ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 44: Cuốn sổ của cha
Những ngày đầu năm mới ở nhà họ Triệu yên tới mức bà Miên đôi lúc phải tự nhắc mình rằng yên là thật. Từ mồng ba tới mồng năm tháng Giêng, bà dậy sớm hơn…
Nội dung chương
Những ngày đầu năm mới ở nhà họ Triệu yên tới mức bà Miên đôi lúc phải tự nhắc mình rằng yên là thật. Từ mồng ba tới mồng năm tháng Giêng, bà dậy sớm hơn cả con gái, ngồi ở gian giữa uống chén nước nóng, nghe tiếng thác đều đều ngoài sông và tiếng gà trong bản gáy lần lượt từng nhà. Không ai trong bản còn giật mình vì tiếng động ban đêm. Trẻ con đã chạy chơi qua sân nhà họ Triệu như trước, người đi nương qua cổng còn dừng lại chào hỏi chuyện đầu năm. Bà ngồi nhìn những việc thường ngày ấy quay lại, lòng nhẹ đi từng chút, như người vừa qua một cơn ốm dài mới biết quý một buổi sáng không sốt.
Sức khỏe của bà khá lên rõ rệt. Bà tự đi lại trong nhà không cần vịn, tự chải tóc, tự gấp chăn trong buồng. Việc nặng bà vẫn tránh theo lời trạm y tế, nhưng việc nhẹ trong nhà bà giành làm, bảo nằm mãi người nó rã ra. Hường nấu bếp, bà ngồi bên nhặt rau. Văn đi về giữa nhà và sân, lúc kiểm lại hòm dưới bàn thờ, lúc ngồi chép sổ ở gian giữa. Có những lúc bà nhìn con trai mặc áo thường, ngồi cúi đầu ghi chép dưới bàn thờ cha, và thấy bóng dáng chồng mình của bốn mươi năm trước chồng lên rất khẽ. Rồi tách ra: chồng bà ghi sổ bằng nét chữ nhỏ và cứng, còn Văn ghi bằng nét chữ to hơn, chậm hơn, thỉnh thoảng dừng lại tra lại sách cổ để chắc một cái tên.
Chiều mồng bốn, khi nắng đã nhạt ngoài hiên, bà gọi Văn vào gian giữa ngồi đối diện. Hường pha ấm nước mới rồi lui xuống bếp, để hai mẹ con nói chuyện. Bà kể cho con trai nghe buổi sáng cuối cùng của chồng, buổi sáng mà bà đã kể lại mấy lần trong những ngày qua bằng những mảnh ngắn, nay mới kể liền một mạch.
Sáng mười hai tháng Chạp, cụ Triệu dậy sớm như mọi ngày. Trời còn tối, sương dày, tiếng thác nghe gần hơn vì gió đưa. Ông mặc áo ấm, ngồi thiền trên tấm đệm ở gian giữa, quay mặt ra hướng thác, như ông đã ngồi mỗi sáng suốt bao nhiêu năm. Bà dậy sau, nhóm bếp, đun ấm nước, còn nghe tiếng ông ho khẽ một tiếng ở gian ngoài. Khi bà bưng ấm nước lên, ông vẫn ngồi nguyên tư thế ấy, lưng thẳng, hai tay đặt trên gối. Bà gọi một tiếng, không thấy ông đáp. Gọi tiếng thứ hai, bà mới thấy đầu ông hơi nghiêng đi, người đổ chậm sang một bên như một cái cây bị cắt gốc trong im lặng. Bà đỡ lấy chồng, gọi Hường. Mọi việc sau đó diễn ra nhanh và rối, nhưng có một điều bà nhớ rất rõ và muốn con trai ghi vào lòng: ông không kịp nói một lời nào trong buổi sáng ấy. Không trăng trối. Không dặn dò vào phút cuối. Tai biến đến ngay trong lúc ông ngồi thiền, nhanh tới mức người ngồi cạnh bếp như bà cũng không kịp nghe một tiếng kêu.
- Người ta cứ hỏi mẹ cha mày có dặn gì trước khi đi không. Mẹ nói thật, phút cuối ông ấy không dặn được gì hết. Cái câu dặn về cái rương là ông ấy nói trước đó đúng một tuần, lúc còn khỏe, ngồi ăn cơm tối ở gian này.
Bà kể lại tối hôm ấy. Đó là đầu tháng Chạp, cụ vừa may xong chiếc áo thầy, lễ vật cho lễ Cấp sắc dự định vào rằm tháng Chạp cũng đã chuẩn bị gần đủ. Ăn cơm xong, ông ngồi uống nước lâu hơn thường ngày, rồi nói với vợ, giọng bình thản như nói chuyện mùa màng: rương để cho thằng Văn, nó sẽ về. Bà gặng hỏi sao ông biết nó sẽ về, nó đi làm ngoài huyện, mấy năm nay Tết còn về vội. Ông chỉ lắc đầu, bảo nó là con nhà này, tới lúc nhà có việc, nó sẽ về. Ông còn dặn thêm một câu mà bà đã giữ kín tới đúng lúc mới nói ra trong những ngày tháng Chạp vừa rồi: chưa tới lúc bản không chịu nổi nữa thì đừng giục nó mở rương. Bà giữ đúng lời ấy, nhìn con trai phủ nhận, dao động, nhìn bản chịu từng đêm, mà vẫn không giục, cho tới đêm bà thổ huyết và hiểu rằng lúc bản không chịu nổi nữa đã tới.
Văn ngồi nghe, hai tay đặt trên đầu gối, không ghi chép. Tới đoạn mẹ kể cha nói chắc nịch nó sẽ về, anh cúi đầu một lúc lâu. Bà đưa tay sang, đặt lên tay con trai. Tay bà gầy, còn hơi lạnh, nhưng nắm rất chắc.
- Cha mày chọn mày từ lúc mày mười tuổi, dạy mày thổi còi ba mùa hè, mày quên thì ông ấy cũng không trách. Ông ấy chỉ chờ. Người làm cha làm mẹ, chờ con là việc quen rồi.
Kể xong chuyện buổi sáng cuối cùng, bà đứng dậy, tự đi vào buồng. Văn định đỡ, bà xua tay. Trong buồng của bà có một chiếc tráp gỗ nhỏ đặt ở đầu giường, nơi bà giữ những thứ riêng của mình suốt mấy chục năm: mấy tấm ảnh cũ. Chiếc khăn của ngày cưới, và cuốn sổ mà cả nhà đều biết là có thật nhưng chưa ai ngoài bà và chồng từng mở ra từ ngày cụ mất. Bà lấy chiếc chìa nhỏ trong túi áo, mở tráp, lấy ra cuốn sổ bọc vải đã sờn góc, ôm trước ngực đi ra gian giữa.
Đó là cuốn sổ điểm danh binh mà cụ Triệu ghi tay suốt bốn mươi năm. Bìa sổ đã ngả màu, gáy khâu bằng chỉ dù, giấy bên trong nhiều trang đã ố vàng theo năm tháng. Bà đặt cuốn sổ lên chiếu trước mặt Văn, hai tay còn giữ trên bìa một lúc như chưa nỡ rời ra.
- Cuốn này cha mày ghi từ năm tám mươi sáu, năm ông ấy quy phục đoàn binh ở bờ thác. Tên mười hai tướng, ngày cúng cơm, những lần xuất binh làm việc nghĩa, lần nào đi, đi việc gì, về có đủ không, ông ấy ghi hết. Mẹ giữ nó riêng trong buồng, không để chung trong rương, vì cha mày dặn sổ điểm danh phải ở cạnh người, rương có chuyện gì thì sổ vẫn còn. Nay lễ xong rồi, ngôi truyền xong rồi, mẹ trao cho mày. Giữ tiếp. Ghi tiếp. Đừng để sổ đứt đoạn như suýt nữa đã đứt.
Văn mở cuốn sổ bằng hai tay. Trang đầu là nét chữ của cha anh năm ba mươi tám tuổi, chữ nhỏ, cứng và đều: ngày làm lễ ở bờ thác, quân số ba ngàn hai trăm, mười hai tướng được phong sắc, tên từng vị theo thứ tự. Những trang sau là bốn mươi năm của một đời thầy, ghi ngắn mà đủ: ngày cúng cơm đầu tháng, lần đưa hồn một cụ già qua suối lũ. Lần hộ tống đám tang của bản bên, lần sai binh đi tróc tà cho một bản ở ven rừng, lần điểm danh đầu năm, lần thu binh sau đàn tràng. Có trang chữ nhòe vì nước mưa, có trang giấy bị mối ăn một góc, nhưng dòng nào cũng đọc được ngày tháng. Anh lật chậm, đọc thầm, thỉnh thoảng dừng lại ở một dòng ghi một việc mà anh chưa từng nghe cha kể. Bốn mươi năm hiện ra không phải bằng những chuyện lớn lao, mà bằng sự đều đặn: tháng nào cũng có dòng điểm danh, năm nào cũng có dòng cúng cơm đầu năm, không năm nào trống.
Bà Miên ngồi đối diện, nhìn con trai lật sổ, thỉnh thoảng chỉ tay bổ sung một câu chuyện ngắn sau một dòng ghi: lần ấy cha mày đi suốt một đêm mưa. Về ướt hết áo; lần ấy bản bên sang tạ ơn bằng một con lợn, cha mày chỉ nhận phần lễ cúng cơm cho binh, còn lại bảo người ta mang về. Bà kể chậm, giọng đều, như người trao lại một căn nhà bằng cách đi cùng người nhận qua từng gian và nói rõ từng chỗ. Hường từ bếp lên, ngồi ở mép chiếu nghe, không chen vào. Ngoài sân, trời đã ngả chiều, tiếng thác vẫn đều.
Văn lật tới trang cuối của cuốn sổ. Nét chữ của cha anh ở những dòng cuối đã yếu hơn những trang đầu rất nhiều, nét bút hơi run, khoảng cách giữa các dòng rộng ra. Dòng cuối cùng là một dòng ghi dở về lễ điểm danh đầu năm: ngày tháng đã ghi, tên hai vị tướng đầu tiên đã ghi, rồi nét bút dừng lại, kéo một vệt mực ngắn xuống cuối trang và không có gì thêm nữa. Đó hẳn là dòng ông ghi vào những ngày đầu tháng Chạp, khi ông đang chuẩn bị cho một mùa lễ mới và một lễ truyền ngôi mà ông không kịp làm. Anh nhìn vệt mực ấy rất lâu. Mẹ anh ngồi đối diện khẽ nói, ghi tiếp đi con, chỗ cha mày dừng là chỗ mày bắt đầu.
Trước khi cầm bút, anh làm một việc mà chính anh cũng thấy lạ với mình của mấy tuần trước: anh đứng lên, thắp một nén hương lên bàn thờ, khấn nhỏ báo với cha rằng sổ đã về tay người nối dõi, lễ đã xong, binh đã có chủ. Khấn xong anh mới ngồi xuống. Bà Miên nhìn nén hương cháy thẳng, khói đi lên đều, khẽ gật đầu. Bà bảo ngày trước, mỗi lần ghi xong một việc lớn, cha anh cũng thắp hương báo tổ sư như thế, rồi mới đóng sổ cất vào tráp. Sổ của nhà này không phải sổ riêng của một người. Nó là sổ của cả dòng thầy, người ghi chỉ là người đang cầm bút trong đời của mình.
Văn cầm bút, chấm mực, và viết tiếp ngay dưới dòng ghi dở ấy. Anh ghi lễ điểm danh đầu năm của đời thứ mười: ngày, đủ mười hai cái tên theo thứ tự, kết quả yên, đoàn binh đủ số trong hòm dưới bàn thờ. Nét chữ của anh to hơn, mới hơn, nằm ngay dưới nét chữ run của cha, trên cùng một trang giấy đã ố vàng. Viết xong, anh để nguyên cuốn sổ mở trên chiếu cho mực khô, hai mẹ con ngồi yên nghe tiếng thác, không ai nói thêm một lời nào.
---