ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 41: Mẹ về nhà, áo thầy lên người
Sáng mồng một tháng Giêng, sương còn nằm dày trên mặt sông Quây Sơn thì xe của trạm y tế đã đưa bà Miên về tới đầu bản Nà Lũng. Hường đứng chờ ở cổng từ…
Nội dung chương
Sáng mồng một tháng Giêng, sương còn nằm dày trên mặt sông Quây Sơn thì xe của trạm y tế đã đưa bà Miên về tới đầu bản Nà Lũng. Hường đứng chờ ở cổng từ sớm, áo khoác cài kín cổ, hai tay đút trong túi mà vẫn lạnh tới run. Đêm qua là đêm thứ hai liên tiếp bản ngủ yên. Không tiếng đập cửa. Không tiếng chân qua nóc nhà. Chó trong bản sủa vài tiếng theo người lạ đi qua rồi thôi, đúng như chó vẫn sủa bao năm nay. Yên tới mức lúc mới tỉnh giấc, Hường còn nằm im một lúc lâu để nghe, sợ sự yên ấy chỉ là do mình ngủ mê.
Người cán bộ y tế đỡ bà Miên xuống xe, trao lại túi thuốc và tờ giấy xuất viện. Trên giấy ghi rõ ngày xuất viện chính thức là hôm nay, mồng một tháng Giêng năm 2027, tình trạng ổn định, về nhà nghỉ ngơi, tránh việc nặng, tái khám theo hẹn. Bà Miên nghe dặn, gật đầu từng câu, rồi tự vịn tay Hường mà bước qua cổng. Bà đi chậm, mỗi bậc thềm nhà sàn phải dừng một nhịp thở, nhưng bà không chịu để ai bế, cũng không chịu ngồi cáng. Lên được gian giữa, bà đứng lại trước bàn thờ tổ sư, chắp tay một lúc lâu. Khói hương Hường thắp từ sáng cuộn mỏng quanh ảnh của cụ Triệu. Bà nhìn lên, miệng mấp máy không thành tiếng.
- Về được tới nhà là tốt rồi. Cha mày ở trên ấy chắc cũng yên bụng.
Văn từ dưới bếp đi lên, tay còn ướt vì vừa rửa ấm chén. Đêm giao thừa anh ngồi chép nghi thức Cấp sắc tới khuya, sáng nay mắt còn đỏ. Thấy mẹ đã tự đi vào gian giữa, anh đặt ấm xuống, đỡ bà ngồi lên tấm đệm bên bàn thờ. Bà xua tay, bảo mình ngồi được, rồi hỏi ngay việc lễ ngày mai như hỏi một việc nhà bình thường.
- Áo của cha mày đâu. Đem ra đây mẹ xem.
Hường vào buồng lấy chiếc áo thầy. Áo được cụ Triệu may sẵn từ đầu tháng Chạp, vốn định dùng trong lễ Cấp sắc dự định vào rằm tháng Chạp, ngày cụ tính truyền ngôi cho con trai. Cụ mất đột ngột, áo gấp trong rương cùng còi, ấn và sách cổ, tới nay mới lại được mở ra giữa nhà. Áo dài màu chàm sẫm, cổ đứng, khuy vải thắt tay, tay áo rộng vừa phải để khi hành lễ không vướng. Người thợ may trong bản làm theo đúng số đo cụ dặn ngày ấy, nhưng số đo ấy là số đo cụ ước chừng về con trai sau mấy năm không gặp gần. Văn mặc thử, vai áo hơi rộng, lưng áo dài chấm gần đầu gối, tay áo phủ quá đốt ngón tay.
Bà Miên ngồi ghé bên mép chiếu, cầm kim chỉ, nhìn con trai đứng xoay một vòng chậm trước bàn thờ. Bà bảo cởi ra. Bà tự tay đo lại bằng gang tay của mình, đánh dấu phấn trắng ở vai, ở gấu và ở cổ tay. Tay bà còn yếu, đường kim không nhanh như trước, nhưng mắt bà tinh, mũi chỉ nào cũng vào đúng chỗ đã đánh dấu. Hường ngồi cạnh, làm việc luồn chỉ và cắt chỉ thừa. Có lúc kim đâm hụt, bà dừng lại thở, rồi lại làm tiếp, không cho Hường làm thay phần tay áo.
- Áo thầy không phải áo mặc cho đẹp. Tay áo dài quá, lúc cầm ấn sẽ vướng. Vai rộng quá, lúc giơ còi người ta nhìn thấy lòng mình chưa yên.
Văn đứng yên nghe mẹ nói, không cãi một câu. Mấy tuần trước, nếu nghe những lời này, có lẽ anh chỉ gật cho qua. Nay anh hỏi lại từng điều: gấu áo nên để tới đâu, cổ áo có được cài kín khi khấn hay không, khi đóng ấn thì tay áo phải vén thế nào. Bà Miên trả lời chậm rãi, điều nào bà nhớ theo lời chồng thì nói rõ là cha mày dặn thế, điều nào bà không chắc thì bà bảo để chiều hỏi thầy Slấn, không được đoán.
Buổi trưa, nhà họ Triệu lần đầu tiên sau gần ba tuần ăn một bữa cơm đủ người trong yên tĩnh. Cơm nấu nhiều hơn thường ngày một ít, vì từ chiều sẽ có họ hàng tới giúp chuẩn bị lễ. Bà Miên ăn được nửa bát cơm, thêm vài miếng thịt luộc, sắc mặt hồng hơn lúc ở trạm y tế. Bà gắp cho Văn một miếng, bảo từ mai ăn cơm nhà này là ăn với tư cách khác rồi, không còn là người con đi xa về lo tang nữa. Văn cầm bát, lặng một lúc mới ăn.
Chiều xuống, việc chuẩn bị lễ Cấp sắc được chia ra rõ ràng. Trưởng bản Nông Văn Pảo tới nhà, ngồi ở gian ngoài cùng Văn xem danh sách người được mời chứng kiến. Lễ của họ Triệu không phải lễ mở cho cả bản kéo tới xem như hội, nhưng họ tộc phải đủ mặt, các già trong bản phải có người ngồi chứng, thầy Slấn làm chứng lễ, trưởng bản đứng thay mặt bản. Danh sách được đọc đi đọc lại: các chú, các bác trong họ Triệu, mấy cụ cao niên ở đầu bản, đại diện các hộ quanh nhà. Ai vắng vì lý do gì cũng được ghi bên cạnh, để sau này không ai nói lễ làm thiếu người, thiếu lệ.
Chú Triệu Văn Bế được ghi trong danh sách ở hàng họ gần. Hường đọc tới tên chú, dừng lại nhìn anh trai. Từ sau đêm bờ thác, chú chưa sang nhà, chỉ có buổi sáng hôm qua đứng lặng ở đầu ngõ khi đoàn khiêng hòm về, gật đầu với trưởng bản rồi quay đi. Văn bảo cứ ghi, cứ mời như họ gần. Lễ truyền ngôi mà thiếu họ gần thì sau này càng khó nói. Pảo gật đầu, tự nhận phần sang nhà chú Bế báo giờ lễ vào sáng mai.
Lễ vật cúng tổ sư được bày kiểm ngay từ chiều, theo đúng sách cổ và lời dặn của bà Miên. Gạo mới, rượu, thịt, xôi, hương, đèn, giấy bản vàng mới để phong lại sắc cho mười hai vị tướng, bát gạo rang và thanh kiếm đồng đặt riêng một khay, chiếc còi sừng trâu và ấn gỗ Lôi Đình đặt trên khăn sạch trước bàn thờ. Mười hai lá bùa mới còn trắng mùi giấy bản, chưa đóng dấu, được xếp thành hàng, kiểm từng lá xem có lá nào rách góc hay thấm ẩm. Hường đếm hai lần, lần nào cũng đủ mười hai. Bà Miên ngồi bên nhìn, nhắc giấy bản phải để nơi khô, tránh hơi bếp, vì dấu son đóng lên giấy ẩm sẽ nhòe, mà sắc phong cho tướng thì không được nhòe.
Thầy Nông Văn Slấn sang nhà vào lúc nắng đã tắt sau rặng cây ven sông. Ông chống gậy, đi chậm qua sân, vào gian giữa ngồi đối diện bàn thờ. Ông xem áo thầy đang sửa, xem lễ vật, xem mười hai lá bùa mới, rồi mới xem cuốn sách cổ mở ở trang ghi trình tự lễ. Ông gật đầu ở nhiều đoạn, nhưng cũng chỉ tay vào ba chỗ và nói rõ ràng, giọng ông khàn mà dứt khoát.
- Lễ này cả đời người thầy chỉ nhận một lần. Có ba việc tuyệt đối không được rút gọn. Một là lời khấn tổ sư và các đời thầy họ Triệu, phải khấn đủ, không khấn tắt. Hai là lời tự nguyện nhận còi và ấn, phải do chính miệng người nối dõi nói trước bàn thờ, không ai nói thay. Ba là phong lại sắc cho đủ mười hai tướng trên bùa mới, thiếu một lá là lễ chưa tròn. Làm nhanh để kịp giờ đẹp mà thiếu một việc trong ba việc ấy, thà hoãn lại còn hơn.
Văn ngồi nghe, ghi từng câu vào cuốn sổ mới của mình. Anh hỏi thầy về thứ tự đứng ngồi trong lễ, về lúc nào thì mặc áo, lúc nào thì cầm còi, lúc nào thì đóng ấn. Thầy Slấn trả lời từng việc, chậm rãi, có chỗ ông đọc lại bằng lời thuộc lòng phần sách đã mục, có chỗ ông bảo Văn mở sách ra đối chiếu. Không một câu nào ông nói theo kiểu nhớ sao nói vậy. Hường ngồi ở mép chiếu, nghe hai người trao đổi, tay vẫn chép.
Việc chép lại trình tự lễ là việc Hường tự nhận từ tối giao thừa. Sách cổ viết bằng chữ Nôm Tày, chữ của cụ Triệu và các đời trước, người trong nhà đọc được nhưng khi hành lễ, người cầm sổ cần đọc nhanh, rõ, không vấp. Hường chép sang chữ quốc ngữ vào một cuốn sổ mới bìa cứng, chữ nào trong sách mờ thì để trống và ghi chú bên cạnh để hỏi thầy Slấn, chữ nào là tên riêng của tướng thì chép nguyên theo sổ điểm danh, không sửa. Cô chép tới đâu, Văn đọc lại tới đó. Mười hai cái tên được đọc chậm, theo đúng thứ tự: Nông Văn Ký, Hoàng Văn Thung, Lầu Văn Pìn, Triệu Văn Ỏn, Vi Văn Sâu, Lường Văn Đon, Ma Văn Khun, Bế Văn Lả, Nông Văn Chảy, Hoàng Văn Tâu, Lầu Văn Nho, Triệu Văn Cằm. Đọc xong, Hường kiểm lại từng chữ một lần nữa rồi mới đóng sổ, trao cho anh trai.
- Mai anh cầm cuốn này. Sách cổ để trên bàn thờ, sổ chép tay để anh đọc. Em đứng ngoài, có quên đoạn nào em nhắc nhỏ, không chen vào lời khấn.
Văn nhận sổ, đặt cạnh chiếc còi. Bà Miên nhìn hai anh em, không nói gì, chỉ đưa tay vuốt lại mép áo thầy đang vắt trên ghế. Áo đã sửa xong phần vai và tay, gấu cũng đã lên vừa. Đường chỉ mới màu sáng hơn nền vải một chút, nhìn kỹ mới thấy. Bà bảo Hường lấy bàn là.
Trời tối hẳn, sương xuống sớm. Họ hàng tới giúp đã về hết, sân nhà chỉ còn tiếng thác đều đều từ xa và tiếng bếp lửa lách tách. Bà Miên tự tay ủi phẳng chiếc áo thầy. Bà làm chậm, mỗi đường là phải dừng tay, ép sát từ cổ áo xuống thân, từ vai xuống tay áo, hơi nóng làm mùi vải mới và mùi nắng cũ trong sợi vải bốc lên nhè nhẹ. Ủi xong, bà tự đứng dậy, vịn mép bàn, treo chiếc áo lên chiếc mắc gỗ bên bàn thờ tổ sư, ngay dưới ảnh của chồng. Áo buông thẳng, cổ áo ngay ngắn, hai tay áo rủ yên hai bên như một người đang đứng chờ tới giờ làm lễ.
Bà Miên nhìn chiếc áo một lúc lâu rồi nói, giọng nhẹ mà cả gian nhà đều nghe rõ.
- Mai cha con nhìn xuống là thấy áo có người mặc rồi.
---