ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 45: Chuyển về địa bàn nhà
Đơn xin chuyển công tác, Văn viết vào một buổi sáng giữa tháng Giêng, ngồi ngay tại bàn làm việc của mình ở trạm kiểm lâm huyện. Anh viết ngắn, đúng mẫu,…
Nội dung chương
Đơn xin chuyển công tác, Văn viết vào một buổi sáng giữa tháng Giêng, ngồi ngay tại bàn làm việc của mình ở trạm kiểm lâm huyện. Anh viết ngắn, đúng mẫu, lý do ghi rõ ràng: gia đình có việc tang, mẹ già sức khỏe yếu, bản thân là con trai duy nhất trong nhà. Xin chuyển về trạm kiểm lâm địa bàn xã nhà để tiện chăm sóc gia đình và ổn định công tác lâu dài tại địa bàn. Anh không ghi một chữ nào về đoàn binh, về lễ Cấp sắc, về chiếc hòm dưới bàn thờ. Những việc ấy không thuộc về một tờ đơn hành chính, và anh cũng không muốn chúng bị đọc bằng con mắt của người ngoài cuộc. Nhưng khi đặt bút ký tên dưới lá đơn, anh biết rõ lý do sâu nhất nằm ở đâu: một người giữ binh phải điểm danh hằng tháng. Phải có mặt khi bản có việc lễ, không thể ở cách nhà mấy chục cây số đường rừng và chỉ về vào cuối tuần.
Lãnh đạo trạm tiếp anh vào cuối buổi sáng. Ông trạm trưởng đã lớn tuổi, biết chuyện nhà anh qua hồ sơ của xã và qua những ngày anh xin nghỉ về chịu tang cha. Ông đọc đơn một lượt, hỏi anh đã nghĩ kỹ chưa, vì địa bàn xã nhà là địa bàn rừng ven biên, việc không nhẹ hơn ở huyện, đường đi lại còn khó hơn, chỉ được cái gần nhà. Văn đáp rằng anh đã nghĩ kỹ từ đêm giao thừa. Ông trạm trưởng gật đầu, ký ý kiến đồng ý chuyển, và nói một câu mà anh nhớ mãi.
- Người ở lại giữ đất nhà mình thì công tác cũng bền hơn. Anh về dưới ấy, rừng của xã nhà anh, anh giữ cho tốt.
Thủ tục chuyển đi mất hơn một tuần: bàn giao hồ sơ địa bàn cũ, bàn giao sổ theo dõi tuần tra, ký biên bản với đồng nghiệp nhận lại phần việc. Mấy anh em ở trạm huyện chia tay anh bằng một bữa cơm trưa giản dị ở căng tin. Có người hỏi đùa bao giờ anh quay lại huyện, anh cười bảo lần này về là về hẳn, nhà neo người, mẹ già, lại thêm việc họ tộc. Không ai hỏi sâu hơn. Tin về những đêm tháng Chạp ở bản Nà Lũng đã lan ra ngoài huyện theo nhiều lời kể khác nhau, nhưng đồng nghiệp của anh là người biết giữ chừng mực: họ biết có những việc không nên hỏi trong một bữa cơm chia tay.
Trong những ngày chờ quyết định chuyển, ở bản, việc của xã cũng đi tới phần khép lại. Ủy ban xã thông báo mức hỗ trợ một phần cho các hộ mất gia súc trong đợt bất thường tháng mười hai, theo diện hỗ trợ thiên tai bất thường. Số tiền không đủ mua lại nguyên một con trâu, một con bò như cũ, nhưng là phần đỡ đầu để các hộ gây đàn lại: hộ nào mua trâu thì xã hỗ trợ một phần tiền giống. Hộ nào chuyển sang nuôi dê, nuôi lợn nái thì cũng được tính theo danh sách đã lập biên bản từ tháng trước. Trưởng bản Pảo cùng cán bộ xã đi từng hộ đọc lại danh sách: tổng hai mươi ba con gia súc chết trong bốn đợt, tên từng hộ, số con của từng nhà, đúng như biên bản đã ghi trong những ngày loạn, không thêm, không bớt một con nào. Việc đúng danh sách ấy làm dân bản yên lòng. Có hộ già cả neo đơn được họ hàng đứng ra nhận phần hỗ trợ và hứa gây đàn chung trong họ. Có hộ trẻ hơn góp thêm tiền bán nông sản, vay thêm quỹ của xã, quyết mua trâu mới ngay trong tháng Giêng để kịp vụ xuân.
Nhà họ Triệu cũng có tên trong danh sách, với con trâu già chết dưới gầm sàn trong đợt đầu tiên. Phần hỗ trợ của nhà mình, Văn bàn với mẹ và Hường, rồi quyết định nhường lại cho quỹ chung của bản để chia thêm cho hai hộ neo đơn mất hết cả trâu lẫn bò. Bà Miên đồng ý ngay. Bà bảo nhà mình mất một con trâu, nhưng nhà mình còn người, còn ruộng, còn anh em họ hàng; có nhà trong bản mất con trâu là mất cả sức cày của một vụ. Trưởng bản Pảo ghi việc nhường ấy vào sổ của bản, đọc to trong buổi họp nhỏ ở nhà văn hóa, nhiều người trong bản gật đầu. Không ai nói lời ơn huệ dài dòng. Ở bản, người ta nhớ ơn nhau bằng cách khác, chậm hơn và bền hơn.
Hộ đầu tiên gây đàn lại được là hộ ở gần đầu bản, nhà có người thanh niên chăn trâu từng bị gió lạnh quật ngã trong đêm đợt ba. Anh Lầu Văn Sáng, vai đã khỏi hẳn, đi chợ huyện cùng cha, chọn mua một con trâu đực khỏe, lông đen, sừng cong vừa tầm. Buổi chiều dắt trâu về bản, đi qua sân nhà họ Triệu, anh dừng lại. Con trâu mới đứng yên ở cổng, thở phì phò, hơi thở trắng trong nắng lạnh. Sáng dắt trâu lên bậc thang không tiện, anh buộc trâu vào cọc cổng, tự đi lên gian giữa, thắp một nén hương trước bàn thờ cụ Triệu, đứng khấn khẽ một lúc. Anh không nói to lời khấn, nhưng lúc quay ra, anh bảo với Văn đang đứng ở hiên một câu ngắn.
- Nhờ cụ giữ binh yên, bản mới có ngày mua lại trâu mà dắt về như thế này. Em thắp nén hương tạ cụ.
Văn nhìn con trâu mới đứng ở cổng nhà mình, khỏe và sống động, cái cổ không một vết gì, và bỗng thấy cái đếm hai mươi ba con của tháng Chạp khép lại bằng hình ảnh này rõ ràng hơn mọi biên bản. Gia súc chết là mất mát thật, tiền hỗ trợ là phần đỡ thật, và đàn trâu bò của bản sẽ được gây lại từng con một, bằng tay người, trong những tháng tới. Việc của xã, việc của bản, việc của từng hộ, mỗi việc đi một đường, cuối cùng gặp nhau ở cổng nhà anh trong một buổi chiều tháng Giêng.
Trong thời gian chờ quyết định, Văn vẫn làm việc ở trạm huyện theo đúng lịch trực, không bỏ một buổi tuần tra nào. Có hôm đi kiểm tra một khoảnh rừng vừa có dấu chặt hạ trái phép ở địa bàn cũ. Anh đứng giữa bìa rừng nghe gió đi qua tán cây và nghĩ tới khu rừng ven thác của xã nhà: rừng ấy anh thuộc từng lối mòn từ nhỏ, từng khe suối cha từng dắt anh qua trong ba mùa hè học thổi còi. Giữ rừng ở nơi mình sinh ra khác với giữ rừng ở một địa bàn được phân công. Ở nơi sinh ra, mỗi gốc cây bị chặt trộm đều có tên người quen ở gần đó, mỗi con suối cạn đều gắn với một thửa ruộng của một hộ trong bản. Anh hiểu công tác sắp tới sẽ không dễ hơn, chỉ là nó sẽ gắn với đời anh chặt hơn, không còn đường nào để xong việc rồi đi về một nơi khác và để lại tất cả sau lưng.
Ở nhà, Hường nghe tin anh trai sắp chuyển về hẳn thì mừng ra mặt. Cô giáo viên tiểu học của xã nói từ nay nhà có người đàn ông ở hẳn trong bản, mẹ không phải trông cửa mỗi tối nữa, việc họ tộc cũng có người đứng ra. Bà Miên không nói mừng, bà chỉ lặng lẽ dọn lại gian buồng nhỏ cạnh gian giữa, nơi Văn vẫn ngủ tạm từ ngày về chịu tang, treo thêm một chiếc mắc áo, đặt thêm một chiếc đèn bàn để con trai đọc sổ sách ban đêm. Bà bảo ở đâu thì ở, phòng phải ra phòng, sổ sách công tác để một ngăn, sổ sách việc thầy để một ngăn, không được để lẫn. Văn nghe mẹ dặn, tự thấy quyết định chuyển về của mình thành hình bằng những việc nhỏ như thế: một chiếc đèn bàn, một ngăn tủ riêng, một chỗ treo bộ quần áo ngành cạnh chiếc áo thầy.
Buổi họp ở nhà văn hóa để chốt danh sách hỗ trợ cũng là buổi họp bản đầu tiên sau nhiều tuần mà người ta không bàn chuyện trực đêm, đóng cổng hay gia súc chết nữa. Người ta bàn chuyện vụ xuân, chuyện giống, chuyện hộ nào mua trâu trước, hộ nào góp trâu cày chung. Trưởng bản Pảo chủ trì, giọng ông đã nhẹ hẳn đi so với những buổi họp trong tháng Chạp. Cuối buổi, ông nói một câu làm cả nhà văn hóa yên lặng: tháng Chạp bản mất nhiều, nhưng bản không mất người, nhà nào cũng còn đủ người ngồi ở đây hôm nay, thế là còn gây lại được hết. Văn ngồi ở hàng ghế sau, nghe câu ấy và nghĩ tới mẹ mình, tới người thanh niên trật khớp vai nay đã khỏi, tới bà cụ hàng xóm từng ngất đi rồi tỉnh lại. Đúng là bản không mất một người nào. Cái giá của những đêm ấy nằm ở đàn gia súc và ở những vết thương đã lành, và ở một người cha đã đi trước mọi sự kiện, theo đúng tuổi trời của ông.
Cuối tháng, quyết định chuyển công tác về tới nơi. Văn nhận quyết định, sắp xếp đồ đạc cá nhân ở phòng trực trạm huyện vào hai thùng giấy: sách chuyên môn, bản đồ địa bàn, chiếc đèn pin, bộ ấm chén, mấy bộ quần áo ngành. Anh đi một vòng quanh trạm cũ, bắt tay từng người, rồi đi xe máy về bản trong buổi chiều sương bắt đầu xuống. Trạm kiểm lâm địa bàn xã nhà nằm ở đầu đường vào bản, một căn nhà cấp bốn nhỏ có sân rộng, cổng sắt, bảng hiệu đã bạc màu vì nắng mưa biên giới. Anh dừng xe trước cổng trạm mới, mở chiếc khóa cổng còn mới, đứng một lúc trong sân vắng. Từ đây nhìn về hướng thác, qua những mái nhà sàn của bản và rặng cây ven sông, chỉ thấy một vệt sương trắng nằm ngang trên mặt nước xa, và nghe tiếng thác đổ đều, nhỏ mà không bao giờ dứt.
Văn đứng ở cổng trạm kiểm lâm địa bàn mới, nhìn về hướng thác, hiểu rằng từ nay mình thuộc về cả hai bên bờ của cùng một con sông.
---