THẤT SƠN VÙNG ĐẤT BỊ NGUYỀN - Chương 32: THƯ VIỆN CỦA NHỮNG GIỌNG NÓI ĐÃ MẤT
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM (USSH) nằm ở Đinh Tiên Hoàng, Quận 1, là một trong những ngôi trường lâu đời và có kiến trúc đẹp nhất…
Nội dung chương
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM (USSH) nằm ở Đinh Tiên Hoàng, Quận 1, là một trong những ngôi trường lâu đời và có kiến trúc đẹp nhất Sài Gòn. Những dãy hành lang dài hun hút, những tàng cây cổ thụ rợp bóng và mùi sách vở đặc trưng tạo nên một không gian vừa tri thức, vừa hoài cổ.
Tôi nhận lời mời từ Ban quản lý dự án cải tạo thư viện trường vào một buổi chiều mưa tầm tã. Người liên hệ là cô Hạnh – Phó Giám đốc thư viện, một người phụ nữ trạc năm mươi, có đôi mắt tinh anh sau cặp kính lão trễ xuống sống mũi.
"Cậu Minh à," – Cô Hạnh rót cho tôi chén trà nóng, giọng nói nhỏ nhẹ nhưng đầy lo âu – "Cô là người làm công tác lưu trữ mấy chục năm nay, cô tin vào khoa học. Nhưng cái kho lưu trữ C3 ở tầng hầm... nó đang có vấn đề mà khoa học chưa giải thích được."
"Vấn đề như thế nào ạ?" – Tôi hỏi, mắt nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi mưa đang quất rào rào vào những tàn lá me tây.
"Nhân viên trực đêm không dám xuống đó nữa." – Cô Hạnh thở dài – "Họ bảo cứ tầm 10 giờ đêm, khi thư viện đóng cửa, tắt hết đèn, thì từ khu vực kho sách cũ phát ra tiếng động. Tiếng lật sách soạt... soạt rất mạnh. Rồi tiếng thì thầm. Có người còn thề sống thề chết là nghe thấy tiếng khóc thut thít của con gái, tiếng nấc nghẹn ngào lắm."
Cô Hạnh ngập ngừng một chút rồi nói tiếp: "Sinh viên đồn là có 'vong' của một nữ sinh ngày xưa tự tử vì tình, giờ quay về tìm người yêu. Tin đồn lan nhanh quá, ảnh hưởng đến tâm lý anh em đang thi công cải tạo dưới đó. Thợ thầy bỏ ngang hết."
Tôi gật đầu. Những câu chuyện ma trường học (school ghost stories) luôn có sức lan tỏa khủng khiếp, được thêu dệt từ những nỗi sợ mơ hồ và trí tưởng tượng phong phú của tuổi trẻ.
"Cô dẫn con xuống đó được không?"
Kho lưu trữ C3 nằm sâu dưới lòng đất, tách biệt hẳn với sự ồn ào của phố xá bên trên. Cánh cửa sắt nặng nề mở ra, một luồng khí lạnh và mùi giấy cũ mốc xộc thẳng vào mũi.
Mùi của thời gian.
Mùi của keo dán gáy sách, mùi mực in ronéo thời bao cấp, mùi bụi mịn lơ lửng trong không khí.
Dưới ánh đèn neon chập chờn, những dãy kệ sắt cao ngất ngưởng xếp san sát nhau như một mê cung. Ở đây lưu trữ những tài liệu, tạp chí và luận văn cũ từ những năm 70, 80 của thế kỷ trước.
Tôi bước đi chậm rãi giữa hai hàng kệ sách. Không gian tĩnh lặng tuyệt đối, chỉ có tiếng bước chân của tôi và cô Hạnh vang vọng.
Vết sẹo trên ngón tay trỏ của tôi bắt đầu phản ứng.
Tôi dừng lại trước một góc khuất ở cuối dãy kệ số 9. Đây là một "Góc Tù" trong kiến trúc (dead corner) – nơi luồng khí đi vào nhưng không thoát ra được, dễ gây tích tụ năng lượng và ẩm mốc.
Vết sẹo trên tay tôi không lạnh buốt (dấu hiệu của vong linh oán hận). Nó cũng không rung động hỗn loạn (dấu hiệu của sự bất an như ở công trường cầu vượt).
Nó... ấm.
Một cảm giác ấm áp lan tỏa từ đầu ngón tay, chạy dọc theo cánh tay vào lồng ngực. Nhưng đi kèm với hơi ấm đó là một nỗi buồn mênh mang, một sự nghẹn ngào chan chứa, giống như khi ta tình cờ nghe lại một bản nhạc cũ gắn liền với mối tình đầu dang dở.
Không có ma. Tôi khẳng định ngay trong đầu. Năng lượng này quá hiền lành, quá con người.
"Khu vực này... các cô đang dọn dẹp cái gì ở đây ạ?" – Tôi hỏi, chỉ tay vào một đống thùng các-tông xếp ngổn ngang. ban
"À, chỗ này là đống tài liệu tạp nham các cô mới lôi từ kho Tổng hợp về để phân loại." – Cô Hạnh bước tới – "Chủ yếu là sách báo cũ nát, định đem hủy. Nhưng trong đó có một cái hộp gỗ..."
Cô Hạnh chỉ vào một chiếc hộp gỗ sồi cũ kỹ, bám đầy bụi, nằm lọt thỏm giữa đống sách báo.
Tôi bước tới, chạm tay vào chiếc hộp.
Ấm. Vết sẹo nóng lên dịu dàng. Cảm giác như chạm vào tay một người bạn cũ.
Tôi mở nắp hộp.
Bên trong không phải là sách quý hay tài liệu mật. Bên trong là hàng trăm phong bì thư. Những chiếc phong bì đã ngả màu ố vàng, mép giấy sờn rách, con tem bưu chính in hình những năm 80 mờ nhạt.
Trên vỏ phong bì, những dòng chữ viết tay nắn nót bằng mực tím hoặc mực xanh Cửu Long: "Gửi Hùng, K12 Văn Khoa..." "Thương gửi Lan, ngày mưa Sài Gòn..." "Gửi Ba Mẹ ở quê nhà..."
Và đặc biệt, tất cả chúng đều chưa từng được đóng dấu bưu điện.
"Đây là gì vậy cô?"
Cô Hạnh nhìn chiếc hộp, ánh mắt chùng xuống: "Đây là 'Hộp thư chết' của thư viện ngày xưa. Hồi đó, sinh viên không có điện thoại, không có internet. Họ viết thư tay cho nhau. Có những bức thư họ viết xong nhưng không dám gửi, hoặc không có tiền mua tem, hoặc... người nhận đã đi xa rồi. Họ kẹp vào những cuốn sách họ đọc, như một cách gửi gắm tâm sự vào hư không. Các cô thủ thư ngày xưa khi dọn sách thì gom lại, bỏ vào cái hộp này, định bụng sẽ tìm cách trả lại nhưng rồi lu bu công việc, cái hộp bị lãng quên trong kho mấy chục năm nay."
Tôi cầm một bức thư lên. Tôi không mở ra đọc nội dung, chỉ dùng khả năng "cảm xạ" của mình.
Tôi cảm nhận được nhịp đập của trái tim người viết. Sự hồi hộp khi tỏ tình. Nỗi sợ hãi khi thú nhận một lỗi lầm. Sự cô đơn của người con xa nhà. Và trên hết, là sự Hối Tiếc.
Hối tiếc vì những lời chưa nói.
Hàng trăm bức thư là hàng trăm khối năng lượng cảm xúc bị nén chặt trong chiếc hộp gỗ này, đặt tại cái "Góc Tù" bí bách của tầng hầm. Qua thời gian, năng lượng đó không mất đi, nó cộng hưởng lại, tạo thành một trường khí (Field of Energy) dày đặc.
"Cô Hạnh, nhân viên của cô... có ai đã mở những bức thư này ra đọc không?" – Tôi quay lại hỏi.
Cô Hạnh giật mình, ngập ngừng: "Có... Mấy em sinh viên thực tập và cô Lan, nhân viên trực đêm. Hôm tìm thấy cái hộp, tụi nó tò mò mở ra xem. Tụi nó bảo đọc xúc động lắm, khóc quá trời."
Tôi đã hiểu ra nguyên nhân của "tiếng thì thầm" và "tiếng khóc".
Không có vong hồn nào cả. Vấn đề nằm ở sự Cộng Hưởng Cảm Xúc (Emotional Resonance).
Những nhân viên thư viện đó, trong cuộc sống riêng, chắc chắn cũng có những điều chưa nói, những mối tình dang dở hay những nỗi buồn giấu kín. Khi họ đọc những bức thư này, tần số cảm xúc của họ đồng điệu với năng lượng tồn dư trong những lá thư.
Trong không gian tĩnh lặng và u tối của tầng hầm, trí não họ bắt đầu phóng chiếu (project) những cảm xúc đó ra bên ngoài. Tiếng lật sách là tiếng lòng họ xao động. Tiếng thì thầm là tiếng nói nội tâm của họ đang đối thoại với quá khứ. Tiếng khóc... chính là nỗi buồn của họ được khuếch đại bởi năng lượng của chiếc hộp.
Họ không bị ma ám. Họ bị "ám" bởi chính sự đồng cảm của mình.
Tôi giải thích cặn kẽ cho cô Hạnh nghe về cơ chế này. Cô Hạnh là người tri thức, cô lắng nghe rất chăm chú và gật đầu thấu hiểu.
"Thảo nào... Con bé Lan trực đêm, dạo này nó buồn chuyện tình cảm, người yêu đi du học. Nó là người đầu tiên nghe thấy tiếng khóc. Hóa ra là do tâm nó sinh ra."
"Vậy bây giờ phải làm sao cậu Minh? Đốt cái hộp đi hả? Hay đem chôn?" – Cô Hạnh hỏi.
"Không được đốt, cũng không được chôn." – Tôi ngăn lại ngay – "Những cảm xúc này là di sản. Chúng là một phần lịch sử của ngôi trường này, của tuổi trẻ một thời. Đốt đi là hành động bạo lực với ký ức, sẽ tạo ra sự đứt gãy năng lượng, có khi còn gây ra hiệu ứng xấu hơn."
Tôi nhìn quanh không gian chật hẹp của kho lưu trữ.
"Chúng ta cần 'giải phóng' chúng. Những lời chưa nói cần được lắng nghe. Những bức thư này đã bị nhốt trong bóng tối quá lâu rồi, chúng cần ánh sáng."
Tôi lấy cuốn sổ tay ra, phác thảo nhanh một ý tưởng.
"Cô Hạnh, con đề xuất thay đổi một chút trong thiết kế cải tạo thư viện. Chúng ta sẽ không biến chỗ này thành kho chứa đồ nữa. Chúng ta sẽ biến nó thành một không gian trưng bày."
Một tuần sau.
Dưới sự tư vấn của tôi và sự ủng hộ nhiệt tình của Ban Giám hiệu, dự án "Thư Viện Của Những Giọng Nói Đã Mất" chính thức được triển khai.
Thay vì xây kín bức tường ở "Góc Tù", tôi cho đập bỏ nó, mở rộng không gian thông sang một giếng trời nhỏ để đón ánh sáng tự nhiên và gió trời. Luồng khí được lưu thông, phá vỡ thế bế tắc.
Tại trung tâm của khu vực đó, tôi thiết kế một hệ thống tủ kính cường lực trong suốt, có đèn LED vàng ấm áp chiếu sáng.
Những bức thư trong hộp gỗ được lấy ra, xử lý chống mối mọt, rồi được trưng bày trang trọng trong các tủ kính. Chúng tôi che đi tên thật của người gửi và người nhận để đảm bảo sự riêng tư, chỉ để lộ những dòng chữ chứa đựng cảm xúc.
Bên cạnh mỗi bức thư, tôi đặt một tấm thẻ nhỏ trích dẫn những câu hay nhất: “Sài Gòn mùa này mưa nhiều, anh nhớ em nhưng không dám nói...” (Thư năm 1982) “Con xin lỗi mẹ, con đã làm mất số tiền mẹ gửi...” (Thư năm 1995)
Nhưng điều quan trọng nhất không phải là việc trưng bày. Đó là nghi thức "Lắng Nghe".
Vào đêm khánh thành không gian mới, chúng tôi phối hợp với Khoa Văn học tổ chức một buổi đọc thư mang tên "Những Lời Chưa Nói".
Không gian thư viện được trang hoàng bằng nến và hoa thạch thảo. Sinh viên và giảng viên ngồi quây quần bên nhau trên những chiếc đệm nhỏ.
Cô Hạnh – người từng rất sợ hãi cái hộp gỗ – hôm nay là người mở màn. Cô cầm một bức thư cũ, run run đọc to lên trước mọi người.
Đó là bức thư của một người lính sinh viên viết cho người yêu trước ngày lên đường ra biên giới năm 1979. Bức thư chưa bao giờ được gửi đi vì anh sợ cô gái lo lắng. Anh viết về ước mơ hòa bình, về ngày trở lại giảng đường.
Giọng đọc của cô Hạnh vang lên, trầm ấm và xúc động. Không ai thấy sợ hãi. Mọi người chỉ thấy rưng rưng nước mắt.
Tiếp đó, các bạn sinh viên lần lượt lên đọc những bức thư khác. Có thư tình, có thư xin lỗi, có cả những dòng nhật ký vụn vặt.
Khi những dòng chữ ấy được vang lên, được chia sẻ, được thấu cảm bởi hàng trăm con tim đang đập cùng một nhịp, tôi cảm nhận được một sự chuyển biến kỳ diệu trong không gian.
Cái năng lượng "nặng nề", "u uất" tích tụ trong chiếc hộp gỗ bấy lâu nay bỗng nhiên tan chảy. Nó hóa thành một luồng khí nhẹ bẫng, ấm áp, lan tỏa khắp căn phòng.
Những lời chưa nói cuối cùng đã được nói ra. Dù người nhận thực sự có thể không còn nữa, nhưng thông điệp của họ đã được vũ trụ lắng nghe.
Vết sẹo trên tay tôi tắt hẳn mọi phản ứng bất thường. Nó trở nên bình lặng, thư thái như vừa được ngâm trong nước ấm.
Tôi nhìn sang góc phòng, nơi cô Lan – nhân viên trực đêm từng bị "ám" – đang ngồi khóc. Nhưng đó không phải là giọt nước mắt sợ hãi. Cô đang cầm một tờ giấy note, viết những dòng chữ của riêng mình.
Tôi đã đặt ở đó một chiếc bảng nút bần (corkboard) lớn, với tiêu đề: "Gửi Lời Của Bạn".
Sinh viên và nhân viên sau khi nghe đọc thư, có thể viết những điều mình đang giấu kín trong lòng dán lên đó. Một hình thức "xả" cảm xúc công khai nhưng an toàn.
Lan viết xong, dán tờ giấy lên bảng. Tôi liếc qua, thấy dòng chữ: "Anh đi du học bình an nhé. Em sẽ chờ, hoặc em sẽ quên. Nhưng em sẽ sống tốt. Tạm biệt anh."
Cô quay lại, nhìn tôi và mỉm cười. Nụ cười nhẹ nhõm như vừa trút được gánh nặng ngàn cân.
Buổi lễ kết thúc khi đêm đã khuya. Thư viện trả lại sự tĩnh lặng vốn có, nhưng không còn là sự tĩnh lặng chết chóc nữa. Đó là sự tĩnh lặng của tri thức và sự bình yên.
Cô Hạnh tiễn tôi ra cổng trường.
"Cảm ơn cậu Minh. Cậu không chỉ sửa cái kho, cậu sửa cả tâm hồn cho tụi nhỏ, và cho cả... cô nữa."
"Cô cũng có lời chưa nói ạ?" – Tôi hỏi đùa.
Cô Hạnh cười buồn: "Ai mà chẳng có hả cậu. Thời trẻ cô cũng từng viết thư tay, cũng từng kẹp vào sách rồi... quên mất. Hôm nay nghe tụi nhỏ đọc, cô thấy mình như trẻ lại. Hóa ra, nói ra được nhẹ lòng thật."
Tôi chào tạm biệt cô, bước đi trên vỉa hè lá me bay lất phất.
Tôi nhận ra rằng, công việc của một "Kiến trúc sư tâm linh" không nhất thiết phải là xây đền, xây chùa hay trấn yểm long mạch. Đôi khi, chỉ cần tạo ra một không gian đúng nghĩa để con người được sống thật với cảm xúc của mình, thì mọi "bóng ma" trong lòng sẽ tự động tan biến.
Thư viện ĐH KHXH&NV không còn là nơi có ma nữa. Nó trở thành một "Thánh đường của ký ức", nơi sinh viên tìm đến không chỉ để đọc sách, mà để học cách trân trọng những lời yêu thương khi còn có thể nói ra.
Điện thoại tôi rung lên.
Một tin nhắn thoại từ anh Hùng – "mối ruột" chuyên cung cấp những ca khó đỡ.
"Minh ơi, cứu gấp! Bên Quận 4, chung cư cũ Tôn Thất Thuyết. Có một căn hộ ở tầng 5, chủ nhà cứ vào ở được vài bữa là bỏ chạy mất dép. Họ bảo trong nhà có... 'mùi lạ'. Mùi này không phải mùi hôi thối, mà là mùi... nước hoa đàn bà. Thơm nức mũi nhưng ngửi lâu thì chóng mặt, buồn nôn, rồi ảo giác thấy người đi lại. Mày qua xem có phải 'yêu nữ' gì không?"
Tôi nghe tin nhắn, nhíu mày.
Quận 4 - vùng đất "dữ" ngày xưa với những khu ổ chuột ven kênh rạch giờ đã thay da đổi thịt. Nhưng những chung cư cũ kỹ ở đó vẫn chứa đựng nhiều bí mật.
Mùi nước hoa? Ảo giác?
Nghe có vẻ giống một vụ án liên quan đến Ký ức khứu giác (Olfactory Memory) hoặc một loại ám ảnh tâm lý gắn liền với dục vọng và sự chiếm hữu.
Tôi nhắn lại: "Sáng mai em qua. Bảo chủ nhà đừng xịt thêm bất cứ thứ gì vào phòng."
Sài Gòn đêm nay gió mát. Tôi hít một hơi thật sâu, cảm nhận mùi hương của thành phố: mùi khói xe, mùi hoa sữa muộn, và đâu đó... mùi của những câu chuyện đang chờ được kể.
(Hết chương 32)