ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 40: Khép hồ sơ
Ngày cuối cùng của năm, cán bộ xã xuống bản Nà Lũng làm việc từ buổi trưa. Đoàn làm việc gồm anh Vi Văn Thành, trưởng công an xã, một cán bộ tư pháp của…
Nội dung chương
Ngày cuối cùng của năm, cán bộ xã xuống bản Nà Lũng làm việc từ buổi trưa.
Đoàn làm việc gồm anh Vi Văn Thành, trưởng công an xã, một cán bộ tư pháp của xã và anh Lường Văn Điệp, cán bộ thú y đã theo việc gia súc chết bất thường suốt từ những ngày đầu. Họ ngồi ở nhà văn hóa, trước mặt là tập hồ sơ dày đã mở ra từ giữa tháng: những biên bản khám xác gia súc, kết quả xét nghiệm không ra bệnh dịch, biên bản các đêm cửa sổ bị đập. Tờ trình của trưởng bản về việc tổ chức trực đêm, và báo cáo của trạm y tế về trường hợp trật khớp vai của anh Lầu Văn Sáng cùng trường hợp thổ huyết một lần của bà Hoàng Thị Miên.
Văn được mời lên nhà văn hóa với tư cách đại diện gia đình họ Triệu và là người có mặt ở bờ thác đêm qua. Anh tới với ngón tay trái đã được Hường rửa sạch và băng lại gọn gàng bằng gạc y tế, tay phải cầm cuốn sổ tay của mình. Anh ngồi xuống đối diện đoàn làm việc, và trong một thoáng, anh thấy mình như đang ngồi ở hai phía của cùng một chiếc bàn trong hai cuộc đời khác nhau. Một phía là kiểm lâm viên Triệu Minh Văn, người quen với biên bản, số liệu và kết luận có căn cứ. Phía còn lại là người vừa đứng lễ điểm danh bên thác suốt đêm qua, biết rõ có những điều biên bản không ghi hết được, và cũng không cần ghi hết.
Anh Thành đọc lại toàn bộ diễn biến theo hồ sơ, từ đêm mười bốn rạng mười lăm, đợt gia súc chết đầu tiên, tới đêm mười chín đóng đếm ở hai mươi ba con. Rồi những đêm sau đó không còn gia súc chết thêm nhưng hiện tượng đập cửa và tiếng động lạ vẫn tiếp diễn tới hết đêm hai mươi chín. Sau đó anh đọc phần ghi nhận mới nhất của buổi sáng nay: đêm ba mươi rạng ba mươi mốt, trên toàn bản không ghi nhận nhà nào bị đập cửa, không gia súc nào chết, không người nào bị thương, hiện tượng bất thường đã chấm dứt hoàn toàn.
Căn cứ trên toàn bộ hồ sơ, đoàn làm việc lập biên bản bổ sung và thống nhất kết luận để khép hồ sơ. Hiện tượng gia súc chết bất thường và các hiện tượng kèm theo tại bản Nà Lũng trong tháng mười hai năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu đã chấm dứt. Nguyên nhân không xác định được bằng các phương tiện kiểm tra hiện có của xã. Các hộ dân có gia súc chết trong đợt này, qua trưởng bản đại diện, đều xác nhận tự nguyện không khiếu nại thêm, và đề nghị xã xem xét hỗ trợ một phần theo diện thiệt hại bất thường như đã thông báo.
Văn ký vào biên bản với tư cách người chứng kiến và đại diện gia đình. Anh đọc kỹ từng dòng trước khi ký, theo đúng thói quen nghề nghiệp của mình, và khi đọc tới dòng nguyên nhân không xác định, anh dừng lại một lúc. Anh biết nguyên nhân là gì. Trưởng bản biết. Thầy Slấn biết. Mẹ và em gái anh biết. Nhưng anh cũng hiểu dòng chữ ấy là dòng chữ đúng nhất mà một bộ hồ sơ của xã có thể ghi. Vì hồ sơ không phải là nơi chép lại những việc của cõi âm, và việc của cõi âm cũng không cần một con dấu của xã để thành sự thật. Anh ký tên, nét ký rõ ràng và bình tĩnh.
Xong việc ở nhà văn hóa, anh Thành kéo Văn ra hiên nói chuyện riêng một lúc. Anh bảo hồ sơ khép là việc của xã, còn việc của bản yên hay không là việc mọi người ở đây tự biết với nhau. Anh cũng nói thêm rằng xã sẽ làm thủ tục hỗ trợ cho các hộ mất gia súc trong tháng tới. Và dặn Văn khi nào làm lễ gì trong nhà thì cứ báo trưởng bản một tiếng như lâu nay vẫn báo, để xã nắm được lịch sinh hoạt tín ngưỡng của bản, tránh hiểu lầm không đáng có. Văn gật đầu, cảm ơn, và hứa sẽ báo đầy đủ.
Chiều hôm ấy, khi Văn vừa về tới sân nhà mình, một người quen của bản bên mang tới một phong thư.
Phong thư không dán tem, ngoài bìa chỉ ghi mấy chữ nguệch ngoạc gửi họ Triệu bản Nà Lũng. Người mang thư nói thầy Hoàng Văn Dụ nhờ anh ta đi qua bản thì ghé đưa, và dặn chỉ đưa tận tay người nhà họ Triệu, không đưa qua ai khác. Văn mở thư ngay ở bậc thang nhà sàn. Bên trong là một lá thư tay viết trên giấy kẻ ô của học trò, nét chữ lúc đầu còn cố nắn nót, về sau càng viết càng run.
Trong thư, thầy Dụ xin lỗi họ Triệu và dân bản Nà Lũng. Ông viết rằng đêm hai mươi lăm ông lên nghĩa địa thổi còi nhà mình vì hám danh và nghe lời xúi giục, muốn tiếp quản một đoàn binh không thuộc về mình, suýt nữa gây họa lớn cho cả bản và cho chính gia đình họ Triệu. Ông xin lỗi vì đêm ấy bà Miên phải vào trạm y tế, xin lỗi vì đã làm dân bản thêm một đêm hoảng loạn. Và nói ông đã bỏ chiếc còi nhà mình vào tủ khóa lại, từ nay không dám nhận những việc vượt quá phần của mình nữa. Cuối thư, ông chúc người nối dõi họ Triệu làm xong lễ truyền ngôi cho đàng hoàng.
Văn đọc thư hai lần, rồi gấp lại bỏ vào phong bì. Anh không thấy giận người viết thư nữa. Thầy Dụ, trong mắt anh lúc này, chỉ là một người thầy ở thị trấn bị danh tiếng làm mờ mắt trong một đêm. Đã trả giá bằng một lần ngã lăn xuống triền đồi và một nỗi xấu hổ sẽ đi theo ông ta lâu hơn bất kỳ vết xây xát nào. Anh nói với người mang thư rằng anh nhận lời xin lỗi, họ Triệu không truy cứu gì thêm, và nhờ anh ta nhắn lại với thầy Dụ một câu ngắn: việc ai người ấy làm, giữ được phần của mình là quý rồi.
Người mang thư ra về khi trời sắp tối. Hường từ trong nhà đi ra, hỏi anh thư của ai. Anh đưa phong bì cho em gái cất vào rương tài liệu của gia đình, cùng chỗ với những giấy tờ quan trọng của nhà, và nói đó là việc cuối cùng của đợt loạn này vừa được khép lại bằng một lời xin lỗi.
Nhưng Văn biết rõ, việc của chính anh thì chưa xong.
Anh nói điều ấy với Hường ngay tối hôm ấy, khi hai anh em ngồi ở gian giữa dọn lại mâm lễ và giấy tờ sau một ngày dài. Điểm danh ở bờ thác đêm qua mới là nhận chủ trong tình thế cấp bách. Anh đã gọi được binh về hàng, đã thu được binh vào hòm, đã gỡ được hạn bốn mươi chín ngày trước khi nó kịp thành họa. Nhưng ngôi Thầy Tào của họ Triệu chỉ hợp lệ khi anh làm lễ Cấp sắc hoàn chỉnh trước bàn thờ tổ sư, có thầy đồng môn chứng lễ. Có họ tộc và dân bản chứng kiến, nhận còi và ấn một cách đàng hoàng, và phong lại sắc cho mười hai vị tướng trên bùa giấy bản vàng mới. Đoàn binh chỉ yên lâu dài khi chủ của chúng có sắc phong đầy đủ, chứ không chỉ có một đêm điểm danh thành công để kể lại.
- Thế lễ thì làm hôm nào hả anh? Hường hỏi.
- Thầy Slấn đã nhắn qua em rồi đấy thôi. Thầy chọn ngày mồng hai tháng Giêng. Tức là ngày kia. Thầy bảo đầu năm làm lễ truyền ngôi là hợp nhất, mà mẹ cũng chính thức xuất viện về nhà từ mồng một, kịp có mặt.
Hường gật đầu, ghi ngày lễ vào cuốn sổ việc nhà, rồi đi vào buồng báo cho mẹ. Bà Miên nghe xong, ngồi dậy tựa vào vách, nói vọng ra rằng thế là nhà mình kịp có một việc vui đầu năm, sau một tháng chỉ toàn việc lo.
Trước bữa cơm tối giao thừa, hai anh em còn làm một việc nhỏ mà cả nhà đều cho là quan trọng. Họ dọn lại gian giữa cho gọn gàng, lau sạch mặt bàn thờ bằng khăn ấm, thay nước trong chén thờ, và đặt lên bàn thờ đĩa hoa quả đầu năm cùng bó hương mới. Bà Miên ngồi trên ghế thấp chỉ cho con gái chỗ nào phải lau kỹ, chỗ nào chỉ được phủi nhẹ vì là đồ thờ cũ của các đời trước. Văn đứng nhìn mẹ chỉ việc cho em gái mà thấy gian nhà ấm lại theo một cách rất đời thường: không phải ấm vì lễ lạt lớn lao. Mà ấm vì một gia đình vừa đi qua một tháng mất mát và hoảng loạn, nay ngồi lại được với nhau trong chính gian nhà của mình, bàn chuyện dọn dẹp và cơm tối như mọi gia đình khác trong bản. Anh tự nhủ đó chính là điều cha anh giữ gìn suốt bốn mươi năm bằng đoàn binh của mình: không phải danh tiếng của một dòng thầy, mà là những buổi tối bình thường như thế này của dân bản.
Bữa cơm giao thừa của nhà họ Triệu năm ấy nhỏ và sớm. Chỉ có ba mẹ con và thêm trưởng bản Pảo ghé qua một lúc uống chén rượu đầu năm rồi về nhà mình. Không ai nhắc nhiều tới những đêm vừa qua. Mẹ anh gắp cho anh miếng thịt, bảo ăn nhiều vào cho lại sức sau một đêm thức trắng ngoài thác. Anh ăn hết bữa cơm trong tiếng thác đều đều ngoài xa và tiếng củi nổ nhỏ trong bếp, và nhận ra đó là bữa cơm ngon nhất của anh kể từ ngày về bản chịu tang cha.
Tối giao thừa, khi cả bản đã yên giấc sau một ngày khép lại mọi việc, Văn ngồi một mình ở gian giữa nhà sàn. Trước mặt là cuốn sách cổ chữ Nôm Tày của cha và một cuốn sổ mới bìa cứng mà Hường đã mua sẵn cho anh từ hôm trước. Ngoài sân, tiếng thác nghe đều và xa. Dưới bàn thờ, chiếc hòm gỗ sơn son nằm yên trong bóng tối, dấu son trên nắp đã theo hòm về từ bờ thác và vẫn còn nguyên khi anh kiểm tra lúc chiều.
Anh chép lại toàn bộ nghi thức Cấp sắc từ sách cổ ra cuốn sổ mới của mình, từng mục một bằng chữ quốc ngữ: khấn tổ sư, nhận còi, nhận ấn, lời giữ quân kỷ, phong lại sắc cho mười hai tướng. Anh chép chậm, cẩn thận hơn cả tờ giấy ghi trình tự điểm danh, vì cuốn sổ này không phải giấy dùng một đêm, mà là cuốn sổ sẽ đi theo anh trong những năm làm thầy sắp tới.
Chép xong, anh mở trang đầu tiên của cuốn sổ mới, nắn nót viết một dòng duy nhất ở giữa trang: đời thứ mười bắt đầu từ đây, còn lễ thì chưa xong.
---