TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 12: Tiếng Trâu Mẹ Gọi Con Trong Sách Cũ

Chiều ngày 17 tháng 08 năm 2026, lúc hai giờ rưỡi, Nguyễn Văn Thuần cùng Nguyễn Đức Thắng sang nhà cụ Đỗ Văn Kính ở cuối ngõ đình. Cụ Kính đã chờ sẵn hai…

Nội dung chương

Chiều ngày 17 tháng 08 năm 2026, lúc hai giờ rưỡi, Nguyễn Văn Thuần cùng Nguyễn Đức Thắng sang nhà cụ Đỗ Văn Kính ở cuối ngõ đình. Cụ Kính đã chờ sẵn hai ông cháu ở gian nhà giữa. Trên chiếc bàn gỗ cũ của cụ đặt một cuốn sách bọc vải nâu, gáy sách đã được khâu lại bằng chỉ gai. Cuốn sách ấy là thần tích của làng mà cụ giữ từ đời cha mình truyền lại. Cụ Kính nói:

- Cuốn này tôi giữ mấy chục năm nay, ít khi cho ai mượn. Hôm nay anh Thuần cần tra việc làng thì tôi đưa ra. Hai ông cháu đọc ngay tại đây, đọc tới đâu tôi nghe tới đó. Có chỗ nào chữ mờ thì tôi đọc giúp, vì mắt tôi thuộc mặt chữ của cuốn này rồi.

Thuần hai tay đỡ lấy cuốn sách, đặt ngay ngắn lên bàn rồi mới mở. Thắng ngồi bên cạnh, sổ ghi chép và bút đã sẵn sàng. Gian nhà của cụ Kính thoang thoảng mùi trầu và mùi dầu gió. Ngoài ngõ, tiếng trẻ con gọi nhau í ới sau cơn mưa trưa. Thuần lật qua phần chép lệ làng ở đầu sách, tới phần thần tích thì đọc chậm hẳn lại.

Phần thần tích mở đầu bằng tích Chuông Quy Điền mà hai ông cháu đã đọc trong gia phả hôm trước. Thuần đọc lướt phần ấy để đối chiếu. Sách của làng chép khớp với gia phả họ Nguyễn ở những ý chính. Quốc sư Nguyễn Minh Không chữa bệnh cho thái tử nhà Tống. Ngài gom đồng đen trong kho cho vào tay áo mang về. Ngài đúc thành Chuông Quy Điền, một trong An Nam Tứ Đại Khí. Thắng ghi thêm một dòng đối chiếu vào sổ của mình.

Đọc sang trang sau, Thuần dừng lại lâu hơn. Ông đọc thành tiếng, từng câu một, cho cả Thắng và cụ Kính cùng nghe:

- Sách chép rằng đồng đen đúc Chuông Quy Điền là thứ đồng rất lạ. Khi chuông đúc xong và ngân lên lần đầu, tiếng chuông ngân vang như tiếng trâu mẹ gọi con. Tiếng ngân ấy trầm, dài và vọng đi rất xa, nghe như có tình, có nghĩa, không giống tiếng chuông thường.

Cụ Kính gật gù nói chen vào:

- Các cụ xưa vẫn kể thế. Tiếng trâu mẹ gọi con thì con trâu nào nghe thấy cũng phải động lòng mà tìm về. Huống chi là thứ linh khí hóa thành trâu.

Thuần gật đầu rồi đọc tiếp phần sau của thần tích. Phần này chép về lai lịch của Kim Ngưu. Sách chép rằng ở phương Bắc khi ấy có một khối linh khí vàng ròng. Khối linh khí ấy lâu ngày hóa thành một con trâu vàng rất lớn. Người đời gọi con trâu vàng ấy là Kim Ngưu. Kim Ngưu vốn ở phương Bắc, không thuộc về đất Nam.

Khi tiếng Chuông Quy Điền ngân vang như tiếng trâu mẹ gọi con vọng tới phương Bắc, Kim Ngưu nghe thấy tiếng gọi ấy thì lồng lộn lên. Sách dùng đúng chữ lồng lộn. Con trâu vàng tưởng là tiếng mẹ gọi mình, nên phóng thẳng về phương Nam để tìm về. Nó chạy ngày chạy đêm, bốn vó đạp xuống đất làm đất rung chuyển.

Thắng ngừng bút, ngẩng lên hỏi:

- Ông ơi, sách có chép đường chạy của nó thành sông không ạ?

- Có. Cháu nghe ông đọc tiếp đây. Sách chép đường chạy của Kim Ngưu hóa thành sông Kim Ngưu. Nơi nào vó trâu đạp qua, đất lún xuống thành dòng nước. Dòng sông ấy còn mang tên Kim Ngưu cho tới ngày nay trong sách cũ.

Thuần đọc tiếp. Kim Ngưu chạy về tới đất Thăng Long thì tới một nơi sách chép tên là bến Lâm Ấp. Tại bến ấy, con trâu vàng quần thảo một hồi lâu trên mặt đất. Nó quậy đạp, nó húc đất, nó xoay vòng tìm tiếng gọi mà không thấy mẹ đâu. Đất ở bến Lâm Ấp bị quần thảo tới mức sụt xuống thành một vùng đầm rộng. Sau khi quần thảo chán, Kim Ngưu nhảy xuống đáy đầm rồi nằm lại dưới đáy nước từ đó.

Thuần đọc tới đây thì ngừng lại, đặt tay lên trang sách. Ông nói:

- Sách chép tiếp rằng vùng đầm ấy chính là Hồ Trâu Vàng. Hồ Trâu Vàng về sau gọi là Hồ Tây. Kim Ngưu nằm dưới đáy hồ, canh giữ long mạch và địa khí của đất Thăng Long. Sách của làng dặn rõ, Kim Ngưu là thần thú canh giữ, không phải yêu quái làm hại người. Nó nằm yên dưới đáy bao đời nay, chỉ khi nào đất trời biến động lớn thì mới có dấu hiệu cho người đời biết.

Cụ Kính chống tay lên đầu gối, nói chậm rãi:

- Anh Thuần đọc đúng ý sách rồi đấy. Tôi nghe các cụ kể từ hồi còn nhỏ cũng y như thế. Kim Ngưu là trâu thần canh đất này. Nó không quấy phá ai bao giờ. Dân làng mình sống ven hồ bao đời, có ai bị trâu vàng hại đâu. Chỉ có người tham mà động vào những thứ không nên động thì mới sinh chuyện.

Thắng ghi chép một lúc rồi hỏi ông nội:

- Ông ơi, vậy theo sách này thì quả chuông ở sân xưởng nhà mình có liên quan gì tới Kim Ngưu không ạ?

Thuần lắc đầu ngay. Ông trả lời rất rõ ràng:

- Sách này chưa chép một dòng nào về quả chuông ở sân nhà mình cả. Sách chỉ chép tích Chuông Quy Điền ở đời nhà Lý và tích Kim Ngưu về Hồ Tây. Quả chuông nhà mình được cẩu lên từ đáy hồ, trên thân có khắc hình trâu thần. Hai điều ấy đặt cạnh nhau thì ai cũng phải suy nghĩ. Nhưng suy nghĩ chưa phải là kết luận. Ông chưa dám nói quả chuông này có liên quan trực tiếp tới Kim Ngưu ở điểm nào.

- Thế mình phải tra thêm gì nữa mới kết luận được hả ông?

- Phải tra sổ lệ của đình và những giấy tờ của làng. Sách thần tích cho mình biết gốc tích của Kim Ngưu ở mức chuyện xưa. Muốn biết lệ làng dặn gì về vật dưới đáy hồ thì phải tìm đúng văn bản của làng mình. Hai thứ ấy khớp nhau thì mới nói chắc được.

Thuần lật thêm mấy trang cuối của cuốn thần tích. Những trang này chép rời rạc về nghề đúc đồng của làng. Có đoạn chép rằng tiền nhân Ngũ Xã xưa từng tham gia đúc những vật đồng lớn theo lệnh triều đình. Có đoạn chép về một bí pháp của nghề đúc được gọi là Đồng Đúc Long Hộ. Sách kể rằng đời xưa, thợ đúc từng gõ chuông bằng chày gỗ sét đánh trong những lễ trừ tà lớn của triều đình. Thuần đọc đoạn ấy rồi gấp sách lại, nói rõ với Thắng:

- Đoạn này cháu chỉ ghi là sách cũ có kể chuyện đời xưa như thế. Đó là chuyện trong thư tịch, là nền tích của nghề. Không ai trong làng mình bây giờ làm việc ấy, và ông cũng không có ý định làm việc ấy. Cháu ghi rõ như vậy để sau này không ai hiểu lầm.

Thắng ghi đúng như lời ông dặn. Cụ Kính nghe xong thì gật đầu, nói:

- Anh Thuần cẩn thận thế là phải. Chuyện trong sách là chuyện của sách. Chuyện của làng mình bây giờ là giữ cho đê yên, giữ cho dân yên. Tôi chỉ mong anh tra ra được lệ làng cho sớm, để làng khỏi phải bán một thứ mà bán rồi thì không chuộc lại được.

Trước khi đứng dậy ra về, Thuần hỏi thêm cụ Kính một việc mà ông đã nghĩ tới từ hôm họp làng. Ông hỏi về ngôi đền Kim Ngưu ven hồ và về lệ cúng ở đền qua các đời. Cụ Kính kể rằng đền Kim Ngưu nằm ở phía bờ hồ gần bến nước cũ của làng. Dân làng vẫn hương khói ở đền vào ngày rằm và mùng một hằng tháng. Lệ ở đền rất giản dị, chỉ thắp hương và khấn tạ, không có lễ lạt cầu kỳ. Cụ nói:

- Đền ấy thờ thần Kim Ngưu canh hồ. Các cụ dặn là chỉ thờ phụng và tạ ơn, không ai tới đền để cầu xin trâu thần trừng phạt người khác. Tôi sống tới tuổi này, chưa thấy ai làm lễ trấn áp ở đền Kim Ngưu bao giờ. Nghe chữ trấn áp ở đền ấy là tôi đã thấy trái lệ rồi.

Thuần nghe cụ nói thì ghi nhớ từng lời. Ông hỏi tiếp về những người dân chài ven hồ. Cụ Kính kể rằng dân chài là những người thuộc mặt hồ nhất. Họ biết chỗ nào nước sâu, chỗ nào có luồng cá, chỗ nào đáy bùn dày. Họ cũng là những người giữ cấm kỵ quanh đền Kim Ngưu nghiêm nhất. Thắng hỏi:

- Cấm kỵ ấy là cấm kỵ gì hả cụ?

- Là ban đêm không quăng lưới sắt cào đáy bùn quanh đền. Các cụ chài xưa dặn rằng đáy bùn quanh đền là chỗ linh thú nằm nghỉ. Cào đáy ban đêm là kinh động chỗ nghỉ ấy. Ai không nghe lời dặn thì dễ gặp sóng ngầm lật thuyền. Lời dặn ấy truyền qua mấy đời dân chài rồi, không ai dám trái.

Thuần khẽ ừ một tiếng. Ông nhớ lại buổi chiều ngày 09 tháng 08, khi Trần Văn Lực lặn thăm dò gần đền Kim Ngưu và chạm tay vào vật đồng lớn trong bùn. Ông cũng nhớ lời dân chài nhắc về cấm kỵ ngay trong buổi chiều hôm ấy. Những lời dặn của dân chài, những dòng chữ trong thần tích và lối khắc trâu trên thân chuông đang dần xếp lại gần nhau trong đầu ông. Nhưng ông vẫn tự nhắc mình rằng tất cả mới chỉ là những manh mối đặt cạnh nhau. Chưa có văn bản nào của làng chép thẳng về quả chuông vừa được cẩu lên.

Thắng lật lại cuốn sổ ghi chép của mình, đọc thầm một lượt những gì đã ghi trong hai ngày tra cứu. Trang ghi ngày 16 tháng 08 chép tích Chuông Quy Điền từ gia phả họ Nguyễn. Trang ghi ngày hôm nay chép thân thế Kim Ngưu từ thần tích của làng. Thắng nói:

- Ông ơi, hai cuốn sách ở hai nơi khác nhau mà chép khớp nhau về Thánh tổ và Chuông Quy Điền. Như thế có phải là chứng cứ mạnh không ạ?

- Khớp nhau thì đáng tin hơn một cuốn chép riêng lẻ. Nhưng cả hai cuốn đều là sách kể chuyện xưa. Chúng cho mình gốc tích, không cho mình lệ làng. Lệ làng mới là thứ quyết định được chuyện bán hay giữ chuông trước cả làng. Cháu nhớ kỹ điều ấy cho ông.

Cuối buổi chiều, hai ông cháu trả lại cuốn thần tích cho cụ Kính. Cụ bọc sách lại bằng tấm vải nâu như cũ, buộc dây cẩn thận rồi cất vào tủ gỗ. Trời bên ngoài đã hửng nắng sau nhiều ngày mưa. Ánh nắng yếu ớt rọi xuống ngõ đình còn đọng nước, làm mặt nước trong các vũng nhỏ lấp loáng lên. Thuần đi chậm bên cạnh cháu, tay chống chiếc gậy tre quen thuộc. Thắng ôm cuốn sổ ghi chép đầy chữ trước ngực như ôm một vật quý. Thắng nói:

- Ông ơi, hôm nay cháu mới biết hồ mình sống cạnh từ bé lại có gốc tích sâu như thế.

- Ừ. Sách cũ cho mình biết gốc tích. Còn việc của mình là tìm cho ra lệ làng. Ngày mai cháu dậy sớm, theo ông ra bờ kè đo mực nước với bà Sen. Mấy hôm nay mưa nhiều, ông lo cho đê quai lắm.

Chương khác

Xem thêm