiếng máy ghe nổ cầm chừng, nhỏ và đều, không phải tiếng ghe đi chợ sớm, cũng không phải tiếng máy kiểm tra ở bến như mọi đêm.
Ông ngồi dậy, khoác áo, quấn chiếc khăn rằn đỏ quanh cổ theo thói quen đi đêm, rồi bước ra hiên nhà. Bà Năm đã ngủ say sau một ngày mệt vì bệnh khớp. Ông không đánh thức bà. Ông đi bộ ra phía bờ sông, tới chỗ chiếc ghe nhỏ của xóm đang neo chung ở bến phụ, nơi mấy người dân chài lớn tuổi vẫn thỉnh thoảng ra sông ban đêm kiểm tra lưới cá linh. Một người bạn già trong xóm cho ông mượn chiếc ghe nhỏ và cây dầm, nói ông muốn ra coi nước giờ nào cũng được, ghe cứ để đó cho người trong xóm dùng chung.
Ông Thọ đẩy ghe ra khỏi bờ, chèo chậm về phía rìa vực Vàm Nao. Ông không bật đèn. Người đi sông đêm thuộc đường nước bằng tai và bằng cảm giác trên tay dầm, không cần đèn như người mới. Nước đêm nay lạnh hơn, dòng chảy ở mép vực xoáy nhẹ vào mạn ghe nhỏ, đẩy ghe lệch hướng từng chút một, ông phải chỉnh dầm liên tục mới giữ ghe đi thẳng. Ông chèo tới một bụi bần ven bờ phía Đồng Tháp thì dừng lại, neo ghe nhỏ vào gốc bần, ngồi im nghe ngóng.
Đúng lúc đó, từ phía miệng vực, một chiếc ghe lớn không đèn trườn ra trong bóng tối. Ông Thọ nhận ra ngay dáng ghe cào sắt hai mươi tấn của Hùng qua tiếng máy đặc trưng và qua bóng đen cao lớn của cần cẩu sắt in trên nền trời đêm. Ghe không bật bất cứ ngọn đèn nào, không đèn mũi, không đèn cabin, một sự tắt đèn cố ý chớ không phải quên bật. Trên ghe, ông nghe tiếng người nói rất khẽ, tiếng Tân điều khiển máy tời, tiếng Sơn kéo dây phụ, và giọng Hùng ra lệnh ngắn gọn, dứt khoát, hoàn toàn khác giọng niềm nở ban ngày ở bến.
Đây là đêm cào trộm thứ 1. Ông Thọ tự nói rõ điều đó trong đầu ngay khi dàn lưới thép bắt đầu được nhả xuống nước ở rìa vực. Ông phân biệt rất rõ trong nghề của mình: đường cào thử ban ngày ở cửa kênh hôm mười bốn tháng mười không tính, vì nó công khai và ngoài vực. Đêm nay mới là lần đầu tiên ghe cào hoạt động trộm thật sự, tắt đèn, vào ban đêm, ở rìa vực Vàm Nao, trong mùa nước nổi đang bị cấm lưới cào sắt mắt dày. Số thứ tự thứ 1 được khóa trong đầu người thợ già ngay tại giây phút tiếng tời sắt bắt đầu kêu.
Tiếng tời sắt kêu lên trong đêm là một âm thanh không thể lẫn vào đâu được. Nó rít, nó nghiến, nó kéo căng dây cáp thép từng hồi, rồi nhả ra, rồi lại kéo. Dàn lưới cào chìm xuống rìa vực, xích sắt ở hai đầu lưới cày vào lớp bùn đáy và đá nhỏ dưới nước, tạo thành những tiếng động trầm đục vọng lên qua thân nước tới tận ghe nhỏ của ông Thọ đang neo ở gốc bần. Ghe cào di chuyển rất chậm, kéo một đường ngắn ở rìa vực, không dám vào sâu giữa miệng vực như một ghe có hoa tiêu rành đường nước sẽ dám. Hùng không có ông Thọ trên ghe, nên hắn chỉ dám cào ở rìa, cào một đường thăm dò. Cào để lấy cá nhỏ và cá vừa ở vùng nước nông hơn của vực, đồng thời thử xem ban đêm ở đây có ai tuần tra, có ai phát hiện hay không.
Đường cào không dài. Khoảng hai mươi phút sau khi lưới chạm đáy, tời bắt đầu kéo lưới lên. Ông Thọ nheo mắt nhìn trong bóng tối, thấy mặt nước sau đuôi ghe cào sủi lên một vệt bùn đục dài, và giữa vệt bùn đó, cá nhỏ nổi trắng một khoảnh. Không nhiều, chỉ một khoảnh ngắn, nhưng đủ để ông Thọ thấy rõ: những con cá nhỏ bị lưới cào quét qua, bị xích sắt và bùn đáy làm choáng, nổi lật bụng trắng xóa trên mặt nước đêm, giãy yếu rồi chìm dần hoặc trôi dạt về phía bờ. Đó là hình ảnh ông đã lo sợ từ hôm nhìn dàn lưới thép đầu tiên: lưới này không chọn cá, nó giết cả những con cá chưa kịp lớn.
Ghe cào thu lưới xong thì quay đầu ngay, máy nổ lớn hơn một chút rồi nhỏ dần khi ghe rút về phía bến theo đường nước tối. Toàn bộ chuyến cào trộm diễn ra nhanh, gọn, im lặng, đúng kiểu của người đã tính trước từng bước để không bị phát hiện. Ông Thọ ngồi im trên ghe nhỏ thêm một lúc lâu sau khi tiếng máy ghe cào đã tắt hẳn ở phía bến. Lòng ông nặng như có đá buộc vào. Ông vừa chứng kiến tận mắt đêm cào trộm thứ 1 ở rìa vực Vàm Nao, một việc làm sai lệ cấm mà cán bộ Út mới nhắc ở bến bốn ngày trước, do chính chiếc ghe đã khai gian là ghe chở cá thuê thực hiện.
Ông lấy cuốn sổ tay nghề từ trong túi áo ra, mượn ánh sáng rất yếu của chiếc đèn pin nhỏ mang theo, ghi xuống một dòng ghi chép cẩn thận: đêm mười sáu tháng mười. Ghe cào sắt của Lê Văn Hùng tắt đèn cào một đường ngắn ở rìa vực Vàm Nao, tời sắt kêu rõ, cá nhỏ nổi trắng một khoảnh sau đuôi ghe, ghe rút về bến ngay trong đêm, không thấy cán bộ tuần tra. Ông ghi thêm: nhân chứng duy nhất là Huỳnh Văn Thọ, neo ghe nhỏ ở gốc bần phía Đồng Tháp. Ghi xong, ông đóng sổ lại, bỏ vào túi áo, tay ông chạm vào chiếc khăn rằn đỏ đang quấn trên cổ. Chiếc khăn còn khô vì đêm nay ông không xuống nước, chỉ ngồi trên ghe nhỏ nhìn một tội lỗi của nghề sông nước diễn ra trước mắt mình.
Điều khó nhất đối với ông Thọ trong đêm nay không phải là nhìn thấy ghe cào trộm. Điều khó nhất là quyết định ông phải làm ngay sau đó: ông chưa báo ai. Ông không chèo ghe tới trạm bến gõ cửa cán bộ Út trong đêm, không về xóm đánh thức Đạt, không nói với bà Năm khi về tới nhà vào gần nửa đêm. Ông chọn im lặng lần đầu. Trong đầu người thợ già có nhiều lý do chồng lên nhau: chưa có chứng cứ ngoài cuốn sổ tay của chính mình, ghe đã rút, cá nổi đã trôi. Nói ra lúc nửa đêm chưa chắc giữ được ghe tại chỗ, và sâu hơn nữa là một sự chần chừ mà ông không muốn tự thừa nhận. Rằng ông vừa mới từ chối lên ghe hôm trước, vừa mới hứa với vợ tối qua, nay lập tức đi báo cán bộ về ghe cào thì chuyện sẽ thành lớn. Xóm sẽ xôn xao, Hùng sẽ biết ai báo, và gia đình ông đang kẹt nợ sẽ bị cuốn vào một vòng rắc rối mà ông chưa lường hết được.
Ông tự bào chữa cho sự im lặng của mình bằng một ý nghĩ: đây mới là đường cào ở rìa vực, chưa vào sâu, chưa đụng tới cá lớn, mình ghi sổ rồi, mai tính tiếp. Nhưng chính ông cũng biết đó chỉ là bào chữa. Đêm cào trộm thứ 1 đã diễn ra trọn vẹn trước mắt ông, và sự im lặng đầu tiên của người nhân chứng duy nhất là ông Thọ cũng đã bắt đầu ngay trong đêm đó. Một sự im lặng sẽ đi theo ông trong nhiều chương sau của mùa nước này như một món nợ khác, nặng hơn cả giấy nợ tiền gỗ ở xưởng ghe của Đạt. Ông chèo ghe nhỏ về bờ trong bóng tối, neo ghe lại cẩn thận, đi bộ về nhà khi trời đã qua nửa đêm. Nằm xuống bên cạnh vợ đang ngủ say mà mắt ông mở thao láo tới gần sáng, tai vẫn còn nghe tiếng tời sắt kêu trong đêm ở rìa vực Vàm Nao.
Trên đường về, ông Thọ đi ngang bến chính, thấy chiếc ghe cào đã neo lại vào đúng vị trí cũ, dây neo buộc như chưa từng rời bến. Sàn ghe ướt sũng nước sông và bùn nhưng trong bóng tối cuối đêm không ai ở bến để ý tới những dấu vết đó. Sơn đang ngồi ở mũi ghe, có lẽ cậu được giao canh ghe sau chuyến cào, thấy bóng ông Thọ đi ngang thì cậu giật mình đứng dậy rồi lại ngồi xuống, không gọi, không chào. Hai người nhìn nhau một thoáng qua bóng tối và khoảng cách của cầu bến. Ông Thọ không nói gì với Sơn, Sơn cũng không nói gì với ông. Sự im lặng giữa người thợ già nhân chứng và người thợ trẻ trên ghe cào trong giây phút đó là một sự im lặng đồng lõa bất đắc dĩ. Mà sau này cả hai đều sẽ nhớ lại với những cảm giác khác nhau khi những đêm cào trộm tiếp theo còn chờ ở phía trước của mùa nước. Ông nằm nghe tiếng nước vỗ bờ bao ngoài sân, tự hỏi nếu đêm mai ghe cào lại ra rìa vực nữa thì mình có còn ngồi im trên ghe nhỏ ghi sổ như đêm nay hay không. Và câu hỏi đó không có câu trả lời nào làm ông yên lòng được cho tới khi trời sáng hẳn. Trước khi khép cuốn sổ tay lại hẳn, ông còn ghi thêm một dòng cuối bằng nét chữ nhỏ hơn, rằng đường cào đêm nay chỉ ở rìa vực. Chưa vào miệng vực, cá lớn chưa xuất hiện, chưa có dấu hiệu gì của cá thần ngoài đàn cá nhỏ hoảng loạn. Dòng ghi đó là cách ông tự phân biệt rõ ràng giữa một đêm cào trộm của người và phần của sông sâu chưa hề lên tiếng trong đêm mười sáu tháng mười này.