THẦN NGƯ CÁ HÔ Ở VÀM NAO - Chương 3: Vực Sâu Vàm Nao Mùa Nước Nổi

Sáng ba mươi tháng chín, ông Thọ theo một chiếc ghe nhỏ của xóm ra vực sâu Vàm Nao xem nước đầu mùa. Ghe là ghe tam bản cũ, máy đuôi tôm kêu phành phạch,…

Nội dung chương

Sáng ba mươi tháng chín, ông Thọ theo một chiếc ghe nhỏ của xóm ra vực sâu Vàm Nao xem nước đầu mùa. Ghe là ghe tam bản cũ, máy đuôi tôm kêu phành phạch, người lái là Võ Văn Sơn, thợ phụ trẻ nhất ở bến, mới hai mươi sáu tuổi, da rám nắng, tay chân nhanh nhẹn. Sơn vốn làm thuê cho nhiều chủ ghe quanh vùng, ai kêu gì làm nấy, tính tình thật thà, hay hỏi. Sáng nay anh tới nhà ông Thọ từ sớm, nói muốn nhờ ông chỉ cho đường nước ở miệng vực, vì mùa này nhiều chủ ghe lạ về bến, việc nhiều, mà anh thì chưa rành vùng nước sâu nhất của sông Tiền đoạn này.

Ông Thọ ngồi ở mũi ghe, khăn rằn quấn cổ, mắt nhìn mặt nước không chớp. Ghe rời bến khi sương còn đọng trên mặt sông, chạy dọc theo bờ An Giang một đỗi rồi mới vòng ra giữa dòng. Nước nổi năm nay đục hơn mọi năm, phù sa đỏ quạch, rác rều, lục bình và những khúc gỗ mục từ đầu nguồn trôi về thành từng vệt dài. Ghe đi tới đâu, cá nhỏ nổi lên tới đó, từng đàn cá linh trắng bạc lách nước hai bên mạn ghe rồi lặn mất.

- Chú Thọ, sao chú biết chỗ nào là miệng vực? - Sơn hỏi, tay giữ dầm lái, mắt nhìn mặt nước mênh mông không thấy dấu gì khác lạ. - Con nhìn hoài chỉ thấy nước với nước.

- Người mới nhìn nước thấy nước. - Ông Thọ nói. - Người đi sông lâu nhìn nước thấy đường. Mày nhìn chỗ kia kìa, chỗ mặt nước tự nhiên sẫm lại, phẳng như tấm gương giữa dòng đang chảy xiết. Chỗ nước phẳng bất thường giữa dòng xiết là miệng vực đó. Dưới đó sâu không thấy đáy, nước trên mặt bị hút xuống nên nó phẳng, nó lặng, lặng một cách đáng sợ.

Sơn nhìn theo tay cha chỉ. Quả thật, cách mũi ghe chừng vài chục mét, có một khoảng mặt nước rộng, màu sẫm hơn hẳn vùng nước xung quanh, phẳng lì dù hai bên sóng vẫn gợn đều theo gió. Ghe càng tới gần, anh càng nghe rõ một thứ âm thanh rất lạ, không phải tiếng sóng vỗ mà là tiếng nước réo nhẹ từ dưới sâu vọng lên, đều đều, như có một dòng chảy lớn đang xoáy tròn dưới đáy sông.

- Dưới khoảng nước phẳng đó là vực sâu Vàm Nao. - Ông Thọ nói, giọng ông hạ xuống theo thói quen của người tới gần chỗ linh thiêng. - Ngã ba này là nơi hai dòng nước gặp nhau, dòng này xô dòng kia, năm này qua năm khác khoét đáy sông thành một cái vực sâu nhất vùng. Người già nói vực sâu tới mức thả dây dọi mấy chục sải vẫn chưa chạm đáy ở chính giữa. Cá lớn của cả sông Tiền mùa nước nổi đều về tụ ở vực này, vì dưới đó nước êm, mồi nhiều, và không có lưới nào của dân thường thả tới được.

Ghe chạy chậm lại, vòng quanh miệng vực ở một khoảng cách an toàn. Ông Thọ chỉ cho Sơn thấy đường nước đục chạy thành vệt: một vệt nước màu nâu sẫm hơn, ngoằn ngoèo từ bờ Đồng Tháp xéo qua miệng vực rồi mất hút về phía hạ lưu. Ông nói đó là đường nước chính, cá đi theo đường đó, ghe cũng phải đi theo đường đó nếu muốn qua vực mà không bị nước ngầm níu lại. Lệch khỏi đường nước chừng vài sải tay, ghe sẽ gặp nước quẩn, nước xoáy ngược, nhẹ thì ghe quay vòng, nặng thì ghe bị hút vào miệng xoáy ngầm.

- Miệng xoáy ngầm nằm ở đâu trong vực, chú? - Sơn hỏi, mắt anh vẫn dán vào khoảng nước phẳng.

- Nó không nằm yên một chỗ. - Ông Thọ đáp. - Khi nước lớn đổ về mạnh, miệng xoáy mở ra ở phía bờ Đồng Tháp của vực, xoáy tròn, hút rác rều và lục bình xuống đáy, nhìn từ trên ghe xuống thấy rõ một cái phễu nước đen ngòm. Khi nước êm, nó khép lại, chỉ còn lại vệt nước réo nhẹ như mày đang nghe. Người không biết, chạy ghe ngang đúng lúc nó mở, ghe nhỏ là nó nuốt gọn, không kịp kêu một tiếng. Hồi tao còn trẻ, có một chiếc xuồng ba lá của người xóm trên mất tích ngay ở miệng vực này trong một đêm nước lớn. Ba ngày sau người ta vớt được xuồng ở tuốt hạ lưu, còn người thì không bao giờ thấy nữa.

Sơn nuốt nước bọt, tay lái bất giác giữ chặt hơn. Anh đã đi sông mấy năm, đã nghe nhiều chuyện về vực Vàm Nao, nhưng đây là lần đầu anh được một người thợ già dẫn tận nơi, chỉ tận mặt từng đường nước, từng chỗ nguy hiểm. Ông Thọ nhìn anh, thấy vẻ sợ trong mắt người trẻ, thì gật đầu chậm rãi.

- Sợ là phải. - Ông nói. - Đi sông mà không sợ vực sâu là người chưa biết sông. Nhưng sợ rồi phải nhớ, nhớ cho thuộc. Chỗ kia, mày thấy đàn cá nhỏ tụ thành vệt dài ở mép đường nước đục không? Chỗ đó là chỗ cá nhỏ hay tụ về mỗi khi có lưới quét đi ngang qua vùng này. Tụi nó biết hết: khi lưới tới, tụi nó tản về mép vực, nấp vào vùng nước quẩn mà lưới không dám vào. Người trong nghề nhìn đàn cá tản là biết dưới nước đang có chuyện gì di chuyển.

Sơn nhìn theo. Đúng như lời ông nói, ở mép khoảng nước sẫm, một đàn cá nhỏ dày đặc đang bơi thành một vệt dài ngoằn ngoèo, thỉnh thoảng cả đàn cùng đổi hướng một lượt, nhanh và đều như một tấm vải bị gió thổi lật. Anh chưa từng để ý tới những dấu hiệu như vậy, đi ghe mấy năm chỉ lo giữ lái và kéo lưới theo lệnh chủ.

Ghe vòng hết một vòng quanh miệng vực thì trời đã sáng hẳn. Nắng lên, mặt nước đục ánh lên màu vàng nâu, và khoảng nước phẳng ở miệng vực càng hiện rõ, phẳng tới mức phản chiếu cả bóng mây trời. Ông Thọ bảo Sơn cho ghe đứng nước ở ngoài rìa vực, tắt máy, để ghe trôi nhẹ theo dòng. Trong sự yên lặng đột ngột khi tiếng máy tắt, tiếng nước réo dưới sâu nghe rõ hơn, và ông Thọ ngồi im rất lâu, như đang nghe một người quen cũ nói chuyện.

- Mỗi mùa nước nổi, tao đều ra đây một lần. - Ông nói khẽ. - Không bắt cá, không thả lưới, chỉ ra coi nước, coi vực còn yên hay đã động. Năm nào vực yên, mặt nước phẳng đều, cá nhỏ bơi thong thả, là năm đó xóm mình làm ăn bình thường. Năm nào vực động, nước réo lớn, cá nhỏ tản loạn không theo vệt, là năm đó sông có chuyện. Năm nay, tao thấy nước réo hơi lớn so với đầu mùa, nhưng cá còn theo vệt, chưa loạn. Coi như vực còn yên, cho tới giờ này.

- Chú nói cứ như vực có tánh tình vậy. - Sơn cười gượng.

- Sông nước chỗ nào ở lâu cũng thành tánh tình trong đầu người đi sông. - Ông Thọ đáp, không cười. - Mày đi thêm hai chục năm nữa, mày sẽ hiểu. Còn bây giờ, mày nhớ giùm tao ba điều của vực này: một là không chạy ghe ngang miệng vực khi nước đang lớn mạnh, hai là thấy đàn cá nhỏ tản loạn thì phải tránh xa đường nước đục. Ba là nghe tiếng nước réo đổi giọng, to và gấp hơn thường lệ, thì quay ghe về bờ ngay, đừng cố coi chuyện gì đang xảy ra dưới đó. Ba điều đó giữ mạng cho người đi ghe nhỏ như mày.

Ông Thọ còn bảo Sơn nhìn sang phía bờ Đồng Tháp, nơi bãi bồi vừa nhô lên khỏi mặt nước thành một vệt đất dài màu nâu nhạt, cỏ dại mọc lưa thưa. Ông nói bãi bồi đó mỗi năm mỗi khác, nước lớn thì bồi thêm, nước giật thì lở bớt, và người đi sông lấy bãi bồi làm mốc mà nhớ miệng vực nằm ở đâu khi sương mù che kín mặt sông. Từ bãi bồi đếm ra bảy sải ghe về phía An Giang là rìa vực, từ rìa vực vào thêm mười sải nữa là lòng vực sâu nhất. Ông dặn Sơn phải nhớ mốc đất, mốc nước, chớ đừng tin vào mắt nhìn mặt nước phẳng lặng, vì chính chỗ nước phẳng nhất lại là chỗ sâu nhất và nguy hiểm nhất của cả đoạn sông này.

Sơn hỏi vì sao cá lớn thích ở vực sâu như vậy mà không ra ngoài kiếm ăn như cá thường. Ông Thọ giải thích rằng dưới đáy vực, nước vừa êm vừa lạnh, mồi theo dòng tụ về đó quanh năm, và nhất là không có dàn lưới nào của người thường chạm xuống tới. Cá càng sống lâu càng khôn, nó chọn chỗ người không tới được mà ở, nó thuộc từng đường nước lên xuống theo con triều còn hơn cả người chài lưới lâu năm. Có những con cá ở trong vực này còn già hơn cả đời người, người ta chỉ biết chúng còn đó qua những vệt nước lạ, qua đàn cá nhỏ đổi hướng, chớ hiếm ai thấy được tận mắt hình dáng của chúng giữa ban ngày. Nói tới đó, ông im bặt, không kể thêm, chỉ nhìn mặt nước sẫm màu của miệng vực như người giữ một câu chuyện chưa tới lúc được nói ra hết.

Sơn gật đầu lia lịa, miệng lẩm nhẩm nhắc lại ba điều như học thuộc lòng. Ghe nổ máy trở lại, vòng qua phía bờ An Giang để về bến. Trên đường về, ông Thọ vẫn ngồi ở mũi ghe, mắt nhìn lại khoảng nước phẳng của miệng vực mỗi lúc một xa. Trong lòng dâng lên một cảm giác quen thuộc mà ông không nói ra với người trẻ ngồi sau lái: cảm giác của người đứng trước một nơi mình từng săn, từng thắng, từng thua, và đã thề không bao giờ quay lại với manh lưới trên tay. Vực sâu Vàm Nao vẫn nằm đó, mênh mông và lặng lẽ, giữ trong lòng nó tất cả những gì mùa nước nổi năm nay sắp mang tới cho xóm Bờ Sông.

Chương khác

Xem thêm