ANH LINH CẦU TÀU 914 CÔN ĐẢO - Chương 38: Cha Dặn Con Trước Giờ Ra Khơi
Mười sáu giờ hai mươi chiều ngày ba mươi, trên boong tàu Sóng Lành đang neo tại bến Côn Đảo. Ông Sơn dặn con trai lần cuối trước giờ ra khơi, và Khôi…
Nội dung chương
Mười sáu giờ hai mươi chiều ngày ba mươi, trên boong tàu Sóng Lành đang neo tại bến Côn Đảo. Ông Sơn dặn con trai lần cuối trước giờ ra khơi, và Khôi nghe những lời dặn đó với sự chăm chú của một người biết rằng trong đêm nay, ngoài khơi xa, sẽ có lúc anh phải dùng tới từng lời một trong số chúng.
Buổi dặn dò không diễn ra trong cabin chật hẹp mà ngay trên boong tàu, nơi hai cha con vừa cùng nhau làm xong vòng kiểm tra cuối cùng trước giờ rời bến: dây neo đã sẵn sàng tháo. Neo nổi đã đặt đúng vị trí ở phía lái, áo phao của hai cha con treo ngay cửa cabin, đèn tín hiệu đã thử lại một lần nữa. Thùng đá và lưới đã chằng chặt ở khoang sau, và túi vải đựng gói trà của mẹ đã trở về đúng ngăn tủ khô trong cabin sau buổi lễ trên bậc đá. Gió chiều thổi qua boong tàu từng đợt mạnh, làm dây buồm và dây chằng rung lên những tiếng phạch phạch đều đều, mặt nước trong bến đã sẫm lại và những chiếc tàu neo quanh đó đều chao nghiêng theo một nhịp sóng chung đang mạnh dần. Ông Sơn đứng ở giữa boong, một tay vịn vào cột buồm, bảo con trai đứng ngay trước mặt mình, rồi ông bắt đầu dặn, rành mạch từng việc một, theo đúng thứ tự mà chúng sẽ phải được làm nếu đêm nay có chuyện xảy ra ngoài khơi.
- Việc thứ nhất. - Ông nói. - Nếu máy chết giữa đêm, việc đầu tiên của con không phải là chạy xuống khoang máy. Việc đầu tiên là giữ bình tĩnh. Máy chết không giết được ai trong mười phút đầu. Chính sự hoảng loạn mới giết người. Con đứng yên, đếm tới mười trong đầu, nhìn quanh cho rõ tàu đang ở đâu, sóng đang từ hướng nào tới, rồi mới bắt đầu làm việc.
Khôi gật đầu. Ông Sơn nói tiếp, giọng đều và chậm như đang đọc một bản quy trình đã được ông đọc thuộc lòng qua mấy chục năm đi biển.
- Việc thứ hai, thả neo nổi ngay. Neo nổi giữ cho mũi tàu hướng vào sóng, tàu không bị sóng đánh ngang mạn. Việc thứ ba, bật đèn tín hiệu và phát tín hiệu theo đúng hiệu lệnh của bến, để tàu bạn và người trực bến biết tàu mình đang ở đâu và đang gặp chuyện gì. Việc thứ tư, mặc áo phao vào người ngay, ôm thêm một chiếc phao tròn, và từ đó trở đi con không rời khỏi boong mà không có phao trên người. Việc thứ năm, nếu sóng đánh nước vào khoang thì tát nước bằng xô, hai cha con thay nhau, không được để nước ngập tới khoang máy. Và việc sau cùng, quan trọng hơn hết thảy: dù tàu có trôi đi đâu, dù sóng có lớn tới đâu, con cũng phải bám chặt vào mạn tàu. Mạn tàu là nhà của mình giữa biển. Ở trên mạn tàu thì còn người, còn tàu, còn đường về.
Dặn xong bằng lời, ông Sơn còn bắt con trai đi lại từng vị trí trên boong bằng chân và bằng tay của chính mình. Như một buổi tập dượt ngắn ngay trên tàu đang neo: Khôi tự tay kéo thử dây của neo nổi cho biết nó nằm ở phía lái bên trái. Tay với tới được trong bóng tối mà không cần nhìn; anh mở hộp đèn tín hiệu, lắp pin, bật thử một lần cho sáng rồi tắt đi cất lại đúng chỗ. Anh xách chiếc xô tát nước từ khoang sau đặt ra giữa boong rồi lại mang về vị trí cũ, vì cha anh nói trong đêm tối và sóng lớn, người ta không tìm đồ bằng mắt, người ta tìm đồ bằng trí nhớ của bàn tay. Mỗi vị trí anh chạm vào, ông Sơn đều hỏi lại một câu ngắn: ở đâu, làm gì trước, làm gì sau. Khôi trả lời đúng hết, và có một lúc, giữa tiếng gió phần phật trên boong, anh nhận ra buổi dặn dò này chính là buổi học cuối cùng của chuyến đi. Tổng kết tất cả những gì cha đã dạy anh rải rác trong chín ngày qua thành một bài học duy nhất có thứ tự rõ ràng: từ việc nghe tiếng máy, đọc bảng triều, ghi nhật ký. Cho tới việc giữ mạng sống của chính mình trên một chiếc tàu chết máy giữa biển đêm.
Ông Sơn nói thêm một điều nữa về thứ tự của những việc đó, một điều mà ông nói là xương sống của cả buổi dặn dò: thứ tự không được đảo lộn. Neo nổi phải thả trước khi lo tới chuyện khác, vì tàu bị sóng đánh ngang mạn là chuyện xảy ra trong mấy phút đầu. Đèn tín hiệu phải bật sớm, vì tàu bạn và người trực bến chỉ cứu được chiếc tàu mà họ biết nó đang ở đâu. Và áo phao phải mặc ngay từ đầu, vì không ai mặc được áo phao cho đàng hoàng khi boong tàu đã nghiêng và hai tay phải bám vào mạn để giữ người. Ông nói người đi biển lâu năm không hơn người mới ở chỗ gan dạ hơn, họ hơn ở chỗ họ làm đúng thứ tự trong lúc đầu óc còn tỉnh táo để mà làm.
Ông dừng lại ở đó một lúc. Những việc ông vừa dặn là những việc của nghề biển thuần túy, việc nào cũng có lý do rõ ràng của nó, việc nào Khôi cũng đã được nghe một phần trong những ngày qua và hôm nay được nghe lại trọn vẹn thành một chuỗi hoàn chỉnh. Anh đang định bụng sẽ nhắc lại chuỗi việc đó cho cha nghe thì ông Sơn lại lên tiếng. Và lần này giọng ông thay đổi hẳn: ông nói chậm hơn mọi lời dặn trước rất nhiều, từng chữ một như được đặt xuống cẩn thận, và mắt ông nhìn thẳng vào mắt con trai, không nhìn ra biển, không nhìn xuống boong tàu.
- Còn một việc nữa, không có trong sách vở nào của nghề biển. - Ông nói. - Con nghe cho kỹ và nhớ cho kỹ, không cần hiểu, chỉ cần nhớ. Nếu giữa đêm nay, trên mặt nước tối đen ngoài đó, con nghe thấy tiếng hô nhịp, tiếng người hô một, hai, lên đồng thanh từ phía mặt nước vọng lại, thì con bám chặt mạn tàu ngay lập tức. Bám bằng cả hai tay. Tuyệt đối không nhảy xuống biển. Tuyệt đối không buông tay, dù tàu có nghiêng tới đâu, dù con có thấy cái gì trên mặt nước. Nghe rõ chưa con?
Khôi đứng im một lúc lâu trên boong tàu đang chao nhẹ trong gió chiều. Anh không hỏi cha vì sao lại có lời dặn đó. Trong đầu anh, những điều đã nghe và đã thấy trong chuyến đi này tự xếp lại bên nhau mà không cần anh gọi tên chúng: tiếng hô nhịp khuân đá mà bác Lộc kể trong buổi tối đầu tiên ở nhà ông. Về những người tù năm xưa cùng nhấc một tảng đá nặng hàng tấn. Lời dặn bám chặt mạn tàu của chính bác Lộc trong buổi chiều hôm nay sau câu chuyện về chiếc tàu năm xưa; và giờ là lời dặn của cha anh, người thuyền trưởng chưa từng nói một lời thừa trong suốt chuyến đi này. Anh hiểu rằng có những lời dặn không được sinh ra để giải thích. Chúng được sinh ra để làm theo, đúng vào lúc mà người nghe không còn thời gian để hỏi thêm bất kỳ điều gì nữa.
- Dạ con nghe rõ. - Anh đáp.
- Nhắc lại cho ba nghe. - Ông Sơn nói. - Nhắc lại hết, từ việc thứ nhất.
Khôi hít một hơi dài, đứng thẳng người trên boong tàu như một người lính đang đọc lại nhiệm vụ của mình trước giờ ra trận. Và anh nhắc lại từng lời dặn của cha, chậm rãi và không sót một ý nào: máy chết giữa đêm thì giữ bình tĩnh trước nhất, đếm tới mười. Nhìn rõ vị trí tàu và hướng sóng; thả neo nổi ngay để giữ mũi tàu hướng vào sóng; bật đèn tín hiệu và phát tín hiệu cho bến và tàu bạn; mặc áo phao, ôm phao tròn. Không rời boong khi không có phao trên người; tát nước nếu nước vào khoang, hai cha con thay nhau, không để nước ngập khoang máy; và sau cùng, bám chặt mạn tàu trong mọi tình huống. Rồi anh dừng lại một nhịp, và nhắc lại lời dặn cuối cùng bằng đúng cái giọng chậm rãi mà cha anh vừa dùng để nói nó. Nếu nghe tiếng hô nhịp trên mặt nước giữa đêm thì bám chặt mạn tàu bằng cả hai tay, tuyệt đối không nhảy xuống biển, tuyệt đối không buông tay.
Ông Sơn nghe con trai nhắc xong, gật đầu một cái chậm và chắc, rồi đặt bàn tay chai sần của mình lên vai con.
- Thuộc vậy là được rồi. - Ông nói. - Đêm nay ngoài đó sóng gió có làm gì thì làm, hai cha con mình cứ theo đúng mấy việc đó mà làm, không thêm, không bớt. Nghề biển dạy ba một điều mấy chục năm nay: người chết đuối phần nhiều không phải vì biển dữ hơn mình tưởng, mà vì tới lúc biển dữ thiệt thì họ quên mất những việc đơn giản nhất đã được dặn từ trên bờ.
Hai cha con đứng thêm một lúc nữa trên boong tàu trong gió chiều đang mạnh dần. Đồng hồ trên cabin chỉ mười sáu giờ bốn mươi lăm. Còn mười lăm phút nữa là tới giờ tàu rời bến theo giờ đã báo với phòng trực bến và đã ghi vào sổ của vựa cá. Ông Sơn đi một vòng cuối quanh tàu, sờ tay vào từng mối chằng, từng chiếc thùng đã khóa nắp, rồi trở lại đứng bên con trai. Nhìn về phía cầu tàu đá cổ đang nằm dài trong nắng chiều cuối cùng của ngày ba mươi, khói nhang của những buổi lễ chiều nay vẫn còn bay là là trên những bậc đá xa. Trong lòng Khôi, chuỗi lời dặn của cha vẫn đang tự nhắc lại một lần nữa, êm và đều như một nhịp máy khỏe, và ở cuối chuỗi đó. Lời dặn lạ về tiếng hô nhịp nằm yên ở vị trí của nó, không được giải thích, không cần được giải thích, chỉ chờ được làm theo nếu đêm nay ngoài khơi có lúc phải dùng tới nó.