TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 13: Nước Hồ Dâng Cao Hơn Bờ Kè Một Gang

Sáng ngày 18 tháng 08 năm 2026, lúc sáu giờ năm mươi phút, trời còn mờ sương và mặt Hồ Tây xám đục sau nhiều ngày mưa. Nguyễn Văn Thuần cùng Phạm Thị Sen…

Nội dung chương

Sáng ngày 18 tháng 08 năm 2026, lúc sáu giờ năm mươi phút, trời còn mờ sương và mặt Hồ Tây xám đục sau nhiều ngày mưa. Nguyễn Văn Thuần cùng Phạm Thị Sen và Nguyễn Đức Thắng ra bờ kè phía làng Ngũ Xã để đo mực nước buổi sớm. Con đường đất ven hồ lầy lội, nhiều chỗ nước đọng thành vũng lớn. Thuần đi chậm, tay chống gậy tre, ống quần xắn lên tới đầu gối. Thắng mang theo thước dây, một cuốn sổ đo nước và cây bút không thấm nước. Sen mang theo cuốn sổ công tác của làng, bìa sổ đã ướt ở mép vì hơi sương.

Bờ kè phía làng có một cột mốc đá cũ dựng từ nhiều năm trước. Trên thân cột có khắc mấy vạch ngang đánh dấu mực nước của các mùa mưa lớn trong quá khứ. Người làng vẫn gọi cột ấy là cột mốc nước. Mỗi mùa mưa, trưởng làng và các cụ cao niên lại ra cột mốc này đo nước ít nhất vài lần. Sáng nay mặt nước hồ đã lên rất gần vạch khắc cao nhất trên cột.

Sen cúi xuống nhìn sát mặt nước rồi nói:

- Cụ Thuần xem này. Nước đã gần chạm vạch trên cùng rồi. Năm ngoái mưa lớn cả tháng mà nước cũng chưa lên tới vạch này.

Thuần quỳ xuống bên cột mốc đá, lấy tay áo lau lớp rêu trơn trên mặt cột để nhìn rõ các vạch khắc. Ông bảo Thắng thả thước dây xuống mặt nước, đọc số đo hai lần cho chắc. Thắng đọc to từng con số. Sen ghi lại vào sổ công tác. Thuần đối chiếu số đo với vạch khắc cũ trên cột rồi gật đầu chậm rãi. Ông nói rõ ràng từng chữ để Sen ghi vào sổ:

- Ghi vào sổ đo của làng thế này. Sáng ngày 18 tháng 08, nước hồ dâng cao hơn bờ kè một gang so với mốc khắc cũ trên cột đá. Đo lúc sáu giờ năm mươi phút. Người đo có trưởng làng Phạm Thị Sen, nghệ nhân Nguyễn Văn Thuần và thợ đúc Nguyễn Đức Thắng cùng chứng kiến.

Sen ghi xong, đọc lại một lượt cho hai ông cháu nghe rồi mới khép sổ. Bà nhìn ra mặt hồ mênh mông mà thở dài:

- Nước lên thế này thì đê quai phía ngõ thấp chịu thêm vài trận mưa nữa là nguy. Tôi đã báo lên xã xin thêm bao cát và người trực đê. Làng mình cũng phải cắt cử người trực ở đoạn đê yếu từ đêm nay.

Thuần đứng dậy, phủi đất ướt ở đầu gối rồi nhìn dọc theo bờ kè. Đoạn bờ kè gần đền Kim Ngưu có mấy chỗ đá lát đã bị nước khoét chân. Sóng nhỏ vỗ vào bờ kè đều đều, mang theo rác cỏ và những mảng bọt trắng đục. Mấy chiếc thuyền mộc của dân chài neo sát bờ, dây neo căng hơn thường ngày vì nước dâng. Một người dân chài lớn tuổi đang thu lại tấm lưới ướt trên thuyền. Ông ta thấy Thuần và Sen thì chào rồi nói:

- Chào cụ Thuần, chào bà trưởng làng. Nước lên nhanh lắm. Đêm qua tôi ra xem thuyền mà thấy nước đã mấp mé mặt sàn bến rồi. Mấy anh em chài lưới chúng tôi bảo nhau, đêm đến không ai dám quăng lưới quanh đền Kim Ngưu nữa. Không phải chỉ vì lệ cũ đâu. Nước sâu và tối, đáy bùn lại vừa bị khuấy lên, ai cũng sợ.

Một người chài trẻ hơn đứng gần đó nói thêm:

- Hôm trước còn có người định thả lưới đêm ở phía đền. Cả xóm chài can ra hết. Các cụ dặn sao thì nghe vậy, nhất là trong những ngày hồ động thế này. Thuyền bè neo hết vào phía bờ làng, không ai neo qua đêm ở phía đền nữa.

Thuần nghe hai người chài nói thì gật đầu. Ông hỏi họ về dòng nước dưới mặt hồ trong những ngày gần đây. Người chài lớn tuổi kể rằng dòng nước dưới sâu chảy mạnh hơn thường lệ. Có chỗ thả dây dọi xuống mà dây bị kéo lệch đi rõ rệt. Ông ta nói thêm rằng cá cũng ít vào lưới hơn, như thể cá đã lảng ra xa vùng nước gần đền. Thuần nghe kỹ nhưng không kết luận gì. Ông chỉ dặn Thắng ghi lại lời kể của dân chài vào sổ, kèm ngày giờ và tên người kể.

Sen đi dọc bờ kè thêm một đoạn để xem các chỗ đá bị khoét chân. Bà dừng lại ở một đoạn kè thấp, nơi nước hồ chỉ còn cách mặt đường đất ven hồ một khoảng ngắn. Bà nói:

- Đoạn này là đoạn yếu nhất. Nếu nước còn lên nữa thì nước sẽ tràn qua đường đất trước khi tràn qua đê quai. Tôi sẽ cho người đắp thêm bao cát ở đoạn này ngay trong hôm nay.

Thắng nhìn mặt nước rồi quay sang hỏi ông nội:

- Ông ơi, nước dâng thế này có phải vì chuông bị cẩu lên không ạ?

Thuần im lặng một lúc lâu trước khi trả lời. Ông nhìn mặt hồ xám đục, nhìn cột mốc đá và nhìn cả đoạn bờ kè đang bị nước khoét chân. Rồi ông nói chậm rãi:

- Ông không trả lời câu ấy bằng cảm tính được. Mùa này mưa nhiều, nước hồ dâng là chuyện có thể hiểu theo lẽ thường. Nhưng nước dâng nhanh hơn mọi năm, lại dâng đúng sau những ngày chuông bị động vào, thì ông không thể bỏ qua mà không ghi lại. Mình ghi lại ngày giờ, số đo và hiện tượng cho khớp nhau. Sau này đối chiếu lại mới có căn cứ mà nói.

- Dạ, cháu ghi rõ là chưa kết luận ạ.

- Đúng thế. Ghi rõ chưa kết luận. Nghề tra cứu cũng như nghề đúc đồng. Đổ đồng vào khuôn khi khuôn chưa khô thì vật đúc sẽ hỏng. Kết luận khi chứng cứ chưa đủ thì lời nói sẽ hỏng, mà hỏng rồi thì mất uy tín với cả làng.

Trên đường về, ba người ghé qua quán nước của Nguyễn Thị Hoa ở ven bờ hồ. Hoa đang dọn quán sau cơn mưa đêm. Mấy chiếc ghế nhựa còn ướt được bà dựng ngược lên mặt bàn. Hoa rót nước chè nóng cho ba người rồi hỏi:

- Nước sáng nay thế nào hả cụ Thuần? Đêm qua tôi nghe sóng vỗ vào bờ rào quán mà không ngủ yên được. Quán của tôi ở sát bờ, nước lên thêm chút nữa là tràn vào nền quán mất.

- Nước đã lên cao hơn bờ kè một gang tay so với mốc cũ rồi, bà Hoa ạ. Bà kê cao đồ đạc trong quán lên dần đi. Mấy thứ để dưới nền quán như thùng đường và hộp chè thì cho lên kệ cao hết.

Hoa nghe xong thì lặng người một lúc. Bà nhìn ra mặt hồ rồi nói khẽ:

- Tôi ở bờ hồ này mấy chục năm. Có năm nước lên cao, nhưng lên nhanh như mấy ngày nay thì tôi ít thấy. Lại thêm chuyện chuông, chuyện sấm sét, chuyện đàn trâu chạy về hồ. Dân ven hồ ai cũng bất an, cụ ạ.

Sen uống xong chén nước chè thì đứng dậy đi trước về trụ sở làng để họp việc trực đê. Thuần và Thắng nán lại quán thêm một lúc. Thuần hỏi Hoa về những đêm gần đây ở bờ hồ. Hoa kể rằng từ sau đêm đàn trâu chạy về hồ, buổi tối ven hồ vắng hẳn. Không ai ra bờ hồ hóng mát như ngày thường. Đèn đường ven hồ vẫn sáng, nhưng người qua lại thì thưa thớt. Mấy nhà sát bờ đều đóng cửa sớm và kê sẵn bao cát trước cửa.

Thuần nghe hết rồi mới cùng Thắng đứng dậy ra về. Buổi chiều cùng ngày, Thuần quay lại bờ kè cùng Thắng để xem việc đắp bao cát ở đoạn kè yếu. Hơn chục thanh niên của làng đang chuyền tay nhau những bao cát nặng. Sen đứng ở đầu đoạn kè, tay cầm danh sách phân công, miệng liên tục nhắc mọi người xếp bao cho khít. Cát ướt nặng trĩu, áo ai cũng ướt đẫm mồ hôi lẫn nước hồ bắn lên. Thuần không còn sức vác bao, nhưng ông đi dọc đoạn kè, chỉ cho thanh niên những chỗ chân kè bị khoét sâu cần chèn thêm đá hộc trước khi xếp bao.

Một thanh niên trong đội đắp bao dừng tay, nhìn ra mặt hồ rồi nói:

- Cụ Thuần ơi, nước mà cứ lên thế này thì bao cát cũng chỉ cầm cự được ít ngày thôi. Làng có tính chuyện gì lâu dài hơn không cụ?

- Trước mắt là giữ cho đê không vỡ trong mùa mưa này đã. Chuyện lâu dài thì làng còn phải chờ tra rõ chuyện chuông và lệ làng. Hai việc ấy làng đang làm cùng lúc. Các cháu cứ đắp cho chắc đoạn yếu này, đừng để nước khoét thêm vào chân kè trong đêm nay.

Sen ghi tên những người nhận ca trực đê đêm đầu tiên. Ca trực bắt đầu từ bảy giờ tối, mỗi ca bốn người, thay nhau đi dọc đoạn kè yếu và đoạn đê quai phía ngõ thấp. Ai thấy nước rò qua thân đê hoặc bao cát bị xô lệch thì phải báo ngay cho trưởng làng bằng điện thoại. Thuần dặn thêm rằng người trực đê phải mang theo đèn pin và còi, vì điện thoại trong đêm mưa có thể hết pin bất cứ lúc nào.

Trên đường về xưởng, Thuần ghé qua sân xưởng xem quả chuông. Chuông vẫn nằm nguyên dưới tấm bạt che ở sân ngoài, dây thừng buộc chéo còn nguyên dấu niêm của làng. Người trực chuông buổi chiều là một thợ đúc trung niên của xưởng. Anh ta báo lại rằng cả ngày không có ai lạ tới gần chuông. Chỉ có mấy đứa trẻ trong ngõ tò mò đứng xa nhìn, rồi bị người lớn gọi về. Thuần gật đầu, tự tay kiểm lại một vòng quanh chuông. Lớp bùn khô bám trên vành chuông vẫn còn nguyên. Vết va ở vành chuông từ hôm cẩu lên bờ vẫn rõ như hôm trước. Ông đứng lặng nhìn quả chuông một lúc, trong đầu vẫn là con số đo nước buổi sớm và vạch khắc cũ trên cột đá.

Trời đã ngả về chiều muộn, ánh nắng nhạt dần trên mặt hồ. Ánh hoàng hôn yếu ớt chiếu xuống mặt nước xám đục thành một dải sáng dài và nhợt. Cột mốc đá bên bờ kè vẫn đứng đó, một phần thân cột ngập dưới mặt nước đang dâng. Thắng quay lại nhìn cột mốc một lần nữa trước khi rẽ vào ngõ làng. Con số đo của buổi sáng nay đã nằm gọn trong hai cuốn sổ, sổ công tác của trưởng làng và sổ ghi chép của hai ông cháu.

Chương khác

Xem thêm