THẦN NGƯ CÁ HÔ Ở VÀM NAO - Chương 6: Ghe Cào Sắt Hai Mươi Tấn Về Bến
Chiều mùng ba tháng mười, bến ghe Vàm Nao xôn xao hẳn lên từ lúc một chiếc ghe lớn lạ mặt còn chưa cập hẳn vào cầu bến. Người trong xóm bỏ dở việc đang…
Nội dung chương
Chiều mùng ba tháng mười, bến ghe Vàm Nao xôn xao hẳn lên từ lúc một chiếc ghe lớn lạ mặt còn chưa cập hẳn vào cầu bến. Người trong xóm bỏ dở việc đang làm, kéo nhau ra bờ sông coi. Ghe lớn ở bến này không hiếm trong mùa nước nổi, nhưng chiếc ghe đang từ từ tiến vào, tách nước thành hai vệt trắng dài hai bên mạn. Là một chiếc ghe cào sắt, thân sắt nguyên khối, nước sơn xám đã trầy nhiều chỗ, chiều dài và bề ngang của nó lớn gấp mấy lần ghe cá thường của dân xóm. Trên bến có người đọc được con số đăng ký sơn ở mũi ghe và nói lớn rằng ghe này tải trọng tới hai mươi tấn, là ghe của dân làm ăn lớn ở miệt dưới mới lên vùng này.
Ông Thọ lúc ấy đang ở bến, ngồi coi người ta vá lưới ở một sạp gần cầu bến. Ông đứng dậy khi nghe tiếng máy ghe lớn gầm lên rồi hạ xuống, và ông nhìn chiếc ghe tiến vào không chớp mắt, với ánh mắt của người thợ già nhận ra ngay một thứ không thuộc về bến cá yên bình này.
Ghe cập bến, dây neo quăng lên bờ, một người đàn ông cao lớn, vai u, da đen sạm, khoảng gần năm mươi tuổi, bước lên cầu bến trước tiên. Người trong xóm thì thầm với nhau đó là Lê Văn Hùng, chủ ghe, dân làm nghề cào cá ở miệt Châu Đốc mới dời về vùng Vàm Nao mùa nước này. Theo sau Hùng là một thanh niên gầy, mặt còn trẻ, tay xách thùng đồ nghề máy móc, mà sau này ông Thọ mới biết tên là Nguyễn Văn Tân, thợ máy của ghe, cháu họ của Hùng. Tân đi một vòng quanh thân ghe, kiểm tra lại dây neo, chân vịt, rồi mới lên bờ đứng sau lưng chủ.
Nhưng điều làm ông Thọ đứng yên rất lâu không phải là người, mà là dàn trang bị trên ghe. Ở đuôi ghe, cuộn thành vòng lớn, là một dàn lưới cào sắt. Ông bước lại gần hơn, tới mép cầu bến, nhìn xuống. Dàn lưới ấy không đan bằng dây gai hay dây cước như lưới thường. Nó là lưới thép, mắt lưới dày và nhỏ, nhỏ hơn lòng bàn tay, sợi thép cứng, lạnh, xếp lớp này lên lớp khác, hai bên mép lưới gắn những bánh sắt nặng để khi thả xuống nước. Lưới chìm nhanh và cào sát đáy sông, cào tới đâu bùn đất, cá tôm, cây cỏ dưới đáy đều bị cuốn lên tới đó, không chừa một thứ gì.
Ở mũi ghe, dựng đứng, là một cần cẩu sắt. Cần cẩu không lớn như cần cẩu bến cảng, nhưng đối với một chiếc ghe cá thì nó là thứ trang bị lạ lùng và đáng sợ: cột sắt cao, tay cần vươn ra ngoài mũi ghe. Dây cáp thép treo lủng lẳng, và ở cuối dây cáp là một chiếc móc sắt to, cong, đầu nhọn hoắt, thứ móc dùng để móc vào mang cá lớn mà kéo lên khỏi mặt nước khi cá đã kiệt sức trong lưới.
Ông Thọ nhìn chiếc móc sắt rất lâu. Trong nghề săn cá hô xưa của ông, người ta dùng lưới gai mắt thưa, cá dính lưới thì thợ lặn xuống gỡ, cá nhỏ cho lọt, cá lớn thật sự mới giữ. Không ai dùng móc sắt móc vào đầu cá mà kéo. Chiếc móc này, cùng với dàn lưới thép mắt dày và cần cẩu sắt, nói lên một điều rõ ràng mà không cần ai giải thích: chiếc ghe này sinh ra không phải để bắt cá thường. Nó sinh ra để cào tận đáy, để bắt cho bằng được những con cá lớn nhất, nặng nhất, và để kéo chúng lên ghe bằng sức sắt, bất chấp cá đau đớn hay vùng vẫy ra sao.
- Ghe đẹp quá hén chú. - Một người trong xóm đứng cạnh ông Thọ nói, giọng đầy thán phục. - Ghe vầy một đêm cào bằng dân mình làm cả tháng.
Ông Thọ không đáp ngay. Ông nhìn dàn lưới thép một lần nữa, rồi nhìn sang manh lưới gai trong trí nhớ của mình, manh lưới đang treo trên bàn thờ nhà ông, mắt to bằng cái tô, sợi gai mềm, bắt cá có chọn lọc. Hai thứ lưới, một cũ một mới, một của nghề xưa biết chừa đường cho sông, một của nghề nay muốn vét sạch đáy sông, đối lập nhau tới mức ông thấy lạnh dọc sống lưng giữa buổi chiều nắng gắt.
- Lưới này không phải lưới bắt cá. - Cuối cùng ông nói, giọng ông không lớn nhưng người đứng gần đều nghe rõ. - Lưới này là lưới giết sông. Mắt dày như vầy, thả xuống đáy vực, nó cào sạch từ con cá nhỏ chưa kịp lớn tới ổ trứng dưới bùn. Một ghe vầy cào vài mùa ở Vàm Nao, sông này không còn gì để mà bắt nữa.
Người trong xóm nghe ông nói thì im bặt, vài người lảng dần đi. Hùng, chủ ghe, đứng cách đó không xa, nghe được câu nói của ông Thọ. Hắn quay lại nhìn ông, ánh mắt dò xét, rồi bước tới, cười xã giao.
- Ông là ông Thọ ở xóm Bờ Sông phải không? - Hùng hỏi. - Tui mới về bến này, nghe người ta nói ông là thợ săn cá hô nổi tiếng một thời, rành vực Vàm Nao nhứt vùng. Ghe tui mới về, còn lạ nước lạ cái, bữa nào nhờ ông chỉ giáo vài đường nước.
- Tôi giải nghệ lâu rồi. - Ông Thọ đáp gọn, mắt ông vẫn không rời dàn lưới thép. - Ghe của cậu lớn, máy mạnh, cần gì người già chỉ đường.
- Máy mạnh mà không rành đường nước thì cũng như không. - Hùng cười, nhưng ánh mắt hắn không cười. - Vực Vàm Nao này nghe nói sâu và dữ lắm. Ghe lạ vào đó không có người rành đường, nguy hiểm. Tui nói thiệt, tui rất cần một người như ông.
Ông Thọ không trả lời câu đó. Ông quay sang nhìn Tân, thợ máy trẻ đang đứng sau lưng Hùng, tay vẫn xách thùng đồ nghề. Tân cúi đầu chào ông theo lệ người trẻ chào người già ở bến, ánh mắt anh ta hiền, không có vẻ gì của người gian. Ông Thọ gật đầu chào lại, rồi chậm rãi rời cầu bến, đi về phía trong xóm.
Trên cầu bến, người trong xóm vây quanh chiếc ghe mỗi lúc một đông. Có người hỏi Hùng ghe này mỗi đêm cào được bao nhiêu cá, có người hỏi hắn có mướn thêm thợ phụ không, lương bao nhiêu một đêm. Hùng trả lời từng người, giọng sang sảng, nói ghe của hắn làm ăn lớn, không cào cá vụn, chỉ làm những chuyến đáng tiền. Hắn nói tới đâu, người nghe gật gù tới đó. Ông Thọ đứng ở rìa đám đông, nghe hết, và ông để ý một điều: Hùng không hề nói ghe của hắn sẽ cào ở đâu. Hắn nói về máy, về lưới, về tiền công, nhưng tuyệt nhiên không nhắc một chữ tới vực Vàm Nao, dù ai cũng biết ghe lớn cỡ này về bến nhỏ như bến này thì chỉ có một vùng nước đủ sâu và đủ cá cho nó làm ăn. Sự im lặng có chủ ý đó của Hùng làm ông Thọ lo hơn cả dàn lưới thép, vì người thật sự chỉ muốn bắt cá thường thì không cần giấu nơi mình sẽ thả lưới.
Ông lại nhìn kỹ dàn lưới một lần nữa, lần này nhìn như một người thợ nhìn đồ nghề của đồng nghiệp. Ông thấy ở hai đầu dàn lưới có gắn thêm những đoạn xích sắt nặng, thứ xích khi kéo lê dưới đáy sông sẽ làm bùn sục lên thành vệt dài, cá hoảng loạn chạy dạt ra hai bên rồi mắc hết vào miệng lưới đang mở rộng phía sau. Ông thấy dây cáp tời quấn quanh trục tời ở giữa ghe, cáp thép mới, to bằng cổ tay, chịu được sức kéo mà ngày xưa phải dùng tới ba người thợ khỏe thay nhau giữ dây gai. Ông hiểu ngay rằng với dàn trang bị này, một khi lưới đã dính được con cá đủ lớn ở đáy vực, con cá đó gần như không có đường thoát. Vì nó không đấu với sức người nữa, nó đấu với sức máy, sức sắt, thứ sức không biết mệt và không biết sợ. Ngày xưa cá sẩy được khỏi lưới gai của ông vì lưới còn có độ đàn hồi của sợi tự nhiên, còn người kéo còn có lúc phải chùng tay. Lưới thép này không chùng, máy tời này không chùng. Nghĩ tới đó, ông Thọ bất giác đưa tay lên cổ, chạm vào chiếc khăn rằn của mình, như người tìm một vật quen thuộc để giữ lòng cho yên giữa một cảnh hoàn toàn xa lạ và lạnh lẽo của nghề cá thời nay.
Một đứa nhỏ trong xóm chạy tới, chỉ tay vào chiếc móc sắt đang đung đưa ở mũi ghe, hỏi người lớn móc đó để làm gì mà to dữ vậy. Người cha của nó cười, nói móc đó để móc cá lớn, cá cả trăm ký, kéo lên ghe một lần là xong. Đứa nhỏ trầm trồ, mắt sáng lên. Ông Thọ nghe câu trả lời đó, thấy trong lòng trĩu xuống. Trong mắt đứa nhỏ, chiếc móc sắt là một vật kỳ diệu. Trong mắt ông, nó là thứ sẽ đâm vào đầu một con cá thần nào đó ở vực sâu, nếu chủ ghe này thật sự tìm được con cá mà hắn đang giấu trong lòng không nói ra. Ông muốn nói một câu gì đó để cảnh tỉnh đám đông đang trầm trồ, nhưng ông biết lời của một ông già đã giải nghệ, giữa một bến ghe đang háo hức vì tiền công mùa nước, sẽ nhẹ như gió thoảng qua mặt sông. Ông chỉ lặng lẽ ghi nhớ trong đầu từng chi tiết của chiếc ghe: vị trí cần cẩu, độ dày của mắt lưới, sức của dây cáp. Ông nhớ cái ánh mắt không cười của người chủ ghe khi hắn nói hắn rất cần một người rành đường nước vực Vàm Nao như ông.
Đi được một đoạn, ông còn quay đầu nhìn lại một lần. Chiếc ghe cào sắt hai mươi tấn nằm dài trên mặt nước bến Vàm Nao, cần cẩu sắt vươn lên trời chiều, móc sắt đung đưa nhẹ theo nhịp sóng vỗ vào thân ghe, dàn lưới thép cuộn ở đuôi ghe ánh lên màu xám lạnh trong nắng cuối ngày. Cả xóm Bờ Sông chiều hôm đó đều nói về chiếc ghe lớn mới về, người khen nó mạnh, người tò mò về chủ của nó, người tính chuyện xin làm thuê trên ghe để kiếm tiền mùa nước. Chỉ có ông Thọ, trên đường đi bộ về nhà, trong lòng nặng một nỗi lo không gọi được thành lời: một chiếc ghe như vậy, với một dàn lưới như vậy. Về đậu ở bến Vàm Nao ngay đầu mùa nước nổi, ngay cạnh vực sâu nhất của sông Tiền, thì nó không về đây để bắt cá thường. Nó về đây vì một thứ gì lớn hơn nhiều, thứ mà ông đã thề không bao giờ săn lại, và đã dặn con trai mình không bao giờ được dính vào.