TRÂU VÀNG KIM NGƯU HỒ TÂY - Chương 7: Thuần Xem Ảnh Chuông Trong Bùn
Sáng ngày 13 tháng 08 năm 2026, lúc tám giờ rưỡi, Nguyễn Đức Thắng bước vào xưởng đúc họ Nguyễn với vẻ mặt căng thẳng, tay cầm chặt chiếc điện thoại của…
Nội dung chương
Sáng ngày 13 tháng 08 năm 2026, lúc tám giờ rưỡi, Nguyễn Đức Thắng bước vào xưởng đúc họ Nguyễn với vẻ mặt căng thẳng, tay cầm chặt chiếc điện thoại của một người bạn làm ở bến. Thắng đóng cửa xưởng lại, kéo ghế ngồi đối diện Nguyễn Văn Thuần rồi mới mở điện thoại ra, lướt đến những tấm ảnh chụp quả chuông trong bùn mà nhóm của Trần Văn Lực đã gửi cho nhau qua lại ở bến từ tối hôm trước. Thắng nói nhỏ, như sợ người ngoài nghe thấy:
- Ông xem đi. Đây là ảnh anh Lực chụp hôm lặn gạt bùn. Người ở bến gửi cho nhau cả đêm qua. Cháu phải mượn máy của bạn cháu mới có được mấy tấm rõ nhất này.
Thuần đeo kính, cầm lấy điện thoại bằng cả hai tay, ghé sát vào màn hình dưới ánh đèn bàn trong xưởng. Bên ngoài, nắng sớm tháng tám đã lên, tiếng ve kêu ran trên hàng cây ven đường và tiếng búa gõ kim loại từ xưởng bên cạnh vọng sang đều đặn. Nhưng ngay lúc ông nhìn vào những tấm ảnh ấy, mọi âm thanh xung quanh như lùi xa hẳn. Tấm ảnh đầu tiên chụp vành chuông cong dày phủ đầy bùn và gỉ, ánh đèn lặn hắt vào tạo thành vệt sáng trắng trên nền nước đục xanh. Tấm ảnh thứ hai chụp cận cảnh hình trâu thần khắc nổi trên thân chuông, sừng cong, mắt sâu, bốn chân đứng vững trên một dải vân sóng. Tấm ảnh thứ ba chụp một mảng thân chuông rộng hơn, cho thấy chuông nằm nghiêng trong bùn, nửa thân còn vùi sâu chưa lộ.
Thuần xem đi xem lại ba lần, mỗi lần lại dừng lâu hơn ở chi tiết khắc trâu. Ông lấy chiếc kính lúp cán gỗ trong ngăn bàn ra, ghé sát hơn nữa vào màn hình điện thoại, lần theo từng đường nét của hình khắc. Sống lưng của con trâu được nhấn một đường đục sâu và liền mạch, cặp sừng cong được tỉa từng khía nhỏ. Dải vân sóng dưới chân trâu uốn lượn theo một lối vòng tròn đồng tâm mà ông đã từng thấy trong những bản dập hoa văn cổ nhất của họ Nguyễn. Đó không phải là hoa văn trang trí tùy tiện. Đó là tay nghề của tiền nhân làng đúc đồng Ngũ Xã xưa, những người đúc chuông bằng khuôn đất nung, bằng than củi và bằng cả một đời người ngồi bên lò lửa.
Mặt Thuần biến sắc. Ông đặt điện thoại xuống bàn, tháo kính ra, lấy tay day nhẹ sống mũi rồi im lặng một lúc lâu. Thắng ngồi đối diện, lo lắng hỏi:
- Ông sao thế? Ông nhận ra gì à?
- Ông nhận ra lối khắc này. Đây là tay nghề của các cụ tổ nghề trong làng mình ngày xưa, không lẫn vào đâu được. Đường đục này, cách nhấn sừng trâu và cách làm vân sóng này, ông đã thấy trong bản dập cũ mà cha ông giữ lại. Người đúc quả chuông này là tiền nhân Ngũ Xã, đúc bằng cả cái tâm để thờ và để giữ, chứ không phải đúc hàng bán ra chợ đâu cháu ạ.
- Thế chuông này là chuông thờ của làng mình ngày xưa bị chìm xuống hồ à ông?
Thuần lắc đầu chậm rãi, giọng ông trở nên nghiêm khắc hơn:
- Chưa kết luận được như thế. Ông mới chỉ nhận ra lối khắc là của tiền nhân làng mình. Còn chuông thờ ở đâu, vì sao nằm dưới đáy bùn gần đền Kim Ngưu, từ đời nào, thì ông chưa biết. Muốn biết thì phải tra gia phả, tra sổ lệ đình và hỏi các cụ cao niên. Không ai được nói chắc chắn điều gì khi mới nhìn mấy tấm ảnh chụp trong bùn cả. Kể cả ông.
Ông đứng dậy, đi đến tủ gỗ đựng sổ sách cũ, mở khóa và lấy ra mấy cuốn gia phả bọc vải đã ngả màu thời gian. Ông lật từng trang giấy dó mỏng, những dòng chữ Hán Nôm và chữ quốc ngữ chép tay đan xen nhau, nhiều trang đã mờ mực ở mép. Ông lật một lúc lâu, lông mày nhíu chặt, rồi khép cuốn gia phả lại mà chưa tìm thấy điều mình cần.
- Gia phả họ mình ghi nhiều chuyện đúc chuông cho đình và chùa quanh vùng, nhưng trang ghi về những năm hồ cạn và những vật gửi dưới nước thì bị mất mấy tờ ở giữa rồi. Ông phải sang hỏi cụ Đỗ Văn Kính và xem thêm sổ lệ ở đình mới may ra rõ thêm được.
Thắng sốt ruột đứng dậy theo:
- Thế trong lúc ông tra cứu thì anh Lực và ông Bạo làm gì? Họ đã hẹn nhau kéo chuông lên rồi đấy ông ạ. Người ở bến bảo chiều nay họ chuẩn bị ghe sắt và cáp rồi.
Thuần quay lại nhìn thẳng vào cháu nội. Ông nắm lấy vai Thắng, nói dằn từng chữ, dặn đi dặn lại như đóng đinh vào gỗ:
- Nghe ông dặn đây, Thắng. Cháu đi nói lại với Lực, nói lại với bất cứ ai cháu gặp ở bến: không được cẩu chuông lên tùy tiện khi chưa rõ lệ làng. Quả chuông này không phải khúc đồng vụn nằm dưới bùn cho ai muốn kéo thì kéo. Mọi người phải chờ ông tra gia phả, chờ làng họp và chờ các cụ cao niên lên tiếng. Ai làm trái, sau này có chuyện gì xảy ra thì người ấy phải chịu trách nhiệm trước cả làng. Cháu nói đúng nguyên văn lời ông dặn như thế, không thêm không bớt.
- Dạ, cháu sẽ đi nói ngay. Nhưng cháu sợ anh Lực không nghe đâu ông. Tiền ông Bạo đưa rồi, ghe cũng chuẩn bị rồi.
- Nghe hay không là việc của nó. Còn việc dặn cho rõ ràng là việc của ông cháu mình. Cháu cứ đi nói. Nói ở chỗ đông người càng tốt, để sau này không ai bảo là làng chưa từng can ngăn.
Thắng gật đầu, cầm lại điện thoại rồi vội vã đi ra bến. Thuần ở lại xưởng một mình, ngồi xuống bàn và trải cuốn gia phả ra lần nữa dưới ánh nắng sớm đã chiếu xiên qua cửa sổ. Ông đọc chậm từng dòng về những lần họ Nguyễn đúc chuông cho các đình làng quanh Hồ Tây, về những năm nước hồ rút cạn để lộ bãi bùn rộng. Ông đọc cả về những lời dặn của tổ tiên liên quan đến đền Kim Ngưu. Chữ nghĩa xưa cũ khiến ông phải đọc đi đọc lại nhiều lần mới dám hiểu một phần. Mỗi trang sách đều gợi thêm câu hỏi chứ không cho ông một câu trả lời trọn vẹn. Ông hiểu rằng việc tra cứu này sẽ tốn nhiều ngày, tốn cả uy tín mà ông đã gây dựng cả đời trong làng. Không phải ai cũng đủ kiên nhẫn chờ đợi một ông già lật từng trang sách cũ trong khi tiền bán chuông đã nằm ngay trước mắt họ.
Trước khi sang nhà cụ Kính, Thuần còn dành gần một giờ đồng hồ ngồi đối chiếu những trang gia phả họ Nguyễn với cuốn sổ lệ đình mà ông mượn được từ người giữ đình từ hôm trước. Cuốn sổ lệ đã cũ, bìa bong tróc, nhiều trang giấy ngả vàng và chữ viết tay bằng mực tàu đã nhòe ở những chỗ bị ẩm. Ông đọc chậm từng mục ghi về những lần làng tu sửa đền Kim Ngưu, những lần họ đúc trong làng góp công đúc lại lư hương và đỉnh đồng cho đình, và những lời dặn ngắn gọn về việc giữ yên vùng nước trước đền. Không có dòng nào trong những trang ông đọc sáng nay nhắc thẳng đến một quả chuông nằm dưới đáy bùn. Sự vắng mặt ấy không làm Thuần nản lòng. Ngược lại, nó nhắc ông rằng những điều quan trọng nhất của làng xưa thường không được ghi hết vào một cuốn sổ, mà nằm rải rác trong trí nhớ của các cụ cao niên và trong những trang gia phả còn thiếu của chính họ ông. Ông gấp sổ lại cẩn thận, bọc vào túi vải dầu rồi mới đứng dậy.
Đến gần trưa, Thuần sang nhà cụ Đỗ Văn Kính ở cuối ngõ làng. Cụ Kính năm nay tám mươi tư tuổi, là người cao niên nhất trong làng còn giữ được trí nhớ minh mẫn về những mùa hồ cạn xưa. Cụ ngồi trên chiếc chõng tre trước hiên nhà, tay cầm quạt nan, nghe Thuần kể lại chuyện ảnh chuông và lối khắc trâu của tiền nhân. Cụ Kính nghe xong thì im lặng rất lâu, mắt nhìn xa xăm ra phía mặt hồ lấp loáng nắng sau rặng cây.
- Tôi nhớ mang máng hồi tôi còn nhỏ, các cụ đã dặn là dưới bùn gần đền Kim Ngưu có vật của làng gửi lại, không phải của riêng ai. Nhưng vật gì, gửi từ đời nào, thì các cụ không nói rõ với trẻ con chúng tôi. Anh Thuần ạ, anh cứ tra cho kỹ vào. Chuyện này vội là hỏng hết.
- Dạ, cháu cũng nghĩ thế. Cháu đã dặn thằng Thắng đi nói lại là không ai được cẩu chuông lên tùy tiện. Nhưng cháu sợ lời dặn của cháu không giữ được lâu đâu cụ.
- Lời dặn của một người thì nhẹ, nhưng lệ làng thì nặng. Anh cứ làm đúng phần của anh đi. Còn lại để làng họp mà quyết.
Thuần ra về với lòng nặng trĩu hơn lúc đến. Ông ghé qua xưởng, ghi vào sổ tay trang mới: ngày 13 tháng 08, lúc 08 giờ 30, xem ảnh chuông trong bùn do Thắng mang đến. Ông nhận ra lối khắc trâu là tay nghề của tiền nhân Ngũ Xã xưa. Tiền nhân đã dặn đi dặn lại không được cẩu chuông lên tùy tiện khi chưa rõ lệ làng, mọi người phải chờ tra gia phả. Ông nhấn mạnh thêm một dòng: lời dặn này mới chỉ là cảnh báo của nghệ nhân, chưa phải kết luận về bản chất của chuông. Viết xong, ông nhìn đồng hồ. Đã quá trưa. Ngoài đường ven hồ, nắng tháng tám gay gắt đến mức mặt đường nhựa như bốc hơi, và từ phía bến xa xa, ông loáng thoáng nghe thấy tiếng máy ghe nổ giòn, một âm thanh khiến ngực ông thắt lại mà không rõ vì sao.