ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 39: Buổi sáng đầu tiên yên
Trời vừa sáng, trưởng bản Nông Văn Pảo tự tay mở cổng bản. Chiếc cổng tre ở đầu bản đã đóng suốt từ chập tối hôm qua, then cài hai lớp, dây buộc chặt, và…
Nội dung chương
Trời vừa sáng, trưởng bản Nông Văn Pảo tự tay mở cổng bản.
Chiếc cổng tre ở đầu bản đã đóng suốt từ chập tối hôm qua, then cài hai lớp, dây buộc chặt, và hai thanh niên trực cả đêm bên trong không chợp mắt được mấy lúc. Khi Pảo tới, sương sớm còn dày trên đường đất, tiếng thác nghe rõ và đều như mọi buổi sáng khác trong bốn mươi năm ông sống ở bản này, trước khi những đêm binh đói bắt đầu. Ông đứng nghe tiếng thác một lúc lâu trước khi ra hiệu mở cổng. Không có gì lạ trong tiếng nước ấy. Chính sự không có gì lạ ấy làm tay ông hơi run khi chạm vào then cổng.
Ông nói với hai thanh niên trực, giọng khàn vì thức đêm:
- Mở ra đi. Mở cho rộng vào. Sáng nay bản mình mở cổng như mọi sáng.
Cánh cổng tre kéo ra, kêu lên một tiếng khô quen thuộc. Ánh sáng ban mai lọt qua rặng tre đầu bản, chiếu lên con đường đất còn ướt sương. Từng nhà sàn trong bản lần lượt mở cửa theo. Không ai mở ào ra một lúc. Nhà nào cũng hé cửa trước, nhìn ra đường một lúc, nghe ngóng, rồi mới mở hẳn và bước xuống thang. Trẻ con được người lớn dắt tay, đứng ở bậc thang nhìn quanh như nhìn một buổi sáng mà chúng đã quên mất hình dáng của nó sau gần ba tuần chỉ biết tới những đêm đóng kín cửa.
Pảo dẫn một tốp thanh niên ra bờ thác ngay sau đó. Ông đi đầu, tay cầm bó hương chưa châm, bước chậm trên con đường mà hôm qua đoàn khiêng hòm đã đi qua. Hai bên đường, lá khô vẫn nằm yên như đêm qua chúng đã nằm, không dạt ra, không xếp thành hàng, không có dấu hiệu gì khác thường. Ông cúi xuống nhìn mặt đường một lúc rồi đứng thẳng dậy, nói nhỏ với người đi sau rằng đường yên rồi.
Ở bờ thác, đàn lễ đã tàn.
Tấm bạt căng trên bốn cọc tre ướt đẫm sương, rủ xuống một góc. Mâm lễ lạnh ngắt, hương đã tàn hết, bát gạo rang chém dở nằm nghiêng bên chiếc khay đựng mười hai lá bùa đã đóng dấu. Chiếc hòm gỗ sơn son nằm ngay ngắn trên hai thanh gỗ kê, nắp hòm đóng kín, dấu son của ấn gỗ ở giữa nắp đã khô lại thành một vệt đỏ sẫm rõ nét, then cài chặt. Bên cạnh chiếc hòm, Văn ngủ gục từ bao giờ, lưng tựa vào tảng đá phẳng, đầu nghiêng sang một bên, tay trái ôm chiếc còi trước ngực, đầu ngón tay quấn chiếc khăn trắng của em gái đã thấm một vệt máu khô nhỏ.
Pảo ra hiệu cho mọi người đứng yên, đừng đánh thức cậu ấy vội. Ông đứng nhìn người thanh niên ngủ gục bên hòm binh một lúc lâu. Mười tám ngày trước, Văn về bản với vali của một người con đi làm xa về chịu tang, nói năng đâu ra đấy bằng biên bản và số liệu. Sáng nay, cậu ấy ngủ bên bờ thác như một người lính vừa gác xong ca gác dài nhất đời mình, áo khoác ướt sương, mặt hốc hác, tay vẫn ôm pháp khí của cha không buông ngay cả trong giấc ngủ.
Một thanh niên khẽ lay vai Văn. Anh mở mắt, giật mình ngồi thẳng dậy, tay siết chặt chiếc còi trước khi nhận ra người trước mặt là trưởng bản. Pảo đỡ anh đứng lên, phủi sương trên vai áo anh, và chỉ nói một câu:
- Xong rồi, cháu ạ. Về nhà ngủ một giấc cho lại sức. Việc còn lại để bản lo.
Trên đường từ bờ thác về bản, Pảo cho tốp thanh niên dừng lại ở ngã ba đầu bản, nơi thầy Slấn từng làm lễ cúng cơm trấn tạm đêm hai mươi mốt. Khoảnh đất ở ngã ba sáng nay sạch và yên, không còn mâm lễ, không còn dấu vết gì của đêm trấn tạm ấy ngoài mấy vệt tro hương cũ đã lẫn vào đất. Ông đứng đó một lúc và nghĩ về chặng đường bản đã đi qua: từ đêm đầu tiên nghe tiếng hành quân qua nóc nhà, qua những buổi họp bản căng thẳng. Những đêm trực kẻng, những con gia súc chết khô máu trong chuồng, cho tới buổi sáng nay đi ra thác mà không một ai phải cầm theo gậy hay đèn pin để phòng thân. Ông nghĩ bản mình đã may mắn có một dòng thầy giữ binh bằng quân kỷ suốt bốn mươi năm, và cũng đã may mắn có một người con. Dù đi xa và không tin, vẫn quay về kịp trước khi hạn bốn mươi chín ngày kịp biến đoàn binh nghĩa thành điều mà không ai dám gọi tên.
Ông dặn tốp thanh niên khi về tới bản thì đi từng nhà báo tin tận nơi cho những nhà có người già yếu chưa ra khỏi cửa được, để họ yên tâm mở cửa và nhóm bếp. Ông dặn báo ngắn gọn thôi: đêm qua yên, hòm đã về nhà họ Triệu, trưa nay nhà văn hóa sẽ có người của xã xuống làm việc. Đừng thêm thắt chuyện bờ thác thành chuyện kể rùng rợn cho trẻ con nghe, vì việc đêm qua là việc trang nghiêm của một dòng thầy, không phải chuyện mua vui đầu năm.
Tin đối chứng được ghi nhận khắp bản trong buổi sáng ấy, nhà này truyền sang nhà kia, không cần ai tổ chức, không cần ai tổng hợp. Đêm qua, không một nhà nào trong bản bị đập cửa. Không một tiếng chân nào đi qua nóc nhà. Không một con gia súc nào chết thêm, trong khi tổng số gia súc chết của cả đợt bất thường vẫn dừng ở hai mươi ba con như đã đóng đếm từ đêm mười chín. Những con trâu, con lợn còn lại trong khu chuồng chung đứng yên trong chuồng, ăn cỏ khô bình thường khi người tới cho ăn. Và điều mà nhiều người trong bản nhắc tới nhất, như một dấu hiệu nhỏ mà chắc chắn, là chó trong bản đã sủa lại bình thường. Đêm qua, khi tiếng kẻng mở cổng vang lên, chó ở mấy đầu bản sủa theo tiếng người qua lại như mọi buổi sáng khác, không còn nằm bẹp rên khẽ, không còn im lặng bất thường.
Dân bản khiêng hòm về nhà họ Triệu ngay trong buổi sáng.
Đoàn khiêng lần này đông hơn hôm qua, vì nhiều người xin được đỡ một tay, dù chỉ đỡ ở một quãng đường ngắn. Hòm được khiêng chậm qua đường bản, qua cổng nhà sàn họ Triệu, lên bậc thang, vào gian giữa, và đặt lại dưới bàn thờ tổ sư. Đúng vị trí cũ của nó, nơi nền sàn còn in khoảng gỗ sáng màu vì bốn mươi năm không có ánh sáng lọt tới. Khi hòm chạm xuống khoảng sàn ấy, không có tiếng động lạ nào, chỉ có tiếng gỗ chạm gỗ trầm và chắc. Hường đứng bên cạnh, tay đỡ mép hòm cho tới khi nó nằm yên hẳn, rồi mới buông tay ra và thở một hơi dài.
Bà Miên được người nhà đỡ từ nhà sàn lớn về nhà mình trong buổi sáng ấy. Bà đi chậm qua sân, dừng lại ở gian giữa, nhìn chiếc hòm đã về chỗ cũ và bàn thờ tổ sư phía trên, rồi chắp tay đứng yên một lúc lâu không nói gì. Sau đó bà bảo Hường đỡ bà ngồi xuống chiếc ghế thấp gần bàn thờ, để bà ngồi đó một lúc, nhìn nhà mình trở lại là nhà mình.
Pảo thay mặt bản thắp hương trước bàn thờ cụ Triệu. Ông châm ba nén hương, cắm lên bát hương giữa bàn thờ, khói lên thẳng trong gian nhà yên tĩnh buổi sáng. Rồi ông quay ra sân, nơi dân bản đã tụ lại đông đủ trước nhà sàn họ Triệu, và tuyên bố bằng giọng rõ ràng cho mọi người cùng nghe:
- Bản ta đã qua được những đêm binh đói. Từ hôm nay, nhà nào về nhà nấy, chuồng nào gây lại chuồng ấy. Việc của họ Triệu với đoàn binh, họ Triệu đã gánh xong phần khó nhất. Bản này nhớ ơn cụ Triệu bốn mươi năm, và nhớ cả đêm qua.
Không ai vỗ tay, không ai hô lên. Dân bản chỉ đứng yên một lúc trong sân, nhiều người chắp tay hướng vào bàn thờ trong nhà, rồi lần lượt ra về theo từng tốp nhỏ, nói chuyện khẽ khàng như sợ làm vỡ mất buổi sáng yên lành đầu tiên sau gần ba tuần.
Ở nhà văn hóa, Pảo tự tay ghi vào cuốn sổ trực của bản dòng ghi cuối cùng của đợt bất thường này. Ông ghi ngày, giờ mở cổng, tình trạng đêm qua không nhà nào bị đập cửa, không gia súc nào chết thêm, đoàn khiêng hòm đã đưa hòm về nhà họ Triệu an toàn. Và người đứng lễ đêm qua khỏe, chỉ mệt và có một vết rạch nhỏ ở ngón tay đã được băng lại. Ông ghi chậm, nét chữ nắn nót, vì ông biết cuốn sổ này sau này sẽ được xã đối chiếu với hồ sơ, và xa hơn nữa, sẽ là thứ con cháu trong bản lật ra khi muốn biết mùa đông năm ấy bản đã đi qua những gì. Ghi xong, ông khép sổ, uống một bát nước chè nóng do người trực bếp đưa, và tựa lưng vào cột nhà văn hóa nhắm mắt nghỉ một lúc. Ông đã thức gần trọn ba tuần cùng với bản, đêm nào cũng có mặt ở một điểm trực nào đó, và sáng nay, lần đầu tiên, ông cho phép mình mệt.
Văn được Hường dìu vào buồng trong ngủ. Anh ngủ một giấc dài không mộng, tới gần trưa mới tỉnh, và việc đầu tiên anh hỏi khi mở mắt là hòm đã về dưới bàn thờ chưa. Hường bảo đã về rồi, đúng chỗ cũ, mẹ đang ngồi ở gian giữa trông nhà. Anh gật đầu rồi ngủ tiếp thêm một lúc nữa.
Pảo nhìn theo bóng chú Bế khuất sau hàng rào nhà mình, trong lòng nhẹ đi một phần mà ông không nói ra với ai trong buổi sáng bận rộn đầu tiên yên bình này của bản.
Trên đường về nhà văn hóa, Pảo gặp chú Bế đứng lặng ở đầu ngõ; Bế không nói gì, chỉ gật đầu với ông rồi quay về nhà mình thắp hương.
---