THẦN NGƯ CÁ HÔ Ở VÀM NAO - Chương 15: Bà Năm Thắp Nhang Tổ Nghề
Tối ngày mười lăm tháng mười, trời đổ một cơn mưa ngắn rồi tạnh hẳn, để lại sân nhà ông Thọ ướt đẫm và mùi đất ẩm bốc lên trong gió sông. Trong nhà, bà…
Nội dung chương
Tối ngày mười lăm tháng mười, trời đổ một cơn mưa ngắn rồi tạnh hẳn, để lại sân nhà ông Thọ ướt đẫm và mùi đất ẩm bốc lên trong gió sông. Trong nhà, bà Năm dọn dẹp bàn thờ tổ nghề cẩn thận hơn thường lệ. Bà lau lại chiếc lư hương bằng đồng đã xỉn màu, thay nước trong ly thờ, sắp lại đĩa trái cây nhỏ gồm mấy trái chuối và một trái cam vừa mua ở chợ chiều. Manh lưới gia bảo đan dây gai, mắt to bằng cái tô, vẫn treo ngay ngắn trên vách sau bàn thờ, sợi gai đã ngả màu nâu sẫm theo năm tháng, nút vá cũ ở giữa manh lưới nhìn rõ dưới ánh đèn.
Ông Thọ ngồi ở chiếc ghế gỗ gần bàn thờ, tay cầm chén trà nóng, nhìn vợ làm những việc mà bà đã làm đều đặn suốt mấy chục năm mỗi mùa nước nổi. Bà Năm là người giữ bàn thờ này còn kỹ hơn cả ông. Ông đi sông, bà ở nhà giữ lửa, giữ nhang, giữ manh lưới không cho ẩm mốc, giữ bản văn tế trong tủ thờ không cho mối mọt. Nghề săn cá hô của ông đã giải nghệ từ lâu, nhưng bàn thờ tổ nghề trong nhà này chưa bao giờ nguội nhang vào mùa nước. Vì với hai ông bà, giải nghệ không có nghĩa là quên tổ, mà là treo lưới lên để thờ, để nhớ, để dặn con cháu.
Bà Năm thắp ba nén nhang, cắm vào lư hương, chắp tay khấn nhỏ một lúc lâu. Khói nhang bay thẳng lên rồi tản ra quanh manh lưới treo trên vách. Ông Thọ nhìn khói nhang mà lòng ông chùng xuống, vì ông biết vợ mình tối nay thắp nhang không chỉ theo lệ mùa nước như mọi năm. Bà đã nghe hết chuyện ghe cào về bến, chuyện Hùng mời ông lên ghe hai lần, chuyện đường cào thử ở cửa kênh chiều hôm qua. Người đàn bà ở nhà giữ bàn thờ nghe những chuyện đó bằng một sự nhạy cảm riêng. Nhạy cảm của người đã chờ chồng trở về từ vực sâu suốt những năm trai trẻ của ông, và biết rõ vực sâu lấy đi những gì nếu người đi sông không giữ lệ.
Khấn xong, bà Năm ngồi xuống bên cạnh chồng, rót thêm trà vào chén của ông. Bà nói chậm rãi, giọng bà bình thản mà dứt khoát.
- Ông à, năm nào nước nổi lớn là năm đó sông có chuyện. - Bà nói. - Tui sống ở xóm Bờ Sông này mấy chục năm, tui thấy rõ lắm. Năm nước nhỏ, sông hiền, cá về đều, ghe nào cũng có ăn mà không ai phải liều. Năm nước lớn như năm nay, nước tràn bờ bao sớm, cá tụ nhiều, tiền bạc cũng tụ nhiều, mà chuyện dữ cũng theo nước lớn mà về. Ghe cào sắt về bến, thương lái ra giá tiền tỷ, chủ ghe mời ông lên ghe, đường lưới cào thử ở cửa kênh, bao nhiêu chuyện dồn vào một mùa nước, không phải ngẫu nhiên đâu ông.
- Bà nói đúng. - Ông Thọ đáp khẽ. - Tôi cũng thấy năm nay sông không yên ngay từ đầu mùa. Nước lên nhanh hơn mọi năm, cá tụ sớm ở mép vực, người ở bến thì xôn xao vì tiền từ lúc ghe cào mới về.
- Tui thắp nhang tối nay là để cầu tổ nghề giữ nhà mình yên. - Bà Năm nói tiếp, mắt bà nhìn lên manh lưới trên bàn thờ. - Manh lưới đó ông treo lên năm ông giải nghệ, ông khấn trước bàn thờ này là không quay lại săn cá thần ở vực nữa. Tui đứng ngay đây nghe ông khấn bữa đó. Mấy chục năm nay nhà mình nghèo thì nghèo thiệt, nợ thì có nợ thiệt, nhưng nhà mình yên, con mình nên người, ông đi sông chuyến nào cũng về đủ người tới nhà. Cái yên đó là nhờ ông giữ lời khấn, ông Thọ à.
Ông Thọ nghe vợ nhắc lại buổi khấn giải nghệ năm xưa, từng hình ảnh trong buổi tối đó trở lại rõ ràng trong đầu ông: ông lúc bốn mươi lăm tuổi, còn khỏe, vừa sẩy một chuyến săn lớn, về nhà giữa đêm. Áo ướt sũng nước sông, đặt manh lưới lên bàn thờ, thắp nhang, nói với vợ và tổ nghề rằng từ nay ông treo lưới, không săn cá hô ở vực Vàm Nao nữa, không dẫn ghe nào vào vực với ý săn cá thần nữa. Bà Năm khi đó còn trẻ, đứng bên cạnh ông, tay bà run khi châm nhang, vì bà biết lời khấn đó là lời khấn đổi cả cuộc sống của gia đình. Từ một nhà thợ săn có tiếng thành một nhà thợ già sống lặng lẽ ở xóm Bờ Sông.
- Tôi nhớ hết, bà. - Ông nói. - Tôi không quên một chữ nào trong lời khấn đó.
- Vậy bữa nay tui xin ông một lời hứa mới, ngay trước bàn thờ này, trước manh lưới này. - Bà Năm nói, giọng bà nghiêm lại. - Ông hứa với tui là ông sẽ không bước chân lên ghe cào. Không phải chỉ ghe của Hùng, mà bất cứ ghe cào sắt nào về bến này trong mùa nước năm nay. Ông ở trên bờ, ông giữ nhà, giữ bàn thờ với tui. Chuyện nợ nần, chuyện thuốc thang, nhà mình tính cách khác, chậm một chút cũng được, thiếu một chút cũng được, chớ ông đừng lấy thân ông già sáu mươi tám tuổi này ra đánh đổi bằng mấy chuyến hoa tiêu trên ghe cào.
Ông Thọ nhìn vợ rất lâu. Bà Năm không khóc, không năn nỉ, không làm lớn chuyện. Bà chỉ xin một lời hứa rõ ràng, trước bàn thờ, như cách hai ông bà đã sống với nhau mấy chục năm: chuyện quan trọng trong nhà này phải nói trước tổ nghề, nói một lần cho rõ, rồi giữ. Ông biết lời hứa này khác hẳn lời từ chối ông đã nói với Hùng ở bến hôm trước. Từ chối ở bến là lời nói với người ngoài. Hứa trước bàn thờ trong nhà là lời nói với vợ, với tổ, với chính quá khứ thợ săn của mình.
Ông đứng dậy, bước tới trước bàn thờ, nhìn manh lưới gia bảo treo trên vách, nhìn khói nhang đang bay lên từ lư hương đồng. Tay phải của ông, bàn tay từng run sau cơn sốt rét cũ, đặt nhẹ lên mép chiếu trước bàn thờ để giữ thăng bằng. Ông nói chậm rãi, từng chữ một, như đang khấn hơn là đang nói chuyện thường.
- Tôi hứa với bà, trước bàn thờ tổ nghề này, trước manh lưới gia bảo này. - Ông nói. - Tôi sẽ không bước chân lên ghe cào. Dù ai mời, dù trả bao nhiêu, dù nhà mình kẹt tới đâu, tôi cũng không lên ghe cào làm hoa tiêu đi vào vực. Lời hứa này tôi nói tối nay, ngày mười lăm tháng mười, bà nghe rõ, tổ nghề nghe rõ.
Bà Năm đứng dậy theo, đứng bên cạnh chồng trước bàn thờ, chắp tay vái một vái ngắn. Nước mắt bà rưng rưng nhưng bà không để rơi xuống, bà chỉ khẽ gật đầu, như người vừa đặt xuống được một gánh nặng đã mang trong lòng từ hôm ghe cào sắt đầu tiên cập bến Vàm Nao.
- Ông hứa vậy thì tui yên lòng. - Bà nói khẽ. - Từ nay chuyện ghe cào ở bến, ông cứ đứng ngoài mà coi, đừng dính vào. Nhà mình thiếu tiền thì tui với thằng Đạt tính tiếp, ông đừng lo một mình rồi nghĩ quẩn.
Hai ông bà ngồi lại bên bàn trà, nói chuyện nhà cửa thêm một lúc: chuyện Đạt sẽ trả một phần nợ tiền gỗ vào cuối tuần. Chuyện bà Năm phải đi tái khám đúng hẹn cuối tháng, chuyện chiếc ghe nhỏ của nhà cần thay lại dây neo trước khi nước lên cao hơn. Những chuyện đời thường đó, nói sau một lời hứa lớn trước bàn thờ, bỗng trở nên nhẹ nhàng và rõ ràng hơn. Như thể chỉ cần giữ được lời hứa không lên ghe cào thì mọi khó khăn còn lại đều là khó khăn có thể tính toán, có thể chia nhau gánh, không phải là vực sâu không đáy.
Đêm xuống sâu hơn, mưa lại bắt đầu rơi lâm râm ngoài sân. Ông Thọ ra hiên nhà đứng nhìn ra phía sông một lúc trước khi đi ngủ. Từ nhà ông không nhìn thấy bến ghe, nhưng ông nghe được tiếng nước sông vỗ vào bờ bao và tiếng máy ghe xa xa ở phía bến, có lẽ là ghe của Hùng đang nổ máy kiểm tra định kỳ trong đêm. Ông đặt tay lên ngực áo, nơi tim ông vẫn đập đều, và tự nhắc lại lời hứa vừa nói trước bàn thờ: không bước chân lên ghe cào. Lời hứa đó tối nay đã được khóa lại trong nhà này, giữa hai vợ chồng già, trước manh lưới gia bảo và khói nhang tổ nghề, và ông Thọ đi ngủ với niềm tin rằng mình sẽ giữ được nó trọn vẹn qua hết mùa nước nổi năm nay.
Trước khi tắt đèn, bà Năm còn cẩn thận kiểm lại manh lưới trên vách một lần nữa, tay bà vuốt nhẹ từng sợi gai khô, kiểm tra nút vá cũ ở giữa manh lưới có bị ẩm sau cơn mưa tối nay không. Bà nói người giữ lưới cũng như người giữ lời hứa, phải coi sóc mỗi ngày, chớ để tới lúc ẩm mốc ăn vào sợi gai rồi mới lo thì đã muộn. Ông Thọ nghe vợ nói câu đó thì mỉm cười buồn, ông hiểu bà không chỉ nói về manh lưới. Ông hứa thêm một lần nữa trong lòng, không nói thành tiếng, rằng dù sau này nhà có kẹt tới mức nào, ông cũng sẽ nhớ tới tối nay, nhớ khói nhang trên bàn thờ. Nhớ giọng nói bình thản mà dứt khoát của vợ, để không tự mình bước qua ranh giới mà hai ông bà vừa cùng nhau vạch lại cho rõ trong mùa nước lớn này. Ông nhìn manh lưới thêm một lúc lâu rồi mới quay vào buồng, trong đầu vẫn còn nguyên câu nói của bà Năm rằng năm nước lớn là năm sông có chuyện. Một câu nói của người đàn bà giữ bàn thờ mà ông tin không kém gì kinh nghiệm đi sông của chính mình.