THẦN NGƯ CÁ HÔ Ở VÀM NAO - Chương 8: Cá Cảm Tâm Can Người Trên Sông
Tối mùng năm tháng mười, ông Thọ ngồi trên một chiếc ghe nhỏ giữa sông Tiền, cùng với Sơn. Ghe là ghe của một người quen trong xóm cho mượn. Hai người ra…
Nội dung chương
Tối mùng năm tháng mười, ông Thọ ngồi trên một chiếc ghe nhỏ giữa sông Tiền, cùng với Sơn. Ghe là ghe của một người quen trong xóm cho mượn. Hai người ra sông vào buổi tối không phải để bắt cá, mà để Sơn tập chạy ghe đêm theo đường nước ông Thọ đã chỉ ban ngày, và để ông Thọ coi lại mặt vực khi trời tối. Đó là một việc ông vẫn làm thỉnh thoảng vào đầu mùa nước nổi từ nhiều năm nay, lặng lẽ, không nói với ai trong nhà.
Mặt sông về đêm khác hẳn ban ngày. Nước đen và rộng, gió mát lạnh, hai bên bờ chỉ còn ánh đèn le lói của xóm Bờ Sông và những ghe cá đậu thành hàng. Trên đầu, trăng non treo mỏng, ánh sáng vừa đủ để thấy mặt nước gợn sóng lăn tăn và bóng của chiếc ghe nhỏ in dài trên dòng chảy. Sơn cầm lái ở phía sau, chạy chậm theo lời ông Thọ dặn, mắt căng ra nhìn đường nước trong bóng tối, tay lái thỉnh thoảng run nhẹ vì hồi hộp.
- Chạy đêm khó hơn ban ngày nhiều quá chú. - Sơn nói khẽ, như sợ tiếng nói lớn sẽ làm mặt sông động. - Ban ngày còn thấy bãi bồi, thấy vệt nước. Ban đêm nhìn đâu cũng một màu đen.
- Chạy ghe đêm không chạy bằng mắt. - Ông Thọ nói, ông ngồi ở mũi ghe, khăn rằn quấn cổ, hai tay đặt yên trên đầu gối. - Chạy bằng tai và bằng da thịt. Tai nghe tiếng nước réo ở đâu, da thịt cảm được gió đổi hướng ra sao, ghe đang bị nước đẩy sang phía nào. Mắt ban đêm chỉ để coi đèn bờ và tránh ghe lớn thôi. Mày chạy riết rồi quen. Người xưa không có đèn pin, không có máy định vị, họ qua vực này ban đêm toàn bằng tai với da thịt đó.
Ghe trôi chậm về phía ngoài vực, nhưng không vào miệng vực, chỉ dừng ở vùng nước ngoài rìa, nơi ông Thọ ra hiệu cho Sơn tắt máy, thả ghe trôi theo dòng một lúc. Trong tiếng yên lặng của mặt sông đêm, Sơn nghe rõ tiếng nước réo nhẹ từ phía miệng vực vọng lại, thứ âm thanh ông Thọ đã cho anh nghe ban ngày, giờ trong đêm nghe càng rõ và càng lạnh người.
- Chú Thọ, con hỏi chú một chuyện này, chú đừng cười con. - Sơn ngập ngừng. - Mấy bữa nay ở bến, người ta bàn tán chuyện cá hô thành tinh ở vực hoài, từ hồi ghe cào của ông Hùng về với hồi ông Minh ra giá tiền tỷ ở chợ. Người ta nói cá thành tinh thì biết hết mọi chuyện trên sông, biết cả người nào tốt người nào xấu. Chuyện đó có thiệt không chú, hay người ta đồn thêm cho ly kỳ?
Ông Thọ im lặng một lúc lâu trước khi trả lời. Ông nhìn mặt nước đen quanh ghe, nơi từng đàn cá nhỏ đang bơi rất yên quanh mạn ghe của hai người, thỉnh thoảng ánh lên một tia sáng bạc mỏng dưới ánh trăng non khi chúng lật mình. Rồi ông bắt đầu kể, giọng ông chậm và thấp, như mọi câu chuyện nghề mà ông chỉ kể trên sông, giữa đêm, cho người trẻ thật sự muốn nghe.
- Phường chài mình truyền nhau từ đời này qua đời khác một chuyện: cá hô sống lâu năm ở vực sâu, lớn tới một mức nào đó, thì nó thành tinh theo cách của loài cá. Nó không hóa thành người, không nói tiếng người, không làm những chuyện như trong truyện kể cho con nít nghe. Cái tinh của nó nằm ở chỗ khác: nó cảm nhận được tâm can thiện ác của người trên sông. Người trên ghe mang lòng lương thiện, chỉ bắt cá đủ ăn, đủ bán, biết chừa đường cho sông, thì đàn cá nhỏ bơi yên quanh mạn ghe của người đó, mặt nước quanh ghe êm, cá lớn dưới sâu cũng để yên cho ghe qua lại. Còn ghe nào mang ác ý xuống sông, mang lòng tham muốn vét sạch, muốn săn cá thần bán tiền, thì mặt nước quanh ghe đó tự nhiên lạnh đi. Đàn cá nhỏ tản ra xa, và dưới đáy vực, có một vật lạ nào rất lớn sẽ biết, sẽ ghi nhớ chiếc ghe đó.
Sơn nghe tới đó, bất giác nhìn quanh mặt nước tối. Quanh mạn ghe của hai người lúc này, cá nhỏ vẫn bơi yên, từng vệt sáng bạc nhỏ lướt qua đều đặn trong nước đen. Anh thấy sống lưng mình hơi lạnh, không rõ vì gió đêm hay vì câu chuyện.
- Nhớ để làm gì hả chú? - Anh hỏi khẽ.
- Để tới lúc cần thì tính sổ. - Ông Thọ đáp. - Người xưa nói cá thần không phạt người ngay. Nó để cho người ta tự đi hết con đường tham của mình, tự thả lưới, tự kéo cá, tự vung tay làm điều ác. Tới lúc đó, nó mới trả lại đúng những gì người ta đã mang xuống sông. Cho nên người đi sông lương thiện không bao giờ sợ vực sâu ban đêm. Chỉ người mang ác ý mới phải sợ, vì họ biết trong lòng họ đang giấu chuyện gì, và họ biết dưới nước có một thứ cảm nhận được hết chuyện giấu đó, rõ hơn cả người ngồi cạnh họ trên ghe.
Ghe trôi thêm một đỗi trong im lặng. Sơn suy nghĩ về những lời ông Thọ nói. Anh nghĩ tới chiếc ghe cào sắt của Hùng đang đậu ở bến, tới dàn lưới thép mắt dày, chiếc móc sắt, và tới những lời bàn tán ở chợ cá về tiền tỷ. Anh không nói ra, nhưng trong đầu anh, câu chuyện cá cảm tâm can bỗng nối thẳng tới những người và những vật rất thật đang có mặt ở Vàm Nao mùa nước này. Và nó làm anh thấy bất an một cách lạ lùng, cái bất an của người lỡ đứng gần một chuyện lớn mà mình chưa hiểu hết.
- Còn một chuyện nữa mày nên biết. - Ông Thọ nói tiếp, ông đưa tay chỉ xuống mặt nước quanh ghe. - Người xưa còn nói cá lớn dẫn đường cho đàn cá nhỏ. Mày thấy cá nhỏ quanh ghe mình bơi yên không? Đó là vì vùng nước này đang yên. Khi nào có lưới quét lớn đi ngang, hoặc có một chiếc ghe mang ác ý tới gần, đàn cá nhỏ sẽ tản ra trước tiên, tản thành từng cánh, tránh xa ra, như có một hiệu lệnh vô hình từ dưới sâu truyền lên. Hiệu lệnh đó, người xưa tin là do cá lớn ở vực phát ra. Nó dẫn đàn cá nhỏ tránh lưới, tránh nạn, như một con đầu đàn già giữ mạng cho cả đàn cá của sông. Mày đi sông, muốn biết nước đang yên hay sắp có chuyện, đừng nhìn sóng, hãy nhìn đàn cá nhỏ trước tiên.
Sơn gật đầu, mắt anh nhìn chăm chú vào những vệt cá nhỏ quanh mạn ghe, cố ghi nhớ từng dấu hiệu như học một bài học nghề quan trọng. Ông Thọ nhìn người trẻ, trong lòng vừa thương vừa lo. Sơn còn trẻ, còn thật thà, cái tâm can của anh trong sáng như mặt nước quanh ghe đêm nay. Nhưng anh đang làm thuê ở bến, nơi chiếc ghe cào của Hùng đang cần người, nơi tiền công mùa nước cao hơn mọi năm vì lời ra giá của Minh còn nóng hổi trong đầu mọi người. Ông không biết, và không dám chắc, chiếc ghe nhỏ yên bình đêm nay và chàng thợ phụ trẻ ngồi sau lái rồi sẽ bị cuốn về phía nào trong những ngày sắp tới của mùa nước nổi.
Sơn hỏi thêm rằng nếu cá cảm được tâm can, thì người chỉ đi làm thuê, không phải chủ ghe, không quyết định chuyện thả lưới, có bị tính sổ chung không. Câu hỏi đó làm ông Thọ im lặng lâu hơn mọi câu hỏi trước. Ông nói rằng sông nước tính sổ theo cách của sông nước, ông không dám nói chắc phần của từng người. Nhưng người xưa dặn, người biết ghe mình mang ác ý mà vẫn ngồi trên ghe đó, vẫn cầm lái, vẫn kéo lưới theo lệnh, thì tới một lúc nào đó, không thể nói mình hoàn toàn vô can. Lời dặn đó không phải để hù người làm thuê, mà để nhắc người trẻ phải biết chọn ghe mà đi, chọn chủ mà theo, ngay từ đầu mùa, trước khi tiền công làm mờ mắt. Sơn nghe xong, tay lái của anh chậm lại thấy rõ, và ghe đi một quãng dài trong đêm mà không ai nói thêm câu nào, chỉ có tiếng máy nổ đều và tiếng nước vỗ nhẹ vào mạn ghe trong bóng tối.
Ông Thọ nhìn Sơn từ phía mũi ghe, thấy vai người trẻ hơi trĩu xuống sau câu chuyện. Ông hơi hối hận vì đã nói nặng với một đứa còn quá trẻ và quá thật thà, nhưng ông cũng biết những lời này nếu không nói bây giờ, khi mọi chuyện còn chưa bắt đầu, thì sau này nói ra cũng không còn kịp nữa. Ông bèn dịu giọng, kể cho Sơn nghe một chuyện vui cũ: ngày xưa có một người chài già trong phường, mỗi lần qua vực đều thả xuống nước một nắm cơm nguội. Nói là cho cá nhỏ ăn, mà thật ra là để tự nhắc mình qua vực với lòng yên, không tham, không sợ. Người đó đi sông tới hơn tám mươi tuổi, chưa từng gặp một nạn nào ở vực Vàm Nao, và tới ngày ông mất, đàn cá nhỏ trong vùng vẫn bơi yên quanh chiếc ghe của gia đình ông như mọi ngày. Sơn nghe chuyện đó thì cười khẽ trong đêm, vai anh nhẹ lại, và anh nói mai mốt qua vực chắc anh cũng học theo, thả một nắm cơm cho cá, để lòng mình yên trước đã rồi hãy tính chuyện khác.
- Thôi, quay ghe về thôi. - Ông Thọ nói, phá vỡ sự im lặng. - Đêm đầu tập chạy tới đây là đủ. Mày nhớ lời tao: trên sông, cá cảm được tâm can người, không phải chuyện để sợ chơi. Nó là chuyện để người ta tự giữ lòng mình cho ngay khi xuống nước. Lòng ngay thì sông yên, lòng cong thì sông động. Chỉ vậy thôi.
Sơn nổ máy, vòng ghe về phía bến, ánh đèn xóm Bờ Sông mỗi lúc một gần. Trên đường về, ông Thọ ngồi im ở mũi ghe, nhìn mặt nước đen lùi lại sau lưng, nơi đàn cá nhỏ vẫn bơi yên trong vùng nước ngoài rìa vực. Và ông nghĩ rằng câu chuyện ông vừa kể cho Sơn nghe vẫn chỉ là chuyện nghề truyền miệng, chưa có một lần hiện thân nào ở mùa nước năm nay để chứng minh nó là thật hay không. Vực sâu vẫn nằm yên trong bóng tối phía sau ghe, lặng lẽ và mênh mông, như nó đã nằm yên qua bao mùa nước, giữ trong lòng nó những điều mà người trên sông chỉ mới dám kể cho nhau nghe bằng giọng khẽ giữa đêm.