THẦN NGƯ CÁ HÔ Ở VÀM NAO - Chương 12: Cán Bộ Thủy Sản Xuống Bến

Sáng ngày mười hai tháng mười, bến cá Vàm Nao đông hơn thường lệ vì nước nổi mang theo nhiều cá linh và cá bông lau nhỏ từ phía thượng nguồn đổ về. Ông…

Nội dung chương

Sáng ngày mười hai tháng mười, bến cá Vàm Nao đông hơn thường lệ vì nước nổi mang theo nhiều cá linh và cá bông lau nhỏ từ phía thượng nguồn đổ về. Ông Thọ ra bến sớm, tay xách chiếc giỏ tre, định mua ít cá tươi cho bà Năm nấu canh chua. Ông đi chậm dọc cầu bến, nhìn từng chiếc ghe nhỏ cập vào, nhìn cách người ta neo dây, nhìn màu nước dưới chân cầu. Người đi sông lâu năm chỉ cần nhìn bến buổi sáng là đoán được đêm qua sông có yên hay không, ghe nào ra khơi, ghe nào nằm bờ, ghe nào có dấu hiệu vừa đi một chuyến không muốn ai biết.

Khoảng tám giờ sáng, một chiếc ghe máy nhỏ của huyện Phú Tân cập vào đầu bến. Dương Thị Út bước lên cầu bến, tay cầm cặp hồ sơ bọc ni lông và cuốn sổ bến bìa cứng đã sờn góc. Chị là cán bộ thủy sản huyện, ba mươi bốn tuổi, người nhỏ nhắn nhưng giọng nói rõ ràng, làm việc ở vùng sông nước này đã nhiều năm nên bà con ở bến đều quen mặt. Ông Thọ chào chị, chị chào lại ông bằng tiếng ông Thọ với sự kính trọng dành cho người thợ già nhất xóm Bờ Sông.

- Ông Thọ ra bến sớm vậy. - Chị Út nói. - Nước năm nay lên nhanh quá, con xuống bến kiểm tra ghe lạ và nhắc lệ mùa nước nổi cho bà con nghe lại.

Chị không nói vòng vo. Chị đứng ngay giữa cầu bến, chỗ đông người nhất, mở cuốn sổ bến ra và nói lớn cho các chủ ghe quanh đó cùng nghe. Mùa nước nổi là mùa cá sinh sản và cá nhỏ theo nước tràn vào đồng, vào kênh, vào vực sâu trú ẩn. Theo lệ quản lý của huyện, trong mùa này nghiêm cấm đánh bắt bằng lưới cào sắt mắt dày ở vực Vàm Nao và các vùng nước sâu lân cận. Vì lưới cào sắt cày nát đáy, giết cả cá con lẫn trứng cá, phá vỡ nơi trú của các loài cá lớn. Ai vi phạm sẽ bị lập biên bản, tịch thu ngư cụ và xử lý theo quy định. Chị nói rõ vực Vàm Nao là vùng nước được ghi trong sổ quản lý là nơi cần bảo vệ đặc biệt vì độ sâu và vì tập tính tụ cá của nó.

Bà con ở bến nghe chị nhắc lệ thì gật gù. Nhiều người đã biết lệ này từ các mùa trước, nhưng mỗi mùa nước nổi, khi giá cá lên cao và ghe lạ từ nơi khác đổ về, vẫn có người lén lút vi phạm. Chị Út đi dọc bến, ghi vào sổ từng chiếc ghe lạ mới cập bến trong tuần: tên chủ ghe, nơi đăng ký, tải trọng, mục đích neo đậu khai báo. Tới chiếc ghe cào sắt hai mươi tấn của Hùng neo ở cuối bến, chị dừng lại lâu hơn. Chiếc ghe quá lớn so với mặt bằng chung của bến cá nhỏ này, dàn lưới thép xếp ở đuôi ghe dù đã phủ bạt vẫn lộ ra những đoạn xích sắt và mắt lưới dày dưới mép bạt.

Võ Văn Sơn đang ở trên ghe phụ Tân sắp xếp lại dây neo. Thấy cán bộ tới, Sơn bước lên cầu bến, tay còn cầm đoạn dây thừng ướt. Chị Út hỏi ghe này của ai, neo ở bến với mục đích gì, có giấy tờ gì cần trình không. Sơn liếc nhanh về phía cabin ghe, nơi Hùng không có mặt sáng nay vì đã đi lên chợ huyện từ sớm, rồi cậu trả lời theo lời dặn sẵn mà ông Thọ nghe là biết ngay không phải lời thật lòng của cậu trai này.

- Dạ, ghe này là ghe chở cá thuê. - Sơn nói, giọng cậu hơi ngập ngừng. - Tụi em neo ở bến chờ mối cá từ các ghe nhỏ gom lại rồi chở lên chợ đầu mối. Ghe không có đánh bắt ở vực, chỉ chở thuê thôi chị.

- Ghe chở cá thuê mà cần dàn lưới thép mắt dày và cần cẩu sắt lớn vậy sao. - Chị Út hỏi, mắt chị nhìn thẳng vào phần lưới phủ bạt ở đuôi ghe.

- Dạ, lưới đó là của chủ ghe mua sẵn để dành cho mùa khác, ở vùng khác. - Sơn đáp, cậu nói nhanh hơn, như sợ bị hỏi thêm. - Ở đây tụi em không có thả lưới. Anh Hùng dặn vậy.

Chị Út không tranh cãi với Sơn. Chị ghi vào sổ bến đúng như lời khai: ghe sắt hai mươi tấn, chủ ghe Lê Văn Hùng, khai là ghe chở cá thuê, neo tại bến Vàm Nao từ đầu tháng mười, chưa ghi nhận hoạt động đánh bắt tại chỗ. Chị ghi thêm một dòng ghi chú riêng bằng bút đỏ ở mép trang, mà ông Thọ đứng gần đó nhìn thấy nhưng không đọc rõ chữ, rồi chị đóng sổ lại. Cách ghi sổ của chị làm ông Thọ chú ý. Chị ghi đúng lời khai dù chị rõ ràng không tin hẳn lời khai đó, vì phận sự của cán bộ bến là ghi nhận trước, kiểm chứng sau, không kết luận khi chưa có chứng cứ trong tay.

- Em Sơn, em nhắn lại với anh Hùng giùm chị. - Chị Út nói, giọng chị nghiêm nhưng không gay gắt. - Ghe neo ở bến này thì phải tuân lệ ở bến này. Vực Vàm Nao trong mùa nước nổi cấm lưới cào sắt mắt dày, chị đã nhắc chung ở bến sáng nay rồi. Khi nào anh Hùng về, kêu anh ấy lên trạm trình giấy tờ ghe cho đầy đủ. Thiếu giấy tờ thì ghe không được rời bến đi chuyến dài.

Sơn gật đầu lia lịa, hứa sẽ nhắn lại. Chị Út quay sang ông Thọ, chị hỏi ông mùa nước năm nay có gì lạ ở vực không, cá có tụ nhiều không, có ghe lạ nào hoạt động ban đêm ở rìa vực mà bà con ở xóm có nghe thấy không. Ông Thọ trả lời cẩn thận, đúng những gì ông đã tận mắt thấy tính tới sáng nay: nước lên nhanh, cá nhỏ tụ nhiều ở mép vực, ghe của Hùng mới về bến hơn một tuần, còn chuyện ban đêm thì ông chưa thấy gì cụ thể để báo. Ông không nhắc tới lời mời làm hoa tiêu mà Hùng vừa đặt lại với ông chiều hôm qua, vì đó là chuyện riêng giữa ông và chủ ghe, chưa phải chứng cứ vi phạm lệ nào.

Chị Út nghe ông nói, chị ghi thêm vài dòng vào sổ. Cuốn sổ bến trong tay chị, với ông Thọ, bỗng trở thành một vật quan trọng hơn vẻ ngoài sờn cũ của nó. Nó là nơi mọi chiếc ghe lạ, mọi lời khai, mọi ghi nhận ở bến này được khóa lại bằng chữ viết và ngày tháng, để sau này nếu sông có chuyện, người ta còn có chỗ mà đối chiếu ai đã ở đâu, khai gì, vào ngày nào. Ông Thọ từng giữ sổ tay nghề của riêng mình theo cách tương tự hồi còn đi săn, và ông hiểu giá trị của một cuốn sổ được ghi đều đặn, trung thực, không thêm bớt.

Trước khi rời bến, chị Út đứng lại ở đầu cầu, nói thêm một lần nữa cho các chủ ghe nghe về việc tuần tra trên sông sẽ tăng trong những tuần nước lớn sắp tới, nhất là vào ban đêm ở vùng nước quanh vực Vàm Nao. Ghe nào bị bắt gặp đang cào trộm trong vùng cấm sẽ bị lập biên bản ngay tại chỗ, không có ngoại lệ. Bà con ở bến xì xào bàn tán, vài chủ ghe nhỏ lắc đầu nói ai dại gì đụng vào vực trong mùa này, vài người khác liếc về phía chiếc ghe cào sắt đang neo im lìm ở cuối bến mà không nói gì thêm.

Ông Thọ xách giỏ cá đi về phía xóm, lòng ông nghĩ nhiều về cuốn sổ bến của chị Út và lời khai gian vừa được ghi vào đó. Ghe của Hùng khai là ghe chở cá thuê, một lời khai sai sự thật mà sáng nay đã thành chữ viết trong sổ quản lý của huyện. Sau này, nếu ghe đó bị phát hiện cào trộm, lời khai gian này sẽ là một bằng chứng nữa cho thấy chủ ghe đã có ý che giấu ngay từ đầu. Nhưng sáng nay, nó vẫn chỉ là một dòng chữ nằm yên trong sổ, và chiếc ghe cào vẫn neo ở cuối bến, dàn lưới thép vẫn phủ bạt nằm đó, chờ đêm xuống. Ông Thọ về tới nhà, đặt giỏ cá xuống bếp, kể cho bà Năm nghe chuyện cán bộ xuống bến nhắc lệ. Bà Năm nghe xong chỉ nói một câu ngắn gọn rằng lệ thì có lệ, nhưng sông rộng, đêm tối, cán bộ đâu có canh hết được mọi mặt nước. Câu nói của vợ làm ông Thọ im lặng rất lâu bên chén trà nguội, vì ông biết bà nói đúng phần khó nhất của mọi lệ cấm trên sông nước miền Tây mùa nước nổi.

Buổi trưa hôm đó, ông Thọ quay lại bến một lần nữa để coi lại dây neo của chiếc ghe nhỏ nhà mình trước giờ nước lên buổi chiều. Chị Út vẫn còn ở trạm bến, đang ngồi ghi chép dưới mái hiên với cuốn sổ bến mở rộng trên bàn. Thấy ông Thọ, chị gọi ông lại, rót cho ông một ly trà đá và hỏi thêm vài chuyện về nghề cũ ở vực mà sổ sách của huyện không ghi hết được. Chị nói cán bộ trẻ như chị biết lệ trên giấy, nhưng đường nước thật, miệng xoáy thật, mùa cá thật thì phải nhờ những người như ông chỉ lại mới nắm chắc được khi đi tuần tra.

Ông Thọ ngồi xuống, ông chỉ cho chị coi trên mặt sông chỗ nào là mép vực nhìn từ bến, chỗ nào nước đổi màu khi dòng đáy trồi lên. Và dặn chị một điều quan trọng: ghe cào trộm nếu có hoạt động thì sẽ không bao giờ cào vào ban ngày ở giữa bến đông người, mà sẽ chờ đêm tối. Tắt đèn, ra rìa vực cào những đường ngắn rồi rút nhanh trước khi trời sáng. Chị Út ghi cả lời dặn đó vào sổ, ghi rõ người nói là ông Huỳnh Văn Thọ, ngày mười hai tháng mười. Ông nhìn dòng chữ đó được ghi xuống, lòng ông hơi chùng lại, vì ông biết từ nay lời nói của mình ở bến này cũng đã vào sổ, cũng có ngày tháng đi kèm, không còn là chuyện nói qua rồi thôi như lời bàn tán ở chợ cá.

Khi ông đứng dậy ra về, Sơn từ trên ghe cào bước xuống lấy nước ngọt, gặp ông ở chân cầu bến thì khẽ chào. Ông nhìn cậu thợ trẻ, thấy trong mắt cậu có vẻ lo lắng mà sáng nay lúc nói lời khai gian trước mặt cán bộ cậu đã cố giấu. Ông không trách Sơn, vì ông hiểu cậu chỉ là thợ làm thuê, lời khai đó là lời của chủ ghe dặn, không phải ý của cậu. Nhưng ông dặn cậu một câu riêng, giọng rất thấp, chỉ hai người nghe: đi ghe nào thì cũng phải nhớ lệ của sông, tiền công nhận rồi mà việc làm sai lệ thì sau này chính người thợ cũng phải gánh một phần. Sơn cúi đầu dạ nhỏ rồi ôm bình nước quay lại ghe, bước chân cậu nặng hơn lúc bước xuống.

Chương khác

Xem thêm