THẦN NGƯ CÁ HÔ Ở VÀM NAO - Chương 11: Thọ Từ Chối Lên Ghe Cào
Chiều ngày mười một tháng mười, nước trên sông Tiền lên cao hơn hôm qua một gang tay. Bến ghe Vàm Nao ướt sũng, những tấm ván cầu bến trơn trượt vì rêu…
Nội dung chương
Chiều ngày mười một tháng mười, nước trên sông Tiền lên cao hơn hôm qua một gang tay. Bến ghe Vàm Nao ướt sũng, những tấm ván cầu bến trơn trượt vì rêu và bùn non. Ông Thọ đi dọc bến kiểm lại mấy chiếc ghe nhỏ của xóm vừa neo tránh nước, tay ông nắm chặt chiếc gậy tre quen thuộc, bước chân chậm mà chắc. Ông dừng lại ở cuối cầu bến, chỗ nhìn thẳng ra ngã ba sông, nơi màu nước đục của sông Tiền gặp màu nước trong hơn từ phía Đồng Tháp tràn sang. Miệng vực sâu nằm đâu đó giữa khoảng nước phẳng lặng kia, không ai nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng người đi sông lâu năm như ông chỉ cần nhìn vệt bọt và hướng xoáy nhẹ trên mặt nước là biết vực đang thở dưới đáy.
Lê Văn Hùng đã chờ ông ở đó từ trước. Hắn đứng tựa vào cột neo, áo sơ mi xắn tay, chân mang ủng cao su còn dính bùn mới. Bên cạnh hắn, chiếc ghe cào sắt hai mươi tấn neo sát bờ, thân ghe sơn xám, dàn lưới thép xếp gọn ở đuôi, dây cáp tời cuộn tròn trên sàn như một con trăn sắt nằm im. Ông Thọ nhìn chiếc ghe một lượt rồi quay lại nhìn Hùng. Ông biết người này không ra bến vào giờ này để ngắm nước.
- Ông Thọ, tui chờ ông từ trưa. - Hùng nói, giọng hắn niềm nở. - Chuyện hôm qua ở nhà ông, tui nói chưa hết ý. Nay tui ra bến nói lại cho rõ, có mặt anh Đạt ở đây làm chứng cũng tốt.
Đạt vừa từ xưởng ghe đi tới, tay còn cầm chiếc bào gỗ, nghe Hùng nhắc tên mình thì dừng bước. Anh nhìn cha, rồi nhìn chủ ghe, vẻ mặt anh căng thẳng. Anh đã đoán được Hùng sẽ quay lại, vì một người như Hùng không bỏ qua một hoa tiêu rành vực chỉ sau một lần bị từ chối ở nhà.
- Cậu muốn nói gì thì nói ngay ở bến này. - Ông Thọ đáp. - Tôi nghe, con tôi nghe, bà con ở bến cũng nghe. Chuyện đi sông không có gì phải giấu.
Hùng cười, hắn bước tới gần hơn, hạ giọng vừa đủ cho ba người nghe rõ giữa tiếng nước vỗ vào mạn ghe.
- Tui mời ông lên ghe tui làm hoa tiêu, chính thức, đàng hoàng. - Hắn nói. - Ghe tui hai mươi tấn, máy mạnh, tời mạnh, chỉ thiếu một người biết đường nước đáy vực Vàm Nao. Ông ngồi ở mũi ghe, chỉ cho thợ của tui chỗ nào nước sâu, chỗ nào tránh miệng xoáy, chỗ nào thả lưới cho trúng luồng cá lớn. Mỗi chuyến tui trả ông một khoản tiền công xứng đáng, trả trước một nửa bằng tiền mặt. Ông không phải kéo lưới, không phải thức trọn đêm, chỉ cần chỉ đường. Xong mùa nước này, số tiền ông nhận được dư sức trả hết giấy nợ tiền gỗ của xưởng anh Đạt, dư sức lo thuốc cho bà Năm tới cuối năm.
Đạt nghe tới giấy nợ thì mặt anh đổi sắc. Hắn biết cả chuyện đó, biết tới mức tính được tiền công đủ trả nợ, đủ lo thuốc. Điều đó làm Đạt khó chịu hơn cả lời mời.
- Anh Hùng, chuyện nợ nần nhà tui, nhà tui tự lo. - Đạt nói. - Anh đừng lấy chuyện đó ra nói trong việc mời ba tui lên ghe.
- Tui nói thiệt tình chớ không có ý gì. - Hùng đáp ngay, giọng vẫn mềm. - Ở xóm Bờ Sông này ai không biết xưởng ghe của anh đang kẹt tiền gỗ. Tui có ghe, có việc, có tiền công đàng hoàng. Ông Thọ có nghề, có đường nước trong đầu mấy chục năm. Hai bên hợp lại thì cả hai cùng có lợi. Tui đâu có ép ai làm chuyện bậy.
Ông Thọ nghe hắn nói chữ hợp lại thì ông lắc đầu chậm rãi. Ông nhìn ra mặt sông, nhìn vệt nước đục đang cuộn nhẹ ở giữa dòng, rồi ông quay lại đối diện Hùng. Giọng ông không lớn, nhưng ở bến ghe buổi chiều, từng chữ của người thợ già nghe rõ mồn một.
- Cậu nói cậu cần hoa tiêu rành vực. - Ông nói. - Tôi hỏi cậu một câu: cậu cần tôi chỉ đường để ghe cậu đi đâu trong vực đó.
Hùng hơi khựng lại, rồi hắn cười trừ.
- Thì đi đánh cá lớn chớ đi đâu, ông. - Hắn nói. - Vực sâu là chỗ cá lớn tụ. Ghe nào vào được vực, biết tránh xoáy, biết chọn luồng, thì một chuyến bằng người ta làm cả tháng ở ngoài rìa. Tui làm ăn, tui tính vậy thôi.
- Đánh cá lớn bằng dàn lưới thép mắt dày của cậu, cào sát đáy vực, thì không phải đánh cá. - Ông Thọ nói thẳng. - Đó là cào vực. Lưới của cậu không chừa đường cho cá nhỏ, không chừa đáy cho sông thở. Tôi đã coi kỹ dàn lưới đó hôm ghe cậu mới về bến. Mắt lưới nhỏ hơn lòng bàn tay, hai đầu gắn xích sắt. Cậu thả một đường như vậy qua miệng vực, cá lớn cá nhỏ, trứng cá, bùn đáy, cậu vét sạch hết. Người xưa đan lưới dây gai mắt to bằng cái tô là để cá nhỏ lọt qua, để nghề còn sống tới đời sau. Lưới của cậu làm ngược lại hết.
Hùng nghe ông chê lưới của mình trước mặt Đạt thì nụ cười trên mặt hắn nhạt đi một chút, nhưng hắn vẫn giữ giọng ôn hòa.
- Ông Thọ, thời buổi này ai còn đan lưới gai nữa. - Hắn nói. - Ghe sắt thì phải lưới thép, máy mạnh thì phải cào sâu. Ông giữ lệ xưa, tui tôn trọng, nhưng ông đừng vì lệ xưa mà chê việc làm ăn của người ta. Tui mời ông là vì tui nể nghề của ông. Cả vùng này, người thứ hai biết rõ miệng xoáy mở lúc nào, nước đổi dòng ra sao trong vực Vàm Nao, tui tìm không ra.
Câu nói cuối cùng của Hùng là một câu nói thật, và chính vì nó thật nên ông Thọ càng phải trả lời cho rõ. Đúng là trong vùng này, không còn ai thuộc đường nước đáy vực như ông. Hồi trẻ ông từng săn cá hô ở đó, từng lặn xuống gần đáy vực trong những năm trai tráng, từng thoát chết ở miệng xoáy một lần. Sau khi giải nghệ, ông giữ kiến thức đó trong đầu như giữ một món nợ, không truyền bừa bãi, không đem ra khoe, không dùng nó để dẫn bất cứ chiếc ghe nào quay lại vực với ý xấu. Manh lưới gia bảo treo trên bàn thờ trong nhà ông là để thờ, để nhắc ông nhớ mình đã hứa gì với tổ nghề, chớ không phải để một ngày nào đó ông lại mở đường cho lưới thép vào vực.
- Tôi nói rõ với cậu bữa nay, ngay tại bến này, trước mặt con tôi. - Ông Thọ nói, tay ông chỉ về phía nhà mình ở xóm Bờ Sông, dù từ bến không nhìn thấy bàn thờ. - Tôi đã giải nghệ. Manh lưới trong nhà tôi là gia bảo thờ cúng, không phải để dẫn người ta đi cào vực. Tôi giữ manh lưới đó mấy chục năm nay không bán, không truyền nghề bừa bãi, thì tôi cũng không đem đường nước trong đầu tôi bán cho ghe cào. Cậu trả bao nhiêu tôi cũng không lên ghe của cậu. Đó là lời từ chối đầu tiên của tôi nói chính thức ở bến, cậu nghe cho rõ.
Đạt đứng bên cạnh nghe cha nói, vai anh thả lỏng ra một chút. Anh biết cha mình nói câu này là đã đóng lại một cánh cửa. Người thợ già một khi đã nói lời từ chối trước mặt con trai ở nơi công cộng như bến ghe, thì lời đó nặng hơn một lời hứa trong nhà, vì nó có người làm chứng, có sông nước làm chứng.
Hùng im lặng một lúc lâu. Hắn nhìn ông Thọ, nhìn Đạt, rồi nhìn chiếc ghe cào của mình đang neo sát bờ. Hắn không nổi giận, không lớn tiếng. Sự bình tĩnh của hắn làm ông Thọ càng thêm cảnh giác, vì một người bị từ chối thẳng mà vẫn bình tĩnh như vậy thường là người đã tính trước nhiều đường khác.
- Ông từ chối, tui nghe rõ. - Hùng nói cuối cùng. - Tui không ép ông bữa nay. Nhưng ông Thọ à, ông là người duy nhất rành đường nước vực sâu ở vùng này, điều đó ông cũng biết, tui cũng biết. Ghe tui vẫn neo ở bến này, mùa nước còn dài. Tui chỉ mong ông suy nghĩ lại, khi nào nhà ông cần tiền hơn, khi nào ông thấy việc chỉ đường vài chuyến không có gì nặng nề, ông cứ nhắn tui một tiếng.
- Tôi đã suy nghĩ xong rồi mới nói. - Ông Thọ đáp. - Cậu đừng chờ tôi đổi ý.
- Vậy tui ghi nhớ lời ông. - Hùng nói, hắn gật đầu chào hai cha con rồi quay lưng đi về phía ghe của mình. - Chào anh Đạt. Xưởng ghe của anh có cần mối sửa ghe lớn thì cứ qua ghe tui nói chuyện, tui có nhiều việc sửa chữa đang cần thợ giỏi đó.
Đạt không đáp câu chào mời đó. Anh đứng nhìn Hùng bước lên ghe cào, nhìn thợ máy Tân đang kiểm tra dây tời trên sàn ghe ngoái lại nhìn về phía bến. Anh quay sang cha, giọng anh thấp xuống.
- Ba từ chối vậy là đúng. - Anh nói. - Con đứng đây nghe ba nói, con yên tâm. Nhưng con sợ hắn không bỏ cuộc đâu, ba. Hắn biết nhà mình nợ tiền gỗ, biết má cần thuốc, hắn sẽ quay lại bằng cách khác.
- Ba biết. - Ông Thọ nói. - Hắn là người làm ăn lớn, hắn không bỏ một món lợi tiền tỷ chỉ vì một ông già từ chối một lần. Nhưng ba đã nói lời ở bến này rồi, Đạt. Từ nay về sau, dù hắn quay lại bao nhiêu lần, con cứ nhắc ba đã từ chối ở đây, trước mặt con. Lời nói ở bến ghe là lời nói có sông chứng giám, không phải lời nói trong nhà rồi quên.
Hai cha con đứng thêm một lúc ở cuối cầu bến, nhìn mặt nước sông Tiền chuyển màu sẫm dần khi chiều xuống. Xa ngoài ngã ba, một đàn cá nhỏ bỗng tản ra thành vệt dài trên mặt nước rồi tụ lại, như có một luồng nước ngầm vừa lướt qua dưới đáy. Ông Thọ nhìn vệt cá đó rất lâu, lòng ông nặng trĩu. Ông vừa từ chối làm hoa tiêu cho ghe cào, nhưng ông biết ghe cào vẫn ở đây, lưới thép vẫn ở đây, và vực sâu ngoài kia vẫn là nơi cá lớn tụ về trong mùa nước nổi. Từ chối lên ghe chỉ mới là giữ được phần mình. Phần còn lại, chiếc ghe kia sẽ làm gì trong những đêm sắp tới khi không có ông trên ghe, ông chưa biết. Và chính điều chưa biết đó làm người thợ già đứng ở bến chiều nay không hề thấy nhẹ lòng khi quay lưng đi về phía xóm Bờ Sông cùng con trai.