ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 42: Lễ Cấp sắc
Văn thức dậy từ khi trời còn tối, tiếng thác ngoài sông nghe rõ hơn mọi ngày vì trong bản chưa có tiếng người. Anh nằm yên một lúc, nghe mẹ ho khẽ trong…
Nội dung chương
Văn thức dậy từ khi trời còn tối, tiếng thác ngoài sông nghe rõ hơn mọi ngày vì trong bản chưa có tiếng người. Anh nằm yên một lúc, nghe mẹ ho khẽ trong buồng, nghe Hường trở dậy dưới bếp, rồi tự ngồi lên. Hôm nay là mồng hai tháng Giêng năm 2027. Trên mắc gỗ bên bàn thờ, chiếc áo thầy mẹ ủi phẳng từ tối qua buông thẳng, cổ áo ngay ngắn. Cả đêm chiếc hòm gỗ sơn son dưới bàn thờ không phát ra một tiếng động nào. Đoàn binh đã thu vào hòm từ đêm bờ thác, và từ đó tới nay, bản không thêm một đêm quấy phá, không thêm một con gia súc nào chết.
Anh rửa mặt bằng nước lạnh, mặc áo thường ra sân đứng một lúc. Sương phủ trắng mặt sân, rặng cây ven sông chỉ còn là một vệt mờ. Trong đầu anh, trình tự lễ chạy lại từng bước như anh đã chép và đọc thuộc tối giao thừa: khấn tổ sư, khấn các đời thầy họ Triệu, tự nguyện nhận còi và ấn. Đọc lời giữ quân kỷ và nuôi binh bằng lễ cúng cơm, rồi đóng ấn phong lại sắc cho mười hai vị tướng trên mười hai lá bùa giấy bản vàng mới. Không bước nào được rút gọn. Lời dặn của thầy Slấn hôm qua vẫn còn nguyên trong tai anh.
Người tới nhà từ sớm. Trưởng bản Nông Văn Pảo đến đầu tiên, áo khoác cài kín, tay cầm bó hương của bản. Họ tộc họ Triệu tới lần lượt, các bác, các chú, mấy cụ cao niên được con cháu dìu lên bậc thang nhà sàn. Dân bản được mời chứng kiến ngồi ở gian ngoài và ngoài hiên, không chen vào gian giữa. Ai tới cũng thắp trước một nén hương lên bàn thờ cụ Triệu, rồi mới tìm chỗ ngồi. Tiếng nói chuyện giữ rất khẽ, như trong một ngày tang còn chưa xa, mà cũng như trong một ngày lễ lớn của họ.
Chú Triệu Văn Bế tới gần cuối. Chú mặc áo tối màu, tay cầm bó hương, đi thẳng lên gian giữa thắp hương cho cụ Triệu. Chú đứng trước bàn thờ lâu hơn mọi người, hai tay chắp lại, đầu cúi thấp. Xong, chú lùi về chỗ ngồi dành cho họ gần, ngồi xuống cạnh các bác trong họ. Từ lúc vào nhà tới khi lễ bắt đầu, chú không nói một lời phản đối nào, cũng không nhắc lại chuyện mở rương chia giữ pháp khí như những ngày giữa tháng Chạp. Văn nhìn chú, gật đầu chào. Chú gật lại, rất khẽ.
Thầy Nông Văn Slấn tới khi nắng đầu ngày vừa chạm tới mái nhà. Ông chống gậy lên thang, Hường đón ở đầu thang, ông xua tay bảo đi được. Ông vào gian giữa, ngồi vào vị trí chứng lễ bên trái bàn thờ, đối diện với họ tộc. Ông xem lại một lượt: áo thầy trên mắc, còi và ấn đặt trên khăn sạch, mười hai lá bùa mới xếp hàng trên khay, bát gạo rang và thanh kiếm đồng đặt riêng, cuốn sổ chép tay của Hường nằm cạnh sách cổ. Ông gật đầu, rồi nhắc Văn một câu cuối trước khi vào lễ.
- Hôm nay tôi ngồi đây làm chứng lễ, không phải người truyền ngôi. Ngôi họ Triệu truyền theo huyết thống, từ cha sang con, trước bàn thờ tổ sư nhà này. Tôi chứng cho lễ đủ lệ, đủ người, đủ lời. Còn nhận hay không là miệng anh nói, tay anh làm.
Văn đáp vâng, rồi vào buồng thay áo. Chiếc áo thầy vừa người hơn hẳn sau một ngày mẹ sửa: vai không còn trễ, tay áo dừng đúng cổ tay, gấu áo chấm trên đầu gối một gang. Mặc áo vào, anh bỗng nhớ hình ảnh cha trong những ngày lễ xưa, cũng chiếc áo chàm này, cũng đứng ở gian giữa này, tiếng khấn trầm và chậm. Anh hít một hơi, bước ra.
Lễ bắt đầu bằng phần khấn tổ sư. Văn đứng trước bàn thờ, Hường cầm sổ chép tay đứng lệch một bên ngoài vòng lễ, chỉ nhắc nhỏ khi cần. Anh khấn đủ tên các đời thầy họ Triệu theo sách, từ đời đầu lập nghề cho tới đời thứ chín là cha anh, Triệu Văn Ca. Mỗi đời thầy được khấn một đoạn riêng, không gộp, không tắt. Hương cháy đều, khói đi thẳng lên rồi mới tỏa ra dưới xà nhà. Cả gian giữa im phắc, chỉ còn tiếng khấn của anh và tiếng thác rất xa ngoài sông.
Tới phần nhận ngôi, thầy Slấn đứng dậy, hai tay nâng chiếc còi sừng trâu đặt vào tay Văn. Chiếc còi nặng hơn anh tưởng mỗi lần cầm trong lễ, các đường khắc hoa văn âm dương cấn nhẹ vào lòng bàn tay, chỗ vết rạch ở ngón tay anh đêm bờ thác đã lành, chỉ còn một vệt mờ. Tiếp đó là ấn gỗ Lôi Đình, thầy đặt vào tay kia của anh, mặt ấn hướng xuống khăn sạch. Văn quỳ trước bàn thờ, nâng còi và ấn ngang trán, nói lời tự nguyện nhận ngôi bằng giọng của chính mình, rõ từng chữ.
- Con là Triệu Minh Văn, con trai của Triệu Văn Ca, đời thứ chín họ Triệu. Trước bàn thờ tổ sư, trước họ tộc và dân bản chứng kiến, con tự nguyện nhận chiếc còi và chiếc ấn này, nhận đoàn binh ba ngàn hai trăm, mười hai vị tướng của họ Triệu. Con nguyện giữ quân kỷ như cha con đã giữ, nuôi binh bằng lễ cúng cơm và hương khói, điểm danh đúng kỳ, chỉ sai binh làm việc nghĩa: mở đường đưa hồn, hộ tống đàn tràng, giữ yên cho bản làng. Con nguyện không dùng binh vào việc riêng, không bỏ binh đói, không để sổ của nhà này đứt đoạn.
Nói xong, anh cúi lạy ba lạy. Không ai trong gian giữa lên tiếng chen vào. Trưởng bản Pảo ngồi phía họ tộc khẽ gật đầu. Bà Miên ngồi trên đệm ở góc trong, hai tay đặt trên gối, mắt bà ướt nhưng người bà ngồi rất thẳng. Hường đứng ngoài vòng lễ, cuốn sổ cầm trên tay đã khép lại, vì từ đoạn này anh trai cô không cần ai nhắc nữa.
Sau lời nhận ngôi là lời giữ quân kỷ, phần mà thầy Slấn dặn không được nói tắt vì đó là lời người chủ nói với đoàn binh của mình, dù đoàn binh đang yên trong hòm dưới bàn thờ. Văn đặt chiếc còi xuống khăn sạch, hai tay chắp trước ngực, đọc chậm từng điều theo sách. Điều thứ nhất, binh chỉ xuất hành khi có việc lễ và việc nghĩa, không xuất hành vì tò mò, vì thử, vì khoe. Điều thứ hai, mỗi lần xuất hành xong phải cúng cơm và điểm danh thu quân đủ số, không để một toán binh nào ở lại ngoài đàn. Điều thứ ba, hằng tháng phải điểm danh một lần giữ quân kỷ, tới ngày thì làm, không đợi có việc mới nhớ tới binh. Điều thứ tư, người giữ binh phải ghi sổ, việc nào làm, ngày nào làm, kết quả ra sao, ghi đủ để đời sau đọc lại mà biết đường. Anh đọc tới điều nào, thầy Slấn khẽ gật tới điều ấy. Đây không phải những lời anh tự nghĩ ra trong lúc xúc động. Đây là luật cha anh đã giữ bốn mươi năm, nay anh đọc lại như đọc một bản giao kèo mà mình vừa ký tên vào.
Trưởng bản Pảo, theo lệ chứng kiến, đứng lên thay mặt dân bản nói một câu ngắn. Ông nói bản Nà Lũng chứng kiến lễ này, bản tin họ Triệu giữ binh như bốn mươi năm qua cụ Triệu đã giữ. Và bản cũng có phần việc của bản là giữ yên trật tự mỗi khi nhà họ Triệu làm lễ, như những đêm vừa qua cả bản đã làm. Ông nói xong, ngồi xuống, không thêm lời nào dài dòng. Đại diện họ tộc là bác cả trong họ cũng đứng lên, nói họ Triệu chứng kiến người nối dõi đời thứ mười nhận ngôi theo huyết thống. Từ nay việc rương, việc pháp khí, việc sổ sách của dòng thầy trong họ do người nối dõi giữ, họ tộc không ai tranh, không ai chia. Câu nói ấy làm gian giữa lặng đi một nhịp. Văn nhìn sang phía chú Bế. Chú ngồi yên, hai tay đặt trên đầu gối, mắt nhìn xuống chiếu. Chú không nói gì, và sự im lặng ấy, trong buổi sáng hôm nay, chính là câu trả lời mà họ tộc cần nghe.
Bà Miên được Hường đỡ đứng lên một lúc ở phần cuối của lễ chính. Bà không nói lời nào trong lễ, vì lệ không đặt lời cho bà, nhưng bà tự tay rót chén rượu đầu tiên đặt lên bàn thờ sau khi con trai nhận ngôi. Tay bà run nhẹ, rượu sóng sánh tới miệng chén mà không tràn một giọt ra ngoài. Đặt chén xuống, bà lùi lại, vịn tay con gái ngồi về chỗ cũ. Văn nhìn mẹ, hiểu rằng chén rượu ấy là phần của cha anh trong buổi lễ này: người vợ đã giữ rương, giữ sổ, giữ câu dặn cuối cùng suốt những tuần qua, nay tận tay đặt chén rượu xuống và giao lại tất cả cho con trai.
Phần cuối của lễ là phong lại sắc cho mười hai vị tướng. Những lá bùa cũ đã dùng bốn mươi năm được đặt trang trọng trong một khay riêng trên bàn thờ, không đốt, không vứt, mà giữ lại như giữ sổ cũ của một đời thầy. Mười hai lá bùa giấy bản vàng mới được đưa lên khay trước mặt Văn. Anh đặt từng lá ngay ngắn, đọc tên vị tướng thứ nhất, Nông Văn Ký, rồi chấm mặt ấn gỗ vào hộp son, nâng ấn lên và đóng xuống giữa lá bùa.
Dấu son đầu tiên anh đóng, tay còn run. Đường run đi từ cổ tay lên, anh phải dừng một nhịp, đặt ấn xuống thật chậm cho tới khi mặt gỗ chạm giấy. Khi nhấc ấn lên, nét ấn hiện ra rõ và thẳng trên nền giấy vàng, mép dấu không nhòe, chữ trên mặt ấn in đủ nét. Anh nhìn dấu son ấy một lúc, như nhìn một việc mình vừa làm xong mà cả đời sẽ phải chịu trách nhiệm về nó. Rồi anh tiếp tục, lá thứ hai cho Hoàng Văn Thung, lá thứ ba cho Lầu Văn Pìn, lá thứ tư cho Triệu Văn Ỏn. Tới lá thứ năm, Vi Văn Sâu, tay anh đã hết run. Lường Văn Đon, Ma Văn Khun, Bế Văn Lả, Nông Văn Chảy, Hoàng Văn Tâu, Lầu Văn Nho, và cuối cùng là Triệu Văn Cằm. Mười hai lá bùa, mười hai dấu son, lá nào cũng đóng một lần, rõ và thẳng, không lá nào phải đóng lại. Hường đứng ngoài đếm thầm theo anh, tới lá cuối cùng thì khẽ thở ra.
Đóng xong, Văn xếp mười hai lá bùa mới thành một tập, đặt lên khay trước bàn thờ, rồi đặt chiếc ấn trở lại khăn sạch bên cạnh chiếc còi. Thầy Slấn chống gậy đứng lên, nhìn tập bùa mới, nhìn chiếc áo thầy trên người anh, rồi gật đầu chậm rãi.
- Thế là binh có chủ thật rồi.
Từ giờ phút ấy, Triệu Minh Văn là Thầy Tào đời thứ mười hợp lệ của họ Triệu. Không phải vì anh đã thổi được còi ở bờ thác trong một đêm cấp bách, mà vì hôm nay, trước bàn thờ tổ sư, trước họ tộc và dân bản, anh đã nhận ngôi đúng lệ, đủ lời, đủ sắc phong. Lễ tàn trong trật tự. Khách chứng kiến lần lượt thắp hương, ăn với nhà một bữa cơm đầu năm, nói những lời chúc ngắn gọn rồi ra về. Chú Bế ở lại sau cùng một lúc, giúp dọn khay lễ ở hiên, rồi mới xuống thang. Ngoài sân, nắng đã lên hẳn trên mặt sông, tiếng thác trở lại là tiếng thác của một ngày thường.
---