TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 10: Làng Chia Hai Phe Ở Sân Đình
Tối ngày 14 tháng 08 năm 2026, lúc bảy giờ, sân đình làng Ngũ Xã sáng rực ánh đèn và đông nghịt người. Nguyễn Văn Thuần đến sân đình cùng Nguyễn Đức…
Nội dung chương
Tối ngày 14 tháng 08 năm 2026, lúc bảy giờ, sân đình làng Ngũ Xã sáng rực ánh đèn và đông nghịt người. Nguyễn Văn Thuần đến sân đình cùng Nguyễn Đức Thắng từ sớm, chọn một chỗ ngồi ở hàng ghế tre phía gần bậc thềm đình để tiện nghe rõ mọi lời bàn bạc. Quả chuông cổ sau một đêm nằm ở bãi đất trước đền Kim Ngưu đã được di chuyển tạm vào sân xưởng đúc họ Nguyễn theo yêu cầu giữ nguyên hiện trường của trưởng làng. Đêm nay cả làng họp ở sân đình chính là để quyết định số phận của quả chuông ấy. Tiếng người bàn tán râm ran khắp sân, từ chuyện gian mái xưởng bị sét đánh sập đêm qua cho đến chuyện đàn trâu lồng lộn chạy về hồ, chuyện nào cũng được kể đi kể lại với những chi tiết thêm thắt khác nhau sau một ngày truyền miệng.
Trưởng làng Phạm Thị Sen bước lên bậc thềm đình, gõ nhẹ chiếc kẻng nhỏ để gọi mọi người im lặng. Sen mặc áo mưa đã khô, tay cầm cuốn sổ họp làng, giọng nói vang rõ khắp sân:
- Bà con im lặng nghe tôi nói. Đêm nay làng họp vì chuyện quả chuông vừa được kéo lên từ đáy hồ hôm qua. Chuông hiện đang nằm ở sân xưởng họ Nguyễn, có người trông giữ. Đêm qua xưởng họ Nguyễn bị sét đánh sập một gian mái phụ, may mắn không ai bị thương. Đàn trâu trong vùng cũng chạy về hồ một trận khiến ai cũng hoang mang. Đêm nay bà con cứ nói hết ý kiến của mình, làng nghe đủ hai phía rồi mới quyết. Ai nói cũng phải nói cho có chừng mực, không cãi nhau, không chụp mũ cho nhau.
Người đầu tiên đứng lên là một người đàn ông trung niên làm nghề đúc thuê ở xưởng bên, nhà ở ngõ thấp ven hồ. Ông ta nói lớn:
- Tôi nói thẳng. Chuông kéo lên rồi thì bán cho ông Bạo lấy tiền là phải nhất. Làng mình đang khó, đê quai nứt mấy chỗ chưa có tiền sửa, xưởng họ Nguyễn lại vừa sập mái vì sét đánh. Tiền bán chuông chia ra, phần sửa đê, phần sửa xưởng, phần giúp mấy hộ nghèo trong làng. Để quả chuông nằm đấy ngắm thì đê vẫn nứt, mái vẫn sập. Tôi không thấy có lý do gì để giữ lại một quả chuông gỉ sét nằm dưới bùn bao năm không ai thờ cả.
Nhiều tiếng vỗ tay và gật gù vang lên ở phía cuối sân, nơi những hộ gia đình đang chật vật nhất trong mùa mưa ngồi tụ lại. Một người phụ nữ cũng đứng lên tiếp lời:
- Nhà tôi ở ngõ thấp nhất làng, mưa lớn một đêm là nước tràn vào sân rồi. Tôi chỉ mong đê quai được sửa cho chắc trước khi bão lớn vào thật. Nếu bán chuông mà có tiền sửa đê thì tôi đồng ý bán. Các cụ ngày xưa có gửi chuông dưới hồ thì các cụ cũng muốn con cháu được yên ổn, chứ đâu muốn con cháu ngập nước vì giữ chuông.
Phía bên kia sân, cụ Đỗ Văn Kính chống gậy đứng dậy chậm rãi. Cả sân đình im lặng hẳn để nghe cụ cao niên nhất làng lên tiếng. Cụ Kính nhìn quanh một vòng rồi mới nói, giọng khàn nhưng rõ từng chữ:
- Tôi tám mươi tư tuổi rồi, sống ở làng này từ bé đến giờ. Tôi nói cho bà con nghe một điều: đồ ở gần đền Kim Ngưu, đồ có khắc hình trâu thần trên thân, không phải đồ thường để cân ký bán đi. Các cụ xưa dặn thế nào thì phải tra cho rõ thế ấy rồi mới quyết. Tôi chưa nói chuông này nhất định phải giữ, tôi chỉ nói là chưa tra rõ lệ làng thì chưa ai được bán. Bán đi rồi, nấu chảy đi rồi, thì có hối cũng không lấy lại được nữa.
Thuần ngồi nghe, lòng ông nặng xuống vì ông thấy cả hai phía đều có lý của riêng mình. Phía muốn bán không phải là những người tham lam vô cớ. Họ là những người đang sống trong những ngôi nhà thấp ven hồ, đang lo đê vỡ và mái sập thật sự. Phía muốn giữ cũng không phải là những người mê tín mù quáng. Họ là những người nhớ lệ làng và sợ rằng một quyết định vội vàng sẽ gây ra hậu quả không sửa được. Ông đứng dậy khi Sen nhìn về phía ông và gật đầu mời ông phát biểu.
- Bà con nghe tôi nói mấy lời. Tôi là Nguyễn Văn Thuần, nghệ nhân đúc đồng của làng, cũng là người đã tận mắt xem ảnh chuông, tận mắt thấy chuông được cẩu lên bờ chiều hôm qua và tận tai nghe tiếng chuông ngân do va chạm khi cáp trượt. Tôi nói điều tôi biết, không thêm không bớt. Lối khắc trâu trên thân chuông là tay nghề của tiền nhân Ngũ Xã xưa, điều ấy tôi nhận ra được bằng nghề của mình. Ngoài ra, chuông này thờ ở đâu, gửi dưới hồ từ đời nào và lệ làng dặn thế nào về nó, tôi chưa tra rõ. Tôi đang tra gia phả và sẽ hỏi thêm sổ lệ ở đình. Tôi xin làng cho tôi thêm thời gian tra cứu cho rõ ràng rồi mới quyết bán hay giữ. Một quả chuông đã nằm dưới bùn bao nhiêu năm, nằm thêm ít ngày trên bờ để làng tra cho rõ thì không mất đi đâu được. Còn nếu bán vội và nấu chảy ngay, thì sau này dù có tra ra điều gì quan trọng cũng không còn chuông nữa để mà đối chiếu.
Lời của Thuần khiến sân đình xôn xao trở lại. Một số người gật đầu đồng tình, một số người khác lắc đầu tỏ vẻ sốt ruột. Hoàng Văn Bạo, ngồi ở hàng ghế gần bậc thềm đình từ đầu buổi họp, lúc ấy mới đứng dậy, chắp tay sau lưng, nói với giọng của một người làm ăn đã quen chờ đợi có giới hạn:
- Tôi nghe hết ý kiến của bà con rồi. Tôi là người bỏ tiền thuê lặn, thuê ghe cẩu, chuông lên bờ được cũng có công của vựa tôi. Tôi tôn trọng quyết định của làng, làng muốn tra cứu thêm thì tôi chờ. Nhưng tôi nói rõ trước cả làng đêm nay: tôi chỉ chờ bảy ngày. Bảy ngày nữa làng không chốt bán thì tôi rút, tiền ứng trước và chi phí ghe cẩu sẽ tính toán lại với anh Lực cho rõ ràng. Hàng đồng để lâu ngoài trời gỉ thêm, giá cả thị trường lên xuống từng ngày, tôi làm ăn không chờ vô hạn được. Bà con thông cảm cho tôi ở điểm này.
Câu nói của Bạo khiến không khí sân đình căng thẳng hẳn lên. Trần Văn Lực ngồi ở góc sân, cúi đầu im lặng từ đầu buổi họp đến giờ, lúc ấy ngẩng lên nhìn Bạo rồi lại nhìn sang Thuần, vẻ mặt đầy khó xử. Lực không đứng lên phát biểu. Thắng ngồi cạnh Thuần thì nắm chặt hai tay vào nhau, như đang cố kìm nén một lời phản bác muốn bật ra. Thuần đặt nhẹ tay lên vai cháu, ra hiệu cho Thắng giữ im lặng và để trưởng làng điều hành buổi họp.
Sen đứng dậy lần nữa, gõ kẻng gọi mọi người trật tự, rồi tuyên bố quyết định tạm thời của làng bằng giọng dứt khoát:
- Làng đã nghe đủ hai phía. Đêm nay tôi chốt thế này, bà con nghe cho rõ và nhớ cho kỹ. Thứ nhất, quả chuông tạm thời nằm nguyên ở sân xưởng họ Nguyễn, có người của làng và người của xưởng cùng trông giữ. Thứ hai, từ giờ phút này, không ai được tự ý động vào chuông: không cạo gỉ, không gõ thử, không di chuyển, không cắt xẻ bất cứ một miếng nào. Ai làm trái thì phải chịu trách nhiệm trước cả làng. Thứ ba, cụ Thuần tiếp tục tra gia phả và sổ lệ, có kết quả gì thì báo lại cho làng trong buổi họp sau. Thứ tư, thời hạn bảy ngày mà ông Bạo đưa ra, làng ghi nhận, nhưng quyết định cuối cùng vẫn là của làng Ngũ Xã, không ai ép được làng phải bán khi chưa rõ lệ. Bà con có đồng ý với cách chốt tạm thời này không?
Tiếng đồng ý vang lên khắp sân đình, dù không hoàn toàn đồng loạt. Một số người ở phe muốn bán vẫn còn lầm bầm chưa thỏa mãn, một số người ở phe muốn giữ cũng chưa hoàn toàn yên lòng. Nhưng tất cả đều hiểu rằng quyết định tạm thời này là cách duy nhất để làng không vỡ ra thành hai mảnh ngay trong đêm nay. Buổi họp tan dần. Người làng lục tục ra về dưới bầu trời đêm còn đầy mây sau cơn giông hôm trước, tiếng dép lẹp kẹp trên nền sân đình ướt và tiếng bàn tán nhỏ dần theo từng ngõ tối.
Thuần ở lại sân đình thêm một lúc cùng Sen và cụ Kính để bàn chuyện cắt cử người trông chuông ở sân xưởng trong những ngày tới. Sen ghi chép cẩn thận vào sổ họp làng tên của từng người trực theo ca, dặn đi dặn lại rằng bất cứ ai đến gần chuông ngoài người trực đều phải được ghi lại. Cụ Kính thì nắm lấy tay Thuần trước khi ra về, nói khẽ:
- Anh Thuần, bảy ngày không phải là dài đâu. Anh phải tra cho ra manh mối gì chắc chắn, không thì đến hẹn mà làng vẫn chưa rõ trắng đen, phe muốn bán sẽ thắng thế đấy.
- Dạ, cháu hiểu. Cháu sẽ dốc hết sức tra cứu trong bảy ngày này. Có điều gì cháu cũng sẽ nói thẳng trước làng, không giấu giếm.
Trên đường về xưởng cùng Thắng, Thuần mở sổ tay ra dưới ánh đèn đường, ghi lại trang cuối cùng của một tuần lễ đầy biến động: ngày 14 tháng 08, lúc 19 giờ, họp làng ở sân đình. Làng chia hai phe về chuyện bán hay giữ chuông, trưởng làng Sen chốt chuông tạm nằm ở sân xưởng không ai được động vào. Hoàng Văn Bạo tuyên bố chỉ chờ bảy ngày. Ông khép sổ lại, ngẩng nhìn về phía xưởng đúc họ Nguyễn đang sáng đèn le lói trong bóng đêm, nơi quả chuông cổ phủ đầy bùn và gỉ đang nằm im lặng chờ đợi một số phận chưa ai trong làng quyết định được. Ông biết bảy ngày tới sẽ là bảy ngày dài nhất trong nhiều năm qua của đời mình.