ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 48: Chép vào gia phả
Việc chép gia phả, Hường bắt đầu vào một buổi tối tháng hai, sau bữa cơm, khi trường tiểu học đã vào học kỳ mới và nhà họ Triệu đã yên hẳn được hơn một…
Nội dung chương
Việc chép gia phả, Hường bắt đầu vào một buổi tối tháng hai, sau bữa cơm, khi trường tiểu học đã vào học kỳ mới và nhà họ Triệu đã yên hẳn được hơn một tháng. Cuốn gia phả của họ Triệu là một cuốn sổ dày bọc vải xanh đã bạc màu, để trên kệ sách trong gian thờ cùng những cuốn sổ cũ của các đời trước. Người giữ việc chép gia phả trong họ vốn là cha cô. Từ ngày cha mất, cuốn sổ nằm yên trên kệ, trang cuối cùng dừng lại ở những dòng cha viết dở vào đầu tháng Chạp. Hường xin phép mẹ và anh trai, rồi xin ý kiến bác cả trong họ, mới mở cuốn sổ ra chép tiếp. Việc của họ tộc không phải việc một người tự ý làm, dù người ấy là con gái trong nhà.
Cô chép song song hai cuốn sổ trên cùng một mặt chiếu: bên trái là cuốn sổ làm thầy anh trai cô vừa bắt đầu, bên phải là cuốn sổ điểm danh cha ghi suốt bốn mươi năm mà mẹ vừa trao lại. Từ hai cuốn sổ ấy và từ trí nhớ của chính mình, người đã sống trong bản suốt những tuần tháng Chạp, cô dựng lại toàn bộ sự việc thành một mạch liền trong gia phả. Để đời sau trong họ mở ra là hiểu nhà mình đã qua những gì, vì sao đời thứ mười nhận ngôi trong vội vã mà vẫn phải đủ lễ, và đoàn binh của họ Triệu là phúc hay là họa tùy vào tay người giữ.
Phần đầu cô chép lại bốn mươi năm cha cầm binh. Cô chép từ năm một ngàn chín trăm tám mươi sáu: trận lũ quét ở bến sông Quây Sơn dưới chân thác, cha khi ấy ba mươi tám tuổi, vừa kế thừa đời thứ chín. Làm lễ ba đêm ở bờ thác, vớt vong, quy phục ba ngàn hai trăm cô hồn, phong mười hai vị tướng, lập quân kỷ, thu binh vào hòm gỗ sơn son. Rồi cô chép vắn tắt những việc nghĩa của đoàn binh trong bốn mươi năm ấy theo sổ của cha: mở đường đưa hồn, hộ tống đàn tràng và đám tang qua suối lũ, tróc tà cho các bản trong vùng. Cô chép không tô vẽ. Việc nào sổ của cha ghi ngày tháng rõ thì cô ghi ngày tháng, việc nào gia đình chỉ nhớ mang máng thì cô ghi là theo lời kể lại. Một người chép gia phả, cô nghĩ, phải biết phân biệt điều mình chứng kiến với điều mình nghe kể, như anh trai cô phân biệt điều biên bản ghi được với điều biên bản không ghi hết.
Phần thứ hai là mười tám ngày của bản, từ ngày cha mất tới đêm điểm danh ở bờ thác. Cô chép ngày cha mất, rạng sáng mười hai tháng mười hai, tai biến trong lúc ngồi thiền, thọ bảy mươi tám tuổi, là người mất duy nhất của cả sự việc. Cô chép tang lễ, ngày an táng trên đồi nhìn xuống thác, và bốn đợt gia súc chết theo đúng số đã vào biên bản của xã: đợt đầu bảy con, đợt hai năm con. Đợt ba sáu con, đợt cuối năm con, tổng hai mươi ba con, con nào cũng chết khô máu, trên cổ có vết như bị cắn, thú y không tìm ra bệnh dịch. Cô chép đêm anh Lầu Văn Sáng bị gió lạnh quật ngã trật khớp vai khi chạy ra giữ chuồng, chép đêm bà cụ hàng xóm ngất đi vì kinh hãi rồi tỉnh lại. Chép ba đêm yên nhờ lễ cúng cơm trấn tạm của thầy Slấn, chép chuyện thầy ở thị trấn lén lên nghĩa địa thổi còi nhà mình và bị quật ngã xây xát rồi bỏ chạy trong đêm. Tới đêm hai mươi lăm tháng mười hai, tay cô dừng lại lâu nhất: đoàn binh đói xông vào nhà sàn họ Triệu, bàn thờ tổ sư rung mạnh nhất. Mẹ cô bị âm khí xộc thẳng, thổ huyết đúng một lần, ngã quỵ, phải điều trị ở trạm y tế xã. Cô chép dòng ấy bằng chữ ngay ngắn nhất, vì đó là cái giá nặng nhất mà nhà cô đã trả, và đời sau cần biết lễ truyền ngôi của đời thứ mười không đến từ một ngày đẹp trời, mà đến sau một đêm như thế.
Phần thứ ba là những ngày gỡ rối. Cô chép đêm thử điểm danh không máu ở sân nhà và kết quả dang dở của nó, chép đêm ba mươi tháng Chạp ở bờ thác: máu huyết thống nhỏ lên thân còi, ba hồi còi. Mười hai tướng được đọc tên, toán binh cuối đội hình chao đảo rồi đứng yên khi anh trai cô thổi lại nhịp điểm danh, ba ngàn hai trăm binh đồng loạt quỳ dọc bờ thác và thu vào hòm gỗ sơn son. Cô chép buổi sáng đầu tiên yên, hồ sơ của xã khép lại với nguyên nhân không xác định, lời xin lỗi của thầy ở thị trấn được gửi tới nhà. Rồi cô chép ngày truyền ngôi: mồng hai tháng Giêng, lễ Cấp sắc hoàn chỉnh tại nhà, thầy Slấn chứng lễ, trưởng bản và họ tộc chứng kiến. Anh trai cô nhận còi và ấn trước bàn thờ tổ sư, đóng ấn phong lại sắc cho mười hai tướng trên mười hai lá bùa giấy bản vàng mới, chính thức là Thầy Tào đời thứ mười. Sau đó là lễ cúng bốn mươi chín ngày yên lành, việc thầy đầu tiên ở bản bên, và việc anh trai chuyển công tác kiểm lâm về địa bàn xã nhà. Chép tới đâu, cô đối chiếu ngày tháng tới đó với sổ của cha, sổ của anh và cả những biên bản của xã mà trưởng bản cho mượn xem lại. Có một buổi tối, anh trai cô ngồi cạnh, đọc lại phần cô chép về đêm bờ thác và chỉ sửa đúng một chi tiết nhỏ về thứ tự đóng ấn lên bùa lệnh. Ngoài chi tiết ấy, anh không sửa một chữ nào, bảo đây là cuốn sổ của người ghi chép trong nhà, em chép theo mắt của em.
Khi phần chép chính đã xong, Hường mang một đề xuất ra buổi họp họ nhỏ ở nhà mình vào cuối tuần. Cô đề xuất họ tộc cho khắc một tấm bia đá nhỏ đặt ở bờ thác, ngay chỗ đàn lễ cũ, ghi hai việc: năm một ngàn chín trăm tám mươi sáu cụ Triệu Văn Ca quy phục đoàn binh tại nơi này. Và năm hai ngàn không trăm hai mươi sáu người nối dõi đời thứ mười điểm danh nhận chủ tại nơi này. Cô nói rõ ngay từ đầu, và ghi rõ vào biên bản họp họ: đây chỉ là bia ghi nhớ của họ đặt tại đàn cũ, để người trong họ và người trong bản đi qua biết chỗ đất ấy gắn với việc gì. Không lập miếu mới. Không dựng nơi thờ cúng mới ở bờ thác. Việc thờ cúng của họ vẫn ở bàn thờ tổ sư trong nhà, như bốn mươi năm nay vẫn thế.
Họ tộc bàn một lúc. Bác cả hỏi đá lấy ở đâu, chữ khắc thế nào, ai trông nom. Trưởng bản Pảo, được mời dự với tư cách trưởng bản, nói đất bờ thác là đất chung của bản. Họ Triệu đặt một tấm bia nhỏ ghi nhớ thì bản không có ý kiến gì, miễn là bia không lấn đường đi và không biến thành chỗ hương khói tụ tập ngoài đàn cũ. Chú Bế ngồi ở cuối chiếu, im lặng nghe hết buổi, tới lúc biểu quyết thì giơ tay đồng ý như mọi người. Và còn nói thêm một câu: bia nên khắc cả dòng giữ binh làm việc nghĩa, để người ngoài đi qua không hiểu lầm binh nhà này là binh hại người. Câu nói ấy của chú làm Hường ngẩng lên nhìn. Người từng thúc giục mở rương chia giữ pháp khí, từng ủng hộ mời thầy ngoài về thu binh, nay là người lo cho tiếng của đoàn binh nhà mình trước người ngoài. Cô ghi cả ý kiến của chú vào biên bản, nguyên văn.
Việc bia được họ tộc đồng ý. Ngày khắc và ngày đặt bia còn chờ thợ đá trong vùng xếp lịch vào tháng sau, nhưng trong gia phả. Hường đã ghi việc này thành một mục riêng, ghi rõ quyết định của họ, ý kiến của bản, và dòng chữ khóa: bia ghi nhớ, không phải miếu thờ.
Tối hôm ấy, sau buổi họp họ, cô ngồi chép nốt phần cuối. Lật tới những trang cuối của phần cha viết, cô tìm thấy dòng ông viết dở từ trước. Nét chữ của cha dừng lại giữa một câu, chỉ vỏn vẹn mấy chữ: đời thứ mười... Rồi khoảng giấy trắng kéo dài tới hết trang, như một câu nói bị bỏ lửng giữa chừng vì người viết đặt bút xuống và không bao giờ quay lại. Cô nhìn dòng chữ ấy rất lâu, nhớ lại buổi chiều mẹ trao cuốn sổ của cha cho anh trai, nhớ vệt mực kéo xuống ở trang cuối cuốn sổ điểm danh. Cha cô để dở nhiều thứ trong những ngày cuối: một dòng trong sổ điểm danh, một dòng trong gia phả, một lễ truyền ngôi đã chuẩn bị xong lễ vật mà không kịp làm. Những việc dở ấy, lần lượt, đã có người trong nhà làm tiếp.
Trước khi viết tiếp, cô gọi mẹ tới ngồi cạnh. Bà Miên đọc mấy chữ dở của chồng, đưa tay chạm nhẹ lên trang giấy, rồi gật đầu bảo cô viết đi, chữ của cha mày dừng ở đó là để chờ chữ của các con. Bà ngồi yên bên cạnh suốt lúc cô viết, không nói thêm, chỉ nhìn nét bút của con gái đi tiếp sau nét bút của chồng, trên cùng một dòng, trong cùng một cuốn sổ của họ.
Cô chấm bút, viết tiếp ngay sau mấy chữ của cha, bằng nét chữ của mình, tên đầy đủ của anh trai cô: Triệu Minh Văn. Cùng một dòng ngắn gọn ghi ngày anh nhận ngôi đời thứ mười trong lễ Cấp sắc tại nhà, trước bàn thờ tổ sư, có thầy chứng lễ và họ tộc chứng kiến. Viết xong, cô để mực khô, đọc lại từ đầu trang tới cuối trang một lần, rồi khép cuốn gia phả lại.
Hường đặt cuốn gia phả lên kệ sách trong gian thờ, cạnh cuốn sổ điểm danh của cha, hai cuốn sổ của hai đời thầy nằm cạnh nhau.
---